پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى رومان سكليار ماقتاارال اۋدانىندا سۋ باسقان اۋىل تۇرعىندارىمەن كەزدەسىپ, ولارعا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ءسوزىن جەتكىزدى.
«قازاقستان پرەزيدەنتى ماقتاارال اۋدانىنىڭ سۋدان زارداپ شەككەن بىردە-ءبىر تۇرعىنى كومەكسىز قالمايتىنىن ايتتى. سول سەبەپتى, سىزدەردەن تەك تۇسىنىستىك تانىتۋدى سۇرايمىن. ۇكىمەت تاراپىنان بارلىق قاجەتتى كومەك كورسەتىلەدى. پرەزيدەنت ۇكىمەتكە وزبەكستانداعى سۋ قويماسى بوگەتىنىڭ بۇزىلۋى سالدارىنان سۋ باسقان اۋىلداردىڭ تۇرعىندارىنا جان-جاقتى ماتەريالدىق كومەك كورسەتۋدى تاپسىردى», دەدى رومان سكليار.
كەشە پرەزيدەنت وسى ماسەلەگە تاعى دا نازار اۋداردى. «ۇكىمەت وزبەكستانداعى سۋ قويماسى اپاتىنىڭ سالدارىنان باسپاناسىنان ايىرىلعان تۇركىستان وبلىسىنىڭ ازاماتتارى ءۇشىن مىڭنان استام تۇرعىن ءۇي سالۋعا كىرىسەدى», دەپ جازدى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ تۋيتتەردەگى پاراقشاسىندا.
اۋدانداعى جاعدايعا بايلانىستى ارنايى ۇكىمەتتىك كوميسسيا قۇرىلعانى بەلگىلى. كوميسسيا توراعاسى ر.سكليار, تۇركىستان وبلىسىنىڭ اكىمى ءو.شوكەەۆ پەن قۇرامىندا ورتالىق جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ باسشىلارى بار جۇمىس توبى جاڭاتۇرمىس, جەڭىس, فيردوۋسي, ورگەباس, دوستىق اۋىلدارىنىڭ تۇرعىندارىمەن كەزدەستى. كوميسسيا شۇعىل تۇردە شىعىندى ەسەپتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزەتىن بولادى. ەڭ الدىمەن تۇرعىن ۇيلەر قالپىنا كەلتىرىلەدى.
سونىمەن قاتار ينجەنەرلىك, كولىك, الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىم رەتتەلەدى. ۇكىمەتتىك كوميسسيا توراعاسىمەن كەزدەسۋدە جەرگىلىكتى حالىق ەلدى مەكەندى, تۇرعىن ۇيلەردى قالپىنا كەلتىرۋگە قاتىستى ءوز ۇسىنىس-پىكىرلەرىن جەتكىزدى. مىسالى, جەرگىلىكتى كاسىپكەر, ەلگە تانىمال ازامات ەرەجەپ قاناەۆ جاڭادان سالىناتىن تۇرعىن ۇيگە قاجەت قارجىنى باسپانا يەسىنە اقشالاي بەرۋدى ۇسىندى. ياعني قارجىنى العان تۇرعىن ءۇيىن ءوزى تۇرعىزۋعا مۇددەلى بولادى. بۇل ورايدا وبلىس اكىمى ومىرزاق شوكەەۆ ارىستاعى اپاتتان كەيىن ۇيلەردى قالپىنا كەلتىرۋ كەزىندەگى تاجىريبەنى مىسالعا الا وتىرىپ, ءوز پىكىرىن جەتكىزدى. وبلىس اكىمىنىڭ ايتۋىنشا, ارىستا ءۇي يەسىنە اقشا بەرىلگەنىمەن نە ءۇي سالىنباعان, نە اقشانىڭ قايدا جۇمسالعانى بەلگىسىز بولعان داۋلى ماسەلەلەر دە تۋىنداعان. سوندىقتان ەگەر قارجى تۇرعىن ءۇي يەسىنە بولىنەتىن بولسا, بولشەكتەپ بەرۋ قاجەت. مىسالى, ىرگەتاسىن تۇرعىزۋعا ءبىر, ودان سوڭ قابىرعاسىن قالاۋعا بولەك. ياعني ناقتى ناتيجە بويىنشا. ارينە تۇرعىندار تاراپىنان تۇسكەن ۇسىنىستار سارالانىپ, الداعى ۋاقىتتا ناقتى شەشىم قابىلدانادى. سونداي-اق تۇرعىندار ۇيلەردىڭ بارلىعىن ءبىر قالىپتا ەمەس, مەملەكەتتىك اكتىدە كورسەتىلگەن كولەم بويىنشا سالۋدى ۇسىنىپ وتىر. ياعني ءبىر ازاماتتىڭ 3 بولمەلى قورجىن تامى, ەكىنشى ءبىرىنىڭ ەكى قاباتتى ءزاۋلىم ءۇيى جارامسىز بولىپ قالعان بولۋى مۇمكىن. سوندىقتان تۇرعىندار اراسىندا ءار وتباسىنا 100 شارشى مەتر ءۇي سالىنادى دەگەن ۇسىنىسپەن كەلىسپەيتىندەر دە بار. سۋ باسىپ قالعان اۋىلداردى كوشىرۋ, ياعني باسقا جەردەن تۇرعىن ۇيلەر سالۋ ماسەلەسىندە دە ناقتى شەشىم جوق. بۇل ورايدا تۇرعىنداردىڭ 70 پايىزى باسقا جەردەن اۋىل سالۋعا كەلىسىم بەرگەن جاعدايدا شەشىم قابىلدانباق. بۇل دا اسىقپاي, حالىقپەن بىرگە تالقىلاۋدى قاجەت ەتەتىن ماسەلە. قازىرگى تاڭدا سۋ باسقان 5 اۋىلدىڭ ۇشەۋى قاتتى زارداپ شەككەن. وسى ورايدا 3 اۋىلدى بىرىكتىرىپ, 500-دەي ءۇي سالۋ قاجەتتىگى ايتىلۋدا. ال ەكى اۋىلدا سۋ بارماعان نەمەسە ءىشىنارا ب ۇلىنگەن ۇيلەر بار. مىسالى, فيردوۋسي ەلدى مەكەنىنىڭ 50 شاقتى ءۇيى سۋدان امان. سونداي-اق كەزدەسۋدە زارداپ شەككەن اۋىلداردا ءار تۇرعىنعا وتەماقى تولەنەتىنى دە ايتىلدى. قۇجاتى جوق ۇيلەر دە ەسكەرۋسىز قالمايتىنى جەتكىزىلدى. ال زەينەتكەر ءنۇريا امانگەلديەۆا بارلىق تۇرعىن اتىنان قازىرگى تاڭدا كورسەتىلىپ جاتقان كومەكتەرگە العىسىن, ەلدىڭ بىرلىگى مەن ىنتىماعىنىڭ ارقاسىندا بۇگىنگى قيىندىق ەڭسەرىلەتىنىنە سەنىمدى ەكەنىن ايتتى. سونداي-اق كوميسسيا ارنايى تەحنيكا اكەلگەن وزبەكستان مەملەكەتىنىڭ وكىلدەرىمەن دە كەزدەستى. سۋ استىندا قالعان اۋىلداردى تازالاۋعا كورشى ەلدەن كومەككە كەلگەن 50-گە جۋىق تەحنيكا جۇمىلدىرىلادى.
ارنايى قۇرىلعان ۇكىمەتتىك كوميسسياعا ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنىڭ دا ايتار ۇسىنىستارى بار. كۇنى كەشە تومەنگى پالاتانىڭ جالپى وتىرىسىندا دەپۋتات قۇدايبەرگەن ەرجان بىرقاتار ۇسىنىس-پىكىرلەرىن جەتكىزدى. ۇكىمەتتىك كوميسسيا ماقتاارال اۋدانىندا سۋ العان تۇرعىن ۇيلەرگە كەلگەن زالالدى باعالاۋدا تەك ءۇيدىڭ سالىنعان ماتەريالىنا عانا ەمەس, تەكشە مەتر كولەمى مەن تۇرعىندار سانىن نەگىزگە العانى ءجون. كەيبىر تۇرعىنداردىڭ ءوز م ۇلىكتەرىن راسىمدەپ ۇلگەرمەگەندەرى دە بولادى. وسى جاعدايدى ەسكەرۋ قاجەت. «جەراستى سۋلارىنىڭ جاقىن ورنالاسقانىن ەسكەرە وتىرىپ, سۋ باسقان جەرلەردى بابىنا كەلتىرۋ ماقساتىندا درەناج جۇيەلەرىن قولدانۋدى قاجەت دەپ سانايمىز. ديقاندارعا ەگىندى قايتا ەگۋگە قولداۋ جولدارىن قاراستىرا وتىرىپ, ونىڭ ىشىندە اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكا, جانار-جاعارمايمەن جەدەل قامتاماسىز ەتەتىن جانە ولارعا ەگىستىك القاپتاردا ۋاقىتشا پانالاۋعا مۇمكىنشىلىك جاساۋ كەرەك. سونىمەن بىرگە ديقاندارمەن اقىلداسا وتىرىپ, قىسقا مەرزىمدە ءونىم بەرەتىن داقىلداردى ەگۋدى جانە وعان كەرەكتى تۇقىمداردى جەتكىزىپ بەرۋدى, كەيىننەن الىنعان ءونىمنىڭ ساتىلۋىنا بايلانىستى شارالاردى ىسكە اسىرۋ كەرەك دەپ سانايمىز», دەدى ۇكىمەت باسشىسى اسقار ءماميننىڭ اتىنا دەپۋتاتتىق ساۋالدى جاريا ەتكەن قۇدايبەرگەن ەرجان. سونىمەن قاتار دەپۋتاتتار قازىرگى كارانتين جاعدايىن ەسكەرە كەلە, تۇرعىندارعا مەديتسينالىق كومەك بەرۋ ماسەلەسىنە اسا جوعارى ءمان بەرۋ قاجەت دەپ ەسەپتەيدى.
بۇگىنگى تاڭدا ماقتاارال اۋدانىنا كومەك ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن كەلىپ جاتىر. قازىردىڭ وزىندە مۇندا 150 تونناعا جۋىق ازىق-ت ۇلىك پەن ومىرگە قاجەتتى بارلىق تاۋار تۇرلەرى جيناقتالعان. بۇل قويماداعى ازىق-ت ۇلىكتەر تاسقىننان جاپا شەككەن تۇرعىنداردان بولەك, الداعى ۋاقىتتاعى ءۇي, جول سالاتىن قۇرىلىسشىلارعا جۇمسالاتىن بولادى. ەۆاكۋاتسيا ورىندارىنداعى 3 مىڭنان استام ادامنىڭ بۇگىنگى جاي-كۇيى بىرقالىپتى. ولاردىڭ بارلىعى مەديتسينالىق تەكسەرۋدەن وتكىزىلىپ, جاتىن ورىنمەن, كورپە-توسەكپەن تەگىس قامتىلعان. تۇرعىندارعا كۇنىنە ءۇش مەزگىل تاماق ۇلەستىرىلۋدە. ازىق-ت ۇلىك پەن جەكە باس گيگيەناسىن ساقتاۋعا قاجەتتى كەرەك-جاراقتىڭ ءبارى جەتكىزىلىپ بەرىلۋدە. ەۆاكۋاتسيالىق ورىنداردا, ياعني, مەكتەپتەر مەن كوللەدج, مەشىتتەردە ورنالاسقان تۇرعىندار وسىنداي قيىن-قىستاۋ كەزەڭدە قول ۇشىن سوزىپ جاتقان مەملەكەت باسشىلىعىنا, ۇكىمەتكە, وبلىس, اۋدان باسشىلىقتارىنا جانە بارلىق قازاقستاندىقتارعا شىنايى العىستارىن ايتۋدا. ال فيردوۋسي اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى تاسقىن سۋدىڭ بەتى قايتىپ, سۋ استىندا قالعان ءۇي-جاي مەن مال-م ۇلىكتەرى جانە ەگىستىك القاپتارىنىڭ شىعىندارى وتەلەتىندىگىن ەستىپ قۋانۋدا. «شىعىن وتەلەدى, دەدى وبلىس اكىمى ومىرزاق شوكەەۆ. ونى وسىندا تۇرىپ جاتقان بارلىعىمىز ەستىپ, كوڭىلىمىز ورنىنا ءتۇستى. ءۇيىمىزدىڭ ورنىنا ءۇي سالىنسا, ەگىستىككە جۇمساعان شىعىندار وتەلسە, ەل ريزا. كۇن جىلى, كۇتەمىز. قاساقانا جاسالعان ءىس ەمەس. ونى كوزبەن كورىپ وتىرعان سوڭ, كونەمىز. قۇرىلىس باستالسا, ءوزىمىز باسىندا بولامىز, دەپ قۋانىپ ءجۇرمىز. ەل امان بولسىن. كومەك جىبەرىپ جاتقان بارشا قازاقستاندىقتارعا مىڭ العىس ايتامىز», دەيدى فيردوۋسي اۋىلىنىڭ تۇرعىنى نادير فاحرۋددين. ال بەس بالاسىن الىپ تۇندە ءۇيىن تاستاپ شىققان ماحفيرات قۇربانوۆا ءبارىنىڭ امان قالعانىنا شۇكىرشىلىك ەتەدى. «مەكتەپتە جاتىرمىز. توسەك ورنى تاپ-تازا, بالالارعا كيىم-كەشەك بەردى. تاماق بەرىپ جاتىر. بارىنە ريزامىز. جاسالعان جاقسىلىقتارىڭىز ءۇشىن ەلىمە ريزامىن!», دەيدى كوپ بالالى انا. تۇرعىنداردىڭ سۋ ورتاسىنداعى مال-مۇلكىن پوليتسەيلەر كۇزەتۋدە. سونداي-اق سۋ باسقان ەلدى مەكەن وقۋشىلارى ەۆاكۋاتسيالىق پۋنكتتەردە بىلىمدەرىن جالعاستىرۋدا. سۋ باسقان جەڭىس, نۇرلى جول, جاڭاتۇرمىس, ورگەباس, فيردوۋسي اۋىلدارىنداعى 5 مەكتەپتەگى وقۋشىلار سانى – 1638. مەكتەپكە دەيىنگى 6 ءبىلىم بەرۋ ۇيىمىنداعى تاربيەلەنۋشىلەر سانى – 425. ەۆاكۋاتسيا ورىندارىندا بالالارعا قاشىقتان وقۋ بويىنشا جاعداي جاسالىپ, «بالاپان», «ەلارنا» تەلەارنالارى ارقىلى وقۋلارىن جالعاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن تەلەديدارلار ورناتىلدى. وقۋشىلار قاجەتتى كەڭسە زاتتارى, وقۋ قۇرالدارىمەن قامتاماسىز ەتىلگەن. بوس ۋاقىتتارىندا تانىمدىق, سپورتتىق ويىندار ويناپ, كىتاپ وقۋمەن اينالىسادى.
ءبىلىم ءبولىمىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن مەكتەپ پسيحولوگتارى زارداپ شەككەن اۋىل تۇرعىندارى مەن وقۋشىلارعا پسيحولوگيالىق كومەك كورسەتۋدە.
تۇركىستان وبلىسى