كەشە, 7 قىركۇيەك كۇنى قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ توراعاسى سي تسزينپين قازاقستان-قىتاي ىسكەرلىك كەڭەسىنىڭ قۇرىلتايشىلىق وتىرىسىنا قاتىستى. بۇل تۋرالى اقوردا.kz حابارلادى.
قاتىسۋشىلارعا ارناعان سوزىندە نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستان قىتايدى سەنىمدى سەرىكتەس جانە تاتۋ كورشى رەتىندە جوعارى باعالايتىنىن اتاپ ءوتتى.
– ديپلوماتيالىق قاتىناستار ورناعان كەزدەن باستاپ ءبىزدىڭ ەلدەرىمىز ەكى جاقتى ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتا ايتارلىقتاي ناتيجەلەرگە جەتتى. وتكەن جىلى ءوزارا ساۋدا كولەمى 24 ميلليارد دوللار بولدى. ورتاق كۇش-جىگەر جۇمساۋىمىزدىڭ ارقاسىندا سوڭعى جىلدارى ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ ءتۇرلى تەتىكتەرى قالىپتاستىرىلدى جانە تابىستى جۇمىس ىستەۋدە. ولاردىڭ قاتارىندا ىنتىماقتاستىق جونىندەگى قازاقستان-قىتاي كوميتەتىنىڭ قىزمەتى مەن تۇراقتى وتكىزىلىپ تۇراتىن ۇكىمەت باسشىلارى دەڭگەيىندەگى كەزدەسۋلەر اناعۇرلىم ماڭىزدىسى بولىپ سانالادى. وتكەن جىلدار ىشىندە ءبىز ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى دامىتۋدى رەتتەيتىن بايىپتى شارتتىق-قۇقىقتىق بازا قۇردىق. بۇل 170-تەن استام ۇكىمەتارالىق جانە ۆەدومستۆوارالىق قۇجاتتى قامتيدى, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
قازاقستان پرەزيدەنتى ەلىمىزدە ينۆەستورلاردىڭ قۇقىقتارى مەن مۇددەلەرىن قورعاۋعا باعىتتالعان زاڭدار قابىلدانعانىن اتاپ ءوتتى.– ولاردىڭ قىزمەتىنە جان-جاقتى قولداۋ كورسەتىلۋدە. «قازاقستان-قىتاي» مۇناي قۇبىرىنىڭ, «سارىبۇلاق-زيمۇناي» جانە «بەينەۋ-بوزوي-شىمكەنت» گاز قۇبىرلارىنىڭ قۇرىلىسى تابىستى ينۆەستيتسيالىق ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ تاعى ءبىر مىسالىنا اينالدى. قازىرگى ۋاقىتتا ءبىز جاڭا جىبەك جولىن جاڭعىرتۋدامىز. بۇكىل ەلىمىز بويىنشا «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» ماگيسترالدى كولىك ءدالىزىن, جاڭا اۆتوموبيل جولدارىن جانە تەمىرجولداردى, تەڭىز تەرمينالى مەن لوگيستيكالىق ورتالىقتاردى ىسكە قوسۋدامىز, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
مەملەكەت باسشىسى ۇلى جىبەك جولىن جاڭعىرتۋدىڭ تاعى ءبىر ءتاسىلى اقپاراتتىق تەحنولوگيالار سالاسىنداعى ترانزيتتىك الەۋەتتى اشۋ بولاتىندىعى جونىندە پىكىر ءبىلدىردى.– ازيا مەن ەۋروپا اراسىنداعى تەلەكوممۋنيكاتسيالىق ارنالارعا سۇرانىستىڭ ارتىپ وتىرعانىن ەسكەرىپ, قازاقستان اقپاراتتار اعىنى ءۇشىن مەيلىنشە قولايلى جانە بارىنشا قىسقا باعىت ۇسىنۋعا دايىن. ەلىمىزدە بار داتا-ورتالىقتاردىڭ قۋاتىن ءتيىمدى پايدالانۋدى بىرلەسىپ ويلاستىرۋدى ۇسىنامىن, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ ىسكەرلىك كەڭەستى قۇرۋ ەكى ەل بيزنەسىنىڭ اراسىنداعى بايلانىستاردى كەڭەيتۋدىڭ قيسىندى جالعاسى بولاتىنىنا توقتالدى.– مەنىڭ ويىمشا, وندا ەلەۋلى ەكونوميكالىق الەۋەت بار. بۇل قۇرىلىم قىزمەتتىڭ اشىق فورماتىنا يە بولا وتىرىپ, ەكىجاقتى ساۋدا-ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناستاردى تەرەڭدەتۋ جونىندەگى پارمەندى شارالاردى قابىلداۋعا ءتيىس, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
قازاقستان پرەزيدەنتى ىسكەرلىك كەڭەستىڭ اياسىندا سالالار مەن وندىرىستەردى دامىتۋ جوبالارىن جۇزەگە اسىرۋعا ارنالعان ينۆەستيتسيالىق جانە جول كارتالارىن جىل سايىن ازىرلەپ, قابىلداۋدى ۇسىندى.– كەڭەستىڭ ءتيىمدى جۇمىس ىستەۋى ءۇشىن ونىڭ اياسىندا استانادا تۇراقتى جۇمىس ورگانىن قۇرۋ قاجەت دەپ ەسەپتەيمىن. ودان بولەك, تاراپتار ءۇشىن باسىم باعىتتاردى نىساناعا العان سالالىق جۇمىس توپتارىن ۇيىمداستىرعان ءجون, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاعى ءبىر ۇسىنىسى ىسكەرلىك كەڭەستىڭ كۇش-جىگەرىن كاسىپكەرلەردىڭ قۇقىقتارى مەن مۇددەلەرىن قورعاۋعا, ەكى ەلدىڭ ىسكەر توپتارى مەن مەملەكەتتىك قۇرىلىمدارى اراسىندا سۇحبات الاڭىن قالىپتاستىرۋعا باعىتتاۋ جونىندە بولدى.– قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى جانداندىرۋعا سەپتىگىن تيگىزەتىن كورمەلەردى, ساۋدا جارمەڭكەلەرىن, سەمينارلاردى, كونفەرەنتسيالار مەن ەكى ەلدىڭ تانىستىرىلىمدارىن تۇراقتى وتكىزىپ تۇرۋ قاجەت. سونداي-اق, ءتيىمدى پىكىر جانە ىسكەرلىك اقپاراتتار الماسۋدى جولعا قويۋ ماقساتىندا ىسكەرلىك كەڭەسكە مەرزىمدى باسپا جانە ەلەكتروندى باسىلىمدار شىعارۋدى قامتاماسىز ەتۋ ۇسىنىلادى, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
ءسوز سوڭىندا نۇرسۇلتان نازارباەۆ ىسكەرلىك كەڭەستىڭ قۇرىلتايشىلىق وتىرىسى ەكى ەلدىڭ ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە ينۆەستيتسيالىق ىنتىماقتاستىعىن ودان ءارى جانداندىرۋگە قاتىستى قۇندى ۇسىنىستار مەن ۇسىنىمدار ازىرلەۋگە مۇمكىندىك بەرەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى.قحر توراعاسى سي تسزينپين قاتىسۋشىلاردى قازاقستان-قىتاي ىسكەرلىك كەڭەسىنىڭ اشىلۋىمەن قۇتتىقتادى جانە ەكى ەلدىڭ ءتۇرلى سالالارداعى ىنتىماقتاستىعى بۇرىن قول جەتپەگەن بيىككە كوتەرىلگەنىن اتاپ ايتتى.– مەنىڭ ساپارى منىڭ ەڭ باستى مىندەتى – ەكىجاقتى قاتىناستارىمىزدى جاڭا بەلەستەرگە كوتەرۋ ءۇشىن قازاقستان پرەزيدەنتىمەن بىرگە بار كۇش-جىگەردى جۇمساۋ. قازاقستان – تارتىلعان قىتاي ينۆەستيتسيالارىنىڭ كولەمى جاعىنان تمد-داعى ءىرى ەل. قازاقستانمەن بىرگە ءبىز قۇبىر جەلىسىن جانە شەكارالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ حالىقارالىق ورتالىعىن سالدىق. تابىستى ىنتىماقتاستىقتىڭ مۇنداي مىسالدارى وتە كوپ, – دەدى سي تسزينپين.
قحر توراعاسى ىسكەرلىك كەڭەسىن قۇرۋ ەكى ەل بيزنەس-قاۋىمداستىقتارىنىڭ ساۋدا-ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناستاردى نىعايتۋعا دەگەن قۇلشىنىسىنىڭ ايعاعى ەكەنىن ايتىپ, بۇل كەڭەس ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا ۇلگىلەرىن ازىرلەيتىنىنە جانە ءوزارا ءتيىمدى سەرىكتەستىككە كومپانيالاردى كوپتەپ تارتاتىندىعىنا ءۇمىت ارتتى.
ىسكەرلىك كەڭەس وتىرىسىنىڭ بارىسىندا ەكونوميكالىق جانە ينۆەستيتسيالىق بايلانىستاردى تەرەڭدەتۋگە باعىتتالعان بىرقاتار ەكىجاقتى قۇجاتتارعا قول قويىلدى.
وتىرىس سوڭىندا نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن سي تسزينپين «بوزوي-شىمكەنت» ۋچاسكەسىندەگى «بەينەۋ-بوزوي-شىمكەنت» ماگيسترالدى گاز قۇبىرىن گازبەن تولتىرۋدى باستاۋعا ارنالعان رەسمي سالتاناتقا قاتىستى.
وسى كۇنى پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى توراعاسى سي تسزينپين كەلىسسوزدەر قورىتىندىسى بويىنشا بىرلەسكەن بريفينگ وتكىزدى.
ءوز سوزىندە نۇرسۇلتان نازارباەۆ بۇگىندە قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى قارىم-قاتىناستاردا ايتارلىقتاي تابىستارعا قول جەتكىزىلگەنىن اتاپ ءوتتى.– ءبىز ورتاق شەكارانى بەكىتتىك, ساۋدا اينالىمىنىڭ كولەمىن ۇلعايتتىق. قحر-دىڭ قازاقستانعا سالعان ينۆەستيتسياسى 20 ملرد. دوللارعا جەتتى. بۇل ەل ءبىزدىڭ ەكونوميكامىزعا ينۆەستيتسيا سالۋدان بارلىق شەت ەلدەردىڭ اراسىندا ءۇشىنشى ورىندا. گاز بەن مۇناي قۇبىرلارى قۇرىلىسىن قوسا العاندا, مۇناي-گاز سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق قارقىندى دامىپ كەلەدى. «دوستىق-الاشانكوۋ» جانە «قورعاس-التىنكول» تەمىرجول وتكەلدەرىنىڭ اشىلۋى ءبىز ءۇشىن الەمدىك نارىققا قولجەتىمدىلىك اياسى كەڭەيگەنىن بىلدىرەدى, تەڭىزگە شىعۋعا مۇمكىندىگى جوق مەملەكەتىمىز ءۇشىن مۇنىڭ ماڭىزى وتە زور, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
قازاقستان پرەزيدەنتى ساپار بارىسىندا جالپى قۇنى 30 ملرد. دوللارعا جۋىق 22 كەلىسىمشارتقا قول قويىلاتىنىن اتاپ ءوتتى.– ءبىز قازاقستانعا قاجەتتى مۇناي وڭدەيتىن زاۋىت قۇرىلىسى جونىندە ۋاعدالاستىق. ۇلگىلى-تاجىريبەلىك شارۋاشىلىق قۇرۋ جوسپارى بويىنشا اگرارلىق سالاداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمگە قول جەتكىزدىك. كولىك جانە كوممۋنيكاتسيالار سالاسىندا كەلەشەكتەگى نىساندار قۇرىلىسى تالقىلاندى. گۋمانيتارلىق سالاداعى, اتاپ ايتقاندا, ءبىزدىڭ ستۋدەنتتەردى قحر-دا جانە قىتاي ستۋدەنتتەرىن ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەتتە وقىتۋدىڭ بىرقاتار باعىتتارى قاراستىرىلدى, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
وسى جوسپاردىڭ ءبارى تاتۋ كورشىلىك جانە ءبىر-ءبىرىنىڭ ىسىنە ارالاسپاۋ شارتىمەن جۇزەگە اسىرىلاتىنى اتاپ ءوتىلدى. مەملەكەت باسشىسى قازاقستان قىتايدى وڭىرلىك قاۋىپسىزدىككە, ەكسترەميزمگە, تەرروريزم مەن سەپاراتيزمگە قارسى كۇرەس ماسەلەلەرى بويىنشا قولدايتىنىن دا اتاپ ءوتتى. بۇعان قوسا, قازاقستان پرەزيدەنتى ەلىمىزدىڭ ليانيۋنگان پورتى ارقىلى ازيا-تىنىق مۇحيتى وڭىرىندەگى كولىك ينفراقۇرىلىمىنا شىعۋى ماڭىزدى ەكەنىنە توقتالدى.– وسىنىڭ ءبارى ەلدەرىمىز اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا كەزەڭىن تانىتادى. قازىرگى الەمدىك ەكونوميكانىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى تالقىلانعان G20 سامميتىنە قاتىسقان ءبىز سانكت-پەتەربۋرگتان ەندى عانا ورالدىق. بارلىق ەل قىتايدىڭ قارقىندى دامۋى وزگە ەلدەردىڭ تۇراقتىلىعىنىڭ كەپىلى ەكەندىگىن ءبىراۋىزدان ماقۇلدادى. سوندىقتان قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىن دامىتۋدىڭ قابىلدانعان ستراتەگيالىق جوسپارى قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ دا وسۋىنە سەپتىگىن تيگىزەتىن بولادى, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
ءوز سوزىندە سي تسزينپين ءبىزدىڭ ەلدىڭ ونى ۇلكەن اسەرگە بولەگەنىن ايتتى.– بۇگىن ءبىز قازاقستان پرەزيدەنتىمەن ايتارلىقتاي ناتيجەلى كەلىسسوزدەر وتكىزدىك, ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ ماسەلەلەرىن اشىق ءارى ەگجەي-تەگجەيلى تالقىلادىق. حالىقارالىق جانە وڭىرلىك كۇن تارتىبىندەگى كوپتەگەن وزەكتى ماسەلەلەردى دە قاراپ, تالقىلانعان بارلىق تاقىرىپ بويىنشا كەڭ اۋقىمدى تۇسىنىستىككە قول جەتكىزدىك. ستراتەگيالىق سەرىكتەستىكتى نىعايتۋ جونىندەگى بىرلەسكەن دەكلاراتسياعا بىرگە قول قويىپ, الداعى جىلداردىڭ باعدارىن بەلگىلەدىك, سونداي-اق ەلدەرىمىز اراسىنداعى تىعىز قارىم-قاتىناستى جالعاستىراتىن بولىپ شەشتىك. بۇعان قوسا, ەكى ەل اراسىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋدىڭ ورتا جانە ۇزاق مەرزىمدى باعدارلاماسىندا اۋقىمدى ەكونوميكالىق ارەكەتتەستىكتىڭ ناقتى باعىتتارى قاراستىرىلعان. مەن ءوزارا تاۋار اينالىمىنىڭ كولەمىن 2015 جىلعا قاراي بىرلەسكەن كۇش-جىگەر جۇمساۋ ارقىلى 40 ميلليارد دوللا رعا دەيىن ۇلعايتا الاتىنىمىزعا سەنىمدىمىن, – دەپ اتاپ ءوتتى قحر توراعاسى.
سي تسزينپين ەكى ەلدىڭ ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىعى ءوزارا ءتيىمدى سيپاتقا يە ەكەنىن, ورتاق كۇش-جىگەر جۇمساۋ ارقىلى ترانسشەكارالىق مۇناي جانە گاز قۇبىرلارىن تارتۋدى جۇزەگە اسىرۋعا, ەنەرگيا رەسۋرستارىن بارلاۋ, ءوندىرۋ جانە وڭدەۋ سالاسىندا كەشەندى ءوزارا ءىس-قيمىلدى ارتتىرۋعا بولاتىنىن اتاپ ءوتتى.بۇعان قوسا, قحر توراعاسى ەكى تاراپ ءوزارا تۇسىنىستىك نەگىزىندە ەكى ەل سەنىمىنىڭ دەڭگەيىن كورسەتەتىن ترانسشەكارالىق سۋلاردى پايدالانۋ جونىندە كەلىسسوزدەر جۇرگىزەتىنىنە توقتالدى. تۋىنداعان ماسەلەلەردىڭ بارلىعىن ەكى تاراپ بىرلەسكەن كوميسسيا اياسىندا ودان ءارى دە ەكى ەلدىڭ مۇددەسى ءۇشىن شەشىپ وتىراتىندىعى, ترانسشەكارالىق وزەندەرىمىزدىڭ دوستىق پەن ىنتىماقتاستىق وزەندەرىنە اينالاتىنى ايتىلدى.
كەلىسسوزدەر قورىتىندىسى بويىنشا تومەندەگىدەي بىرقاتار ەكىجاقتى قۇجاتتارعا قول قويىلدى: قر جانە قحر اراسىنداعى جان-جاقتى ستراتەگيالىق سەرىكتەستىكتى ودان ءارى دامىتۋ تۋرالى بىرلەسكەن دەكلاراتسيا, قر ۇكىمەتى مەن قحر ۇكىمەتى اراسىنداعى ديپلوماتيالىق وكىلدىكتەر عيماراتىنىڭ قۇرىلىسىنا ءوزارا جەر ۋچاسكەلەرىن بەرۋ تۋرالى كەلىسىم, عارىش كەڭىستىگىن زەرتتەۋ جانە بەيبىت ماقساتتا پايدالانۋ تۋرالى قر ۇكىمەتى مەن قحر ۇكىمەتى اراسىنداعى كەلىسىم, قورعاس وزەنىندەگى بىرلەسكەن «دوستىق» سۋ تورابىن باسقارۋ جانە پايدالانۋ تۋرالى قر ۇكىمەتى مەن قحر ۇكىمەتى اراسىنداعى كەلىسىم, قازاقستان-قىتاي ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىعىن دامىتۋدىڭ ورتا جانە ۇزاق مەرزىمدى باعدارلاماسى (2020 جىلعا دەيىن), قازاقستان رەسپۋبليكاسى يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار مينيسترلىگى مەن قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ ەنەرگەتيكا جونىندەگى مەملەكەتتىك باسقارماسى اراسىنداعى كومىردى كەشەندى وڭدەۋ جوبالارىن جۇزەگە اسىرۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋم, «قازاقستان تەمىر جولى» ۇك اق مەن ليانيۋنگان قالاسى حالىق ۇكىمەتى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىم.