قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءبىلىم بەرۋ سالاسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ ءداستۇرلى تامىز پەداگوگيكالىق كەڭەسىندە ءار بالاعا ساپالى ءبىلىم, سانالى تاربيە بەرۋدىڭ ەلىمىزدىڭ مەملەكەتتىك ساياساتىنىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ ءبىرى رەتىندە قاراستىرۋى وتە ماڭىزدى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءبىلىم بەرۋ سالاسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ ءداستۇرلى تامىز پەداگوگيكالىق كەڭەسىندە ءار بالاعا ساپالى ءبىلىم, سانالى تاربيە بەرۋدىڭ ەلىمىزدىڭ مەملەكەتتىك ساياساتىنىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ ءبىرى رەتىندە قاراستىرۋى وتە ماڭىزدى.
بۇل رەتتە جالپى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ قۇرامداس ءبولىگى قوسىمشا ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ ماڭىزى زور ەكەنى ايتپاساق تا تۇسىنىكتى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ 2011-2020 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىندا جانە وقۋشىلاردىڭ فۋنكتسيونالدىق ساۋاتتىلىعىن دامىتۋ جونىندەگى 2012-2016 جىلدارعا ارنالعان ۇلتتىق ءىس-قيمىل جوسپارىندا قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ بالالاردىڭ شىعارماشىلىق وزىق يدەيالارىن دامىتىپ, قوعامدىق ورتادا ءوزىنىڭ ورنىن جاقسى ءبىلۋى, بىلىمدىلىگى مەن ۇتقىرلىعىنا سەنىمدى بولۋى ارقاسىندا ەل دامۋىنا وزىندىك ۇلەسىن قوسا الاتىن تۇلعا قالىپتاستىرۋدا زور ءرول اتقاراتىنى اتاپ كورسەتىلگەن. ول ورىندى. ويتكەنى, قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ قىزمەتى وقۋشىلاردىڭ العان ءبىلىمىن قابىلەتتەرىنە سايكەس ىسكە اسىرۋىنا كومەكتەسەدى, ولاردىڭ بويىندا العاشقى كاسىبي ءبىلىم داعدىلارىن قالىپتاستىرادى.
قازىرگى تاڭدا عىلىمي-تەحنيكالىق, ولكەتانۋ-تۋريستىك, ەكولوگيا-بيولوگيالىق, الەۋمەتتىك-پەداگوگيكالىق, اسكەري-پاتريوتتىق, كوركەم-ەستەتيكالىق, مۋزىكالىق باعىتتار بويىنشا 641 قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى جۇمىس ىستەيدى جانە ولار 600 مىڭعا جۋىق نەمەسە جالپى بالا سانىنىڭ 22,9 پايىزىن قامتىپ وتىر.
بالالاردى قوسىمشا بىلىممەن قامتۋدا باتىس قازاقستان (83,3 %) جانە قوستاناي وبلىستارى (62 %) الدا كەلەدى.
قاراعاندى وبلىسىندا وقۋشىلاردىڭ (44,9%), شىعىس قازاقستان وبلىسىندا (36,5%), استانا قالاسىندا (33,1%), اقتوبە (30,2%), پاۆلودار (26,3%), سولتۇستىك قازاقستان (23,8%), ماڭعىستاۋ وبلىستارىندا (20,8%) قوسىمشا بىلىممەن قامتىلعان. ەڭ تومەن كورسەتكىش – وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ ەنشىسىندە (7,0%). سول سياقتى قىزىلوردا, اتىراۋ, الماتى, جامبىل, اقمولا وبلىستارىندا, الماتى قالاسىندا دا جاعداي ءماز ەمەس.
اتىراۋ, جامبىل, قاراعاندى, قوستاناي, قىزىلوردا, ماڭعىستاۋ وبلىستارىندا جاس تۋريستەر, قىزىلوردا, ماڭعىستاۋ, سولتۇستىك قازاقستان, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستارىندا جانە الماتى قالاسىندا جاس تەحنيكتەر, قىزىلوردا جانە ماڭعىستاۋ وبلىستارىندا جاس ناتۋراليستەر ستانسالارى جوق. ال اتىراۋ, قىزىلوردا, ماڭعىستاۋ وبلىستارىندا بالالار كوركەمسۋرەت مەكتەپتەرى ۇيىمداستىرىلماعان.
دەگەنمەن, سوڭعى جىلدارى ەلىمىزدە قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى دامىپ, كەڭەيىپ كەلەدى. قازىر قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا 16625 پەداگوگ قىزمەت اتقارۋدا. ولاردىڭ قاجىرلى ەڭبەگى, تىنىمسىز ىزدەنىسىنىڭ ارقاسىندا جالپىعا بىردەي ورتا ءبىلىم بەرەتىن 7 372 مەكتەپتە 53 272 ۇيىرمە ۇيىمداستىرىلىپ, بارلىق وقۋشىلاردىڭ 35,1 پايىزى قوسىمشا ءبىلىم بەرۋمەن قامتىلدى.
ەلباسىمىز ن.ءا.نازارباەۆ «قازاقستاننىڭ الەۋمەتتىك جاڭعىرتىلۋى: جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامىنا قاراي 20 قادام» اتتى ماقالاسىندا قازاقستاندىقتاردىڭ وسكەلەڭ ۇرپاعىنا ارنالعان جاڭا قۇندىلىقتار باعدارىن قالىپتاستىرىپ, ەڭبەك ادامى, ءوز ءىسىنىڭ شەبەرى – جاستار ەلىكتەيتىن باستى نىسان بولۋى ءتيىس ەكەندىگىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. ال, ادامنىڭ بەلگىلى ءبىر ءىس-ارەكەت اياسىندا جوعارى دارەجەدە دامۋى مەن كەمەلدەنۋى – ونىڭ وزدىگىنەن ءبىلىم الۋ, ءوزىن-ءوزى تۇزەتۋ, ءوزىن-ءوزى باسقارۋ قۇرالدارى ارقىلى جەتىلۋىنىڭ تابىستى ناتيجەسى.
ساپالى ءبىلىم بەرۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىن وڭتايلاندىرۋدى, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن جانە دايەكتى تۇردە جاڭعىرتۋدى تالاپ ەتەدى. وسىعان وراي, استاناداعى وقۋشىلار سارايىندا ۇلتتىق ينتەراكتيۆتى پارك ىسكە قوسىلدى. سونىمەن قاتار, مۇنداي يگىلىك الماتى, جاڭاوزەن, شىمكەنت, پاۆلودار جانە وسكەمەن قالالارىندا ورنالاسقان وقۋشىلار سارايلارىندا جۇزەگە اسىرىلۋدا.
تاياۋدا بارلىق 167 شىعارماشىلىق ءۇيى, ورتالىق, جاس تەحنيكتەر ستانسالارى «روبوت-تەحنيكا» كەشەنىمەن, استانا قالاسىنداعى, الماتى, وڭتۇستىك قازاقستان, اقمولا, پاۆلودار وبلىستارىنداعى جىل بويى جۇمىس ءىستەيتىن 5 ساۋىقتىرۋ ورتالىعى زاماناۋي جاتتىعۋ قۇرىلعىلار زالىمەن جابدىقتالماق. بارلىق (18) جاس ناتۋراليستەر ستانسالارى زاماناۋي جوعارى تەحنولوگيالى جىلىجايلارمەن قامتاماسىز ەتىلىپ, بالالار مۋزىكا مەكتەپتەرىندەگى (202) مۋزىكالىق جابدىقتار, جاس تۋريستەر ستانسالارىنىڭ تۋريستىك-ەكسپەديتسيالىق جابدىقتارى جاڭارتىلادى.
وسىنداي وركەندى ءو زگەرىستەردەن ەلىمىزدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارى دا شەت قالىپ وتىرعان جوق. ماسەلەن, ماڭعىستاۋ پەداگوگيكالىق تەحنولوگيالار ينستيتۋتىندا «كۆانت», «ينفورماتيكا», «ينتەگرال», م.وتەمىسوۆ اتىنداعى باتىس قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە «مەندەلەەۆ داۋلەتى» ۇيىرمەسى جانە «ارحيمەد» زەرتحاناسى جۇمىس ىستەيدى. الماتى قالاسىنىڭ جاڭا تەحنولوگيالار كوللەدجىندەگى جانە №1 كاسىبي ليتسەيىندەگى «زاماناۋي تەحنولوگيالار» ۇيىرمەسىنە قاتىسۋشىلار سانى دا جىلدان-جىلعا كوبەيە تۇسۋدە.
ماڭعىستاۋ وبلىسىنداعى «بولاشاق» ينستيتۋتىندا تەحنيكالىق پاندەر, فيزيكا ۇيىرمەلەرى, مۇناي جانە گاز سالالارى تەحنيكاسى, مۇناي گەولوگياسى, مۇناي جانە گاز سكۆاجينالارىن بۇرعىلاۋ, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى «ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى ادىستەمەلىك جۇمىس جانە اقپاراتتىق تەحنولوگيالار» ورتالىعىندا فيزيكا-حيميالىق زەرتتەۋلەر, جاڭا بيوپرەپاراتتار, «روبوت-تەحنيكالىق جۇيەلەرىن جوبالاۋ جانە ماتەماتيكالىق مودەلدەۋ», ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى اقمولا ۋنيۆەرسيتەتى جانىنان «يادرولىق-ماگنيتتىك رەزونانس-سپەكتروسكوپ», ەنەرگيا ۇنەمدەۋشى جانە ءتيىمدى ەتۋشى تەحنولوگيالار, ايماقتىق زەرتتەۋلەر, «ۆ.ۆەرنادسكي اتىنداعى نووسفەرا» زەرتحانالارىن اشپاقپىز.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ جانىنان 2004 جىلى قۇرىلعان رەسپۋبليكالىق قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ وقۋ-ادىستەمەلىك ورتالىعى بالالارعا الەۋمەتتىك تاربيە بەرۋدىڭ يننوۆاتسيالىق باعىتتارى بويىنشا عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزەدى, وقۋشىلاردى كانيكۋل كەزىندە ساۋىقتىرۋعا, ولاردىڭ بوس ۋاقىتتارىن ۇتىمدى ۇيىمداستىرۋعا قاتىستى پەداگوگتارعا ارنالعان ادىستەمەلىك نۇسقاۋلار, بالالاردىڭ ونەر, كوركەمسۋرەت, مۋزىكا مەكتەپتەرىنىڭ ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىن ازىرلەيدى.
ەلباسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا عىلىمي-تەحنيكالىق جانە ەكولوگيا-بيولوگيالىق شىعارماشىلىقپەن اينالىساتىن بالالار مەن جاسوسپىرىمدەرگە ارنالعان «ەكوالەم» جانە «تەمىرقازىق» تانىمدىق جۋرنالدارى جارىق كوردى.
قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ سالاسىنىڭ عىلىمي-تەحنيكالىق باعىتى وقۋشىلاردى وتاندىق جانە الەمدىك عىلىمي-تەحنيكالىق جەتىستىكتەرمەن تانىستىرا وتىرىپ, شىعارماشىلىق ىزدەنىستەرگە جەتەلەسە, ولكەتانۋ-تۋريستىك باعىتى بويىنشا جۇرگىزىلەتىن زەرتتەۋلەر بالالاردى تۋعان توپىراعىندا قانداي كيەلى ەسكەرتكىشتەر بار ەكەنىن ءبىلىپ, ايگىلى جانە بەلگىسىز جەرلەستەرىنىڭ اتتارىن جاڭعىرتىپ, بۇگىنگى كۇنگە دەيىن ساقتالىپ كەلگەن كونە جادىگەرلەرمەن تانىسۋعا ءمۇمكىندىك بەرەدى. ەكولوگيا-بيولوگيالىق باعىتىنداعى ءۇيىرمەلەردىڭ دە بەرەرى مول. مۇندا بالالار تابيعات تاڭعاجايىپتارىمەن تانىسادى, قورشاعان ورتانى قورعاۋدىڭ ماڭىزىن تۇسىنەدى, بويلارىنا جوعارى رۋحاني-ادامگەرشىلىك سەزىم مەن جاۋاپكەرشىلىك قاسيەتتەرىن سىڭىرەدى.
ال قوسىمشا ءبىلىم بەرۋدىڭ ەستەتيكالىق باعىتى ونەردىڭ بارلىق سالالارى ارقىلى وقۋشى دۇنيەتانىمىن كەڭەيتىپ, ولاردى شىنايىلىق پەن اسەمدىكتى سەزىنە بىلۋگە, حالىقتىق قولدانبالى ونەر, ۇلتتىق مۋزىكا جانە تەاتر ونەرىن جاڭعىرتۋعا, شىعارماشىلىق ىزدەنىستەردى ىنتالاندىرۋعا باۋليدى.
جوعارىدا ايتىلعانداردى قىسقاشا تۇيىندەر بولساق, بالالارعا قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ ءجۇيەسىن جاڭعىرتۋ – ەلىمىزدىڭ كەلەشەگىنە سالىنىپ جاتقان ينۆەستيتسيا. سوندىقتان ول ءۇزىلىسسىز, ۇزدىكسىز جۇرگىزىلۋگە ءتيىس.
ءۇمىت جەكسەنباەۆا,
رەسپۋبليكالىق قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ
وقۋ-ادىستەمەلىك ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى,
پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى,
پروفەسسور.