مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ جولداۋدا ءالى كۇنگە دەيىن وقۋ پروتسەسىن ۇيىمداستىراتىن ناقتى ءبىر ونلاين-پلاتفورما جوق ەكەنىن ايتىپ, قاشىقتان وقىتۋداعى ولقىلىقتاردى سىنعا العان-دى. جانە تولىققاندى وقۋ ۇدەرىسى ءۇشىن قاجەتتى بارلىق فۋنكتسيالارى بار بىرىڭعاي ونلاين ءبىلىم بەرۋ پلاتفورماسىن شۇعىل ازىرلەۋدى تاپسىردى. الايدا ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى اسحات ايماعامبەتوۆ: «ساپالى دۇنيەنى جاقىن ارادا دايىنداۋ مۇمكىن ەمەس», دەيدى. نەگە؟
تۇركىستان قالاسىنىڭ شەتىندە تۇراتىن 3-سىنىپتىڭ وقۋشىسىمەن WhatsApp الەۋمەتتىك جەلىسى ارقىلى سويلەستىك. قاراقات قۇتتىباي مەكتەپكە بارعىسى كەلسە دە امالسىز ۇيدە قاشىقتان وقىپ ءجۇر. ءبىز ينتەرنەتتىڭ جاعدايىن ءبىلۋ ءۇشىن ادەيى ۆيدەو قوڭىراۋ شالعانىمىزدا: «مۇعالىمىمىز بۇلاي ءسىز سەكىلدى ۆيدەو قوڭىراۋمەن شىعىپ ساباق تۇسىندىرمەيدى. تەك انامنىڭ WhatsAppىنا تاپسىرما جىبەرەدى, سونى ورىنداپ قايتادان جولدايمىز. مەكتەپكە بارىپ وقىعان جاقسى ەدى», دەگەن ءۇش سويلەمنىڭ ءوزىن ۇزىك-ۇزىك جەتكەن داۋسىنان ازەر ەستىدىك. مۇعالىمى ونلاين رەجىمدە ساباق تۇسىندىرگىسى كەلسە دە بولمايتىن سەكىلدى. سەبەبى بايلانىس وتە ناشار. ال وسىنداي جاعدايدا پلاتفورما ءبىلىم بەرە الا ما؟ وسى ماقالانى جازۋ بارىسىندا سويلەسكەن بىرنەشە پەداگوگ قاشىقتان ءبىلىم بەرۋدىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا پلاتفورمانىڭ جوقتىعى ەمەس, بايلانىستىڭ السىزدىگى قولبايلاۋ بولىپ وتىرعانىن جەتكىزدى. دەسە دە وتكەن «توتەنشە» توقسانداعى تاجىريبەدەن كورگەنىمىزدەي, كەيبىر ءبىلىم بەرۋ پلاتفورمالارىن ينتەرنەت ءتاريفسىز پايدالانۋعا بولادى. ال نەلىكتەن بىرىڭعاي ءبىلىم بەرۋ پلاتفورماسىن وسىلاي ازىرلەمەسكە؟
سويتسەك, ونىڭ ءوزى وڭاي ەمەس ەكەن. ويتكەنى پلاتفورمانى سايت رەتىندە دومەن الىپ اشا سالۋ وڭاي بولعانىمەن, وندا ساپالى كونتەنت جاساۋ قيىن. وعان سالىناتىن ماتەريالدى اۋەلى ەلەكتەن وتكىزۋ كەرەك. مينيستر ا.ايماعامبەتوۆ جولداۋداعى جوسپارلاردى ىسكە اسىرۋ بويىنشا وتكەن ۇكىمەتتىڭ جيىنىندا:
ء«بىلىم بەرۋ پلاتفورمالارى وقۋلىقتار سەكىلدى پەداگوگيكالىق ساراپتامادان ءوتۋى ءتيىس. قازىر ۋاقىتتىڭ وتە تىعىز ەكەنى تۇسىنىكتى, وعان قوسا ساباقتىڭ سانى دا كوپ. سوعان قاراماستان ءبىز پەداگوگيكالىق ساراپتاما جۇرگىزەمىز», دەدى.
ءمينيستردىڭ مالىمدەۋىنشە, قازاقستاندا قاشىقتان وقىتۋ اياسىندا 8 ونلاين-پلاتفورما جۇمىس ىستەيدى. الايدا ولاردىڭ بارلىعى فۋنكتسيونالى مەن مۇمكىندىكتەرى بويىنشا ەرەكشەلەنەدى. وقۋ پروتسەسىن تولىققاندى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى ءبىلىم بەرۋدىڭ ونلاين-پلاتفورمالارىنا بىرىڭعاي تالاپتار ازىرلەيدى.
ءيا, پلاتفورماداعى ماتەريالداردىڭ جانە جالپى كيربەرقاۋىپسىزدىك جاعدايى جاقسى بولۋى كەرەك. مۇنى نەگە ايتىپ وتىرمىز؟ وقۋ جىلىنىڭ ءبىرىنشى اپتاسىندا ەلورداداعى اتا-انالار ونلاين ساباق كەزىندە وقۋشىلارعا پورنوگرافيالىق ۆيدەو كورسەتىلگەنىن ايتىپ دابىل قاقتى. 5-سىنىپ وقۋشىلارىنا ماتەماتيكا ساباعى وتكىزىلىپ جاتقاندا ادەپسىز ۆيدەو شىعىپ كەتكەن. قىركۇيەكتىڭ 3-ءى كۇنى بولعان وقيعاعا قاتىستى مينيسترلىك:
ء«بىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى ونلاين ساباقتا كورسەتىلگەن پورنوگرافيالىق ۆيدەونىڭ كەسىرىنەن ساباق تۋرالى دەرەكتى ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنە جىبەردى. ەلىمىزدە كەشە 2 ميلليونعا جۋىق ساباق ءوتتى, ونىڭ ىشىندە 80 مىڭعا جۋىعى ستريمينگ كونفەرەنتسياسىن قولدانۋ ارقىلى پەداگوگتەر وقۋشىلارمەن ۆيدەو بايلانىسپەن ساباق وتكىزدى. وكىنىشكە قاراي, ساباقتاردىڭ بىرىندە ادەپسىز ماتەريالدار كورسەتىلدى. وقيعا پروتسەسكە قاتىسۋشىلاردىڭ كىناسىنەن بولدى: الدەبىرەۋ بوتەن ادامدارعا ەفيردىڭ سىلتەمەسىن جىبەرىپ ازىلدەگىسى كەلگەن. ۇيدە بالالارعا ستريمينگ جۇيەلەردى قولدانۋ مادەنيەتىن ءتۇسىندىرىپ ايتۋ كەرەك», دەپ جاۋاپ بەردى.
مىنە, وسىنداي جاعىمسىز جايت تاعى قايتالانباس ءۇشىن دە ءجىتى ساراپتاما, ساپالى جۇمىس كەرەك. ال جاقسى, قاۋىپسىز, قولجەتىمدى, ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ساپالى ءبىلىم بەرەتىن بىرىڭعاي ونلاين پلاتفورمانى ازىرلەۋ ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك؟
«Kundelik.kz» جشس باس ديرەكتورى مۇحتار ءىلياسوۆ بىرىڭعاي پلاتفورما ءبارىمىز كۇتكەندەي, لايىقتى ناتيجەدە ازىرلەنۋى ءۇشىن ونى ۇكىمەت جالعىز جاساماۋى كەرەگىن ايتادى.
ء«بىزدىڭ ۇكىمەتتە پرەزيدەنت ايتقان بىرىڭعاي پلاتفورمانى 2011 جىلى ازىرلەۋگە مۇمكىندىك بولدى. بىراق سول كۇيى ىسكە اسپادى. ونىڭ ۇستىنە جەكەمەنشىك سەرىكتەستىكپەن بىرلەسە قولعا السا, باسەكە بولادى. وعان قوسا از ۋاقىتتىڭ ىشىندە ويداعىداي پلاتفورمانى جاساقتاپ شىعۋ مۇمكىن ەمەس. ءبىز, مىسالى, قازىرگىدەي ميلليونداعان قولدانۋشىسى بار پلاتفورماعا 4-5 ايدا ەمەس, 4-5 جىلدا قول جەتكىزدىك. ءارى وسى ءۇشىن ەشبىر ۇكىمەتتىك ۇيىمداردان كەيبىر پلاتفورمالار سەكىلدى اقشا الىپ وتىرعان جوقپىز. مۇعالىمدەر مەن اتا-انالار, وقۋشىلار پلاتفورمانى كومپيۋتەردە تەگىن قولدانادى. بىراق اراسىندا جارناما بەرىلىپ وتىرادى. جارنامانى مىندەتتى تۇردە ەلەكتەن وتكىزەمىز. ەگەر جارناماسىز قولدانۋدى قالاسا, ءبىر جىلعا 2700 تەڭگەگە قوسىمشانى جۇكتەپ الا الادى. بىزدىكى – جالپى مەكتەپتەردەگى قۇجات اينالىمى. ەكىنشى ءبىر پلاتفورمادا ۆيدەو ساباقتار, كەلەسىسى ونلاين ساباقتار ۇيىمداستىراتىن شىعار. ارقايسىسىنىڭ باعىتى, وسى جولداعى جەمىستى جۇمىسى بار. سول سەبەپتى مينيسترلىك قازىر قولدا بار, لايىقتى جۇمىس جۇرگىزىپ, ءبىلىم بەرۋ كەڭىستىگىندە ءوزىنىڭ جەمىسىن بەرىپ ۇلگەرگەن پلاتفورمالاردىڭ باسىن بىرىكتىرۋىنە بولادى», دەگەن م.ءىلياسوۆتىڭ ويىنشا, وسىنداي شەشىم شىعارعاندا جانە پلاتفورمالاردىڭ شىعارماشىلىق باعىتى ساقتالعاندا ءىس ءونىمدى بولماق.
ءبىر عانا پلاتفورمانىڭ نەگىزىندە ازىرلەۋگە نەمەسە قازىر نارىقتا بار ءونىمدى قايتا شىعارۋعا مەملەكەت قارجىسىن جۇمساۋدىڭ قاجەتى جوق. بۇل جەمقورلىققا جول اشادى. بۇگىندە جۇمىسىن كورسەتىپ وتىرعان پلاتفورمالارعا مەملەكەتپەن سەرىكتەستىكتە جۇمىس ىستەۋگە مۇمكىندىك بەرىپ, بىردەي تالاپ قاراستىرسا, بىرىگىپ الىنبايتىن قامال قالمايدى. بىرىڭعاي پلاتفورما ازىرلەۋگە قاراستىرىلاتىن قارجىنى ودان دا پەداگوگ جالاقىسىن وسىرۋگە, مەكتەپتەرگە جاقسى تەحنيكالار الۋعا, مەكتەپتەردى سالۋعا جۇمساعان ءجون.
راسىندا دا مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ پلاتفورماسىن جاساقتاۋ تاجىريبەسى ءساتسىز بولعان. ءارى سول ۋاقىتتا ءساتسىز جۇمىسقا بولىنگەن قوماقتى قارجىنىڭ ەسەبىن ەشكىم ناقتى بەرمەدى. ايتەۋىر سۇراعان ادامدار بولدى. ءۇش كۇن بۇرىن عانا 35 ملرد تەڭگەنىڭ ەسەبى بەرىلگەن بولدى. بىراق بىلتىر ماجىلىسمەن مۇحتار ەرمان:
«ەسەپ كوميتەتىنىڭ حابارلاۋىنشا, «تسيفرلى قازاقستان» باعدارلاماسىنىڭ بىرقاتار ءىس-شارالارى تولىعىمەن ورىندالماعان. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى جاساعان, قۇنى 35 ملرد تەڭگە تۇراتىن e-learning ەلەكتروندىق وقىتۋ جۇيەسى پايدالانۋعا قابىلدانبادى. مەملەكەتتىك ورگاندار باعدارلاماعا 217 ملرد تەڭگە بولەتىندىگىن جاريالادى, ال ءىس جۇزىندە شىعىندار كولەمى رەسپۋبليكالىق جانە جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەردى, سونداي-اق ۇيىمداردىڭ جەكە قاراجاتىن قوسقاندا 371 ملرد تەڭگەنى قۇرادى», دەپ مالىمدەمە جاسادى. بىراق 2011 جىلدان 2014 جىلعا دەيىن ازىرلەنىپ, اياعىندا ساراپتامادان وتپەي, كولەڭكەسىن دە كورسەتپەي كەتكەن e-learning جۇيەسىن قازىر قالاي ىزدەسەڭىز دە تاپپايسىز. ەستەرىڭىزگە سالا كەتەيىك, جۇيەسىز جۇيەگە ميللياردتاعان اقشا بولىنگەن كەزدە (2011 جىلى) باقىتجان جۇماعۇلوۆ, جوبا اياقسىز قالىپ, سوڭىندا دەپۋتاتتاردىڭ شۋ كوتەرۋىمەن جابىلىپ تىنعان ۋاقىتتا (2014 جىلى) اسلان ءسارىنجىپوۆ (2013-2016جج) ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى بولدى.
ال «Daryn.online» پورتالىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى ايبەك قۋاتباي ەلىمىزدەگى ءبىلىم بەرۋ پلاتفورمالارىنا قويىلاتىن تالاپتاردىڭ استارىندا ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك جانە ۇرپاق ماسەلەسى تۇرعانىن جەتكىزدى. «نەگىزى, جولداۋدا ايتىلعان تاپسىرمانى تەك مەملەكەتتىك پلاتفورما دەپ قابىلداعان جوقپىن. مەنىڭشە, پرەزيدەنت بۇل جەردە بىرىڭعاي تالاپتارعا نەگىزدەلگەن, ءبىلىم الۋ پروتسەسىنە قاتىسۋشى بارلىق تاراپتى قاناعاتتاندىرا الاتىن پلاتفورمانىڭ جوقتىعىن جانە وسى ماسەلەنى شەشۋدى ايتتى. ءبىلىم بەرۋمەن, ەڭ باستى جۇمىسپەن اينالىسىپ وتىرعان كەز كەلگەن, مەيلى ول مەملەكەتتىك نەمەسە جەكە پلاتفورما بولسىن, بارلىعى بىردەي جاۋاپكەرشىلىك جۇگىن ارقالاۋى ءتيىس. بىرىڭعاي تالاپتاردى ورىنداعاندا عانا بىرىڭعاي پلاتفورما نارىقتا قالىپتاسادى. ءىت نارىعىنداعى تاجىريبەمە سۇيەنىپ, ماسەلەن, ەڭ نەگىزگى ءۇش تالاپتى ايتايىن. بىرىنشىدەن, سەرۆەرلەرىمىز قازاقستان اۋماعىندا بولۋى كەرەك. سەبەبى بۇل – قانشا بيزنەس بولعانىمەن, الەۋمەتتىك جوبا. قازاقستاندىق بالالاردىڭ قاي ءپاندى قالاي مەڭگەرگەنىن, الەۋەتىنىڭ قاي دەڭگەيدە ەكەنىن, قايسى ماماندىققا جاقىندىعىن شەتەلدەردىڭ باقىلاۋىنا بولمايدى. ايتپەسە وزگە ەلدەر ەڭ ۇزدىك وقۋشىلارىمىزدى وزدەرىنە تارتىپ اكەتۋى مۇمكىن. تۇپتەپ كەلگەندە مۇندا ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەسى تۇر», دەيدى.
ءوزى دە ءىت ماماندىعىن تامامداعان ا.قۋاتبايدىڭ پىكىرىنشە, ءبىلىم بەرۋ پلاتفورمالارىنا قاتىستى ەكىنشى تالاپ – ينتەرنەت پروبلەماسىن شەشۋ. ءبىزدىڭ تاڭعالعانىمىز – ساراپشىمىز جاۋىر بولعان ءسوزدى ايتىپ, تاعى دا «تاسباقا» ينتەرنەتتىڭ تۇيتكىلىن ۇكىمەتتىڭ سىلدىر ءسوز, قۇر ەسەپپەن شەشۋىن ەمەس, پلاتفورما يەلەرىنە تالاپ رەتىندە قويىپ وتىرعاندىعىندا بولدى. سەبەبى ينتەرنەت پروبلەماسىن ينتەرنەتى ناشار, ءتىپتى جوق جەردە دە شەشۋگە بولادى ەكەن.
«كوپ ادام قازىر قالانىڭ كارتاسىمەن جول كورسەتىپ تۇراتىن 2GIS قوسىمشاسىن قولدانادى. سەبەبى اتالعان قوسىمشا ينتەرنەت بولماعان كەزدە دە قولجەتىمدى. مىنە, ءبىز دە ءوزىمىزدىڭ پلاتفورمامىزدى وسىنداي جاعدايعا جەتكىزۋ جولىندا جۇمىس ىستەپ جاتىرمىز. كەز كەلگەن قولدانۋشى پلاتفورمامىزداعى وزىنە كەرەكتى دۇنيەنى, ايتالىق 1 توقساننىڭ بارلىق ماتەريالدارىن اۋدان ورتالىعىنا نەمەسە ينتەرنەتى جاقسى جەردە ءوزىنىڭ سمارتفونىنا جۇكتەپ الادى. سودان سوڭ ينتەرنەت بولماعان كەزدە دە ماتەريالداردى, جالپى پلاتفورمانى ەركىن قولدانا الادى. مەن ايتقان بىرىڭعاي پلاتفورمانىڭ ەكىنشى تالابى – ءبىلىم بەرەتىن پلاتفورمالار وقىتۋ پروتسەسىنە قاتىسۋشى كەز كەلگەن قولدانۋشىعا ونىڭ ءتۇرلى جاعدايىنا قاراماستان كونتەنتىن قولجەتىمدى ەتۋ», دەيدى ا.قۋاتباي. ول ۇسىنعان ءۇشىنشى تالاپ – ءبىلىم بەرۋ پلاتفورمالارىنىڭ قولايلىلىعىنا بايلانىستى بولىپ وتىر. بۇل تالاپ البەتتە قولدانۋشىلارمەن كۇندەلىكتى كەرى بايلانىستا ورىندالادى.
P.S. مەملەكەتتىك جوبالار مەملەكەتتىڭ قاراجاتىنا جاسالاتىنى بەلگىلى. ال مەملەكەتتىك قاراجات دەگەنىمىز – ءسىز بەن ءبىزدىڭ, ياعني حالىقتىڭ سالعان سالىعىنان جينالعان اقشا. دەمەك, مەملەكەتتىك جوبالاردىڭ جەمىسىن حالىق كورۋى كەرەك. ۇكىمەت ءبىلىم بەرۋ پلاتفورماسىن مەملەكەتتىڭ قاراجاتىنا ازىرلەي مە, الدە جەكەمەنشىك سەكتورعا يەك ارتا ما, ءالى بەلگىسىز. دەگەنمەن سەرىكتەستىكتىڭ ارتىندا دا مەملەكەتتىڭ قورجىنىنان شىعىن شىعارىلۋى ابدەن مۇمكىن. سوندىقتان قانداي جاعدايدا دا حالىقتىڭ سالىعى جۇمسالعان جۇمىستىڭ يگىلىگىن كورۋ ءۇشىن حالىق تا باقىلاۋدا بەلسەندى بولعانى ابزال. بىزدىڭشە, وقۋ پروتسەسىنە اتا-انانىڭ دا ارالاسۋىنا ءماجبۇر ەتكەن, قاشىقتان وقۋدىڭ پروبلەمالارىن قوعام بولىپ تالقىلاۋعا جەتكىزگەن پاندەميا ءبارىمىز بەلسەندى بولمايىنشا, قۇندىلىقتارعا دەگەن كوزقاراستارىمىزدى تۇزەتپەيىنشە تىنشىمايتىن سەكىلدى...