ەلىنىڭ باعىنا تۋعان ەرەن تۇلعا

ەلباسى بيىگى

 اكىم تارازي,

جازۋشى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى

ادامدى شىققان تاۋىنا قاراپ باعالاۋ كەرەك. ول قايدا كوز سالدى, قايدا ۇمتىلدى, سول كوزدەگەن بيىگىنە جەتۋ ءۇشىن نە ىستەدى, قالاي جەتتى, جەتە الماسا, نە تۇساۋ بولدى, جەتە السا, قانداي جانكەشتىلىكپەن جەتتى, مىنە, وسىنىڭ ءبارى ادامنىڭ تابيعاتى, مىنەزى, ازاماتتىعى, رۋحىنىڭ كۇرەسكەرلىگى, ەرىك-جىگەرى مەن قاجىر-قايراتىنان حابار بەرىپ تۇرادى. ونىڭ كىم ەكەنىن كورسەتەدى. ويتكەنى بيىك تاۋعا شىعا العان ادام عانا شالعايدى كورەدى, وي كوكجيەگى كەڭيدى, الىسقا كوز سالادى.

اسقاق ارماندار, بيىك مۇراتتارعا بوي ۇرادى. ال توبە-تومپەشىككە شىققان ادام تۇمسىعىنىڭ استىنداعىسىن عانا اڭعارادى. الاسا ويلارمەن, كىشكەنتاي ماقساتتارمەن كۇن كەشەدى. سەبەبى ول اۋەل باستا بيىككە ۇمتىلماعان. قوي تورى كۇيبەڭدى, قوڭىر تىرشىلىكتى مىسە تۇتقان. شىڭعا ۇمتىلعاندار, شىقپاي قويمايدى: ولار تاۋەكەلشىل, تاباندى, وجەت كەلەدى. سول مىنەز تاعدىرشەشتى كەزەڭدەردە شۇعىل شەشىم شىعارۋعا, مۇراتى ءۇشىن جانتالاسا كۇرەسۋگە, دىتتەگەن ماقساتىنا جەتپەي تىنباۋعا الىپ كەلەدى.

قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىنگى وتىز جىلىنىڭ ساياسي, الەۋمەتتىك, مادەني تاريحىنا كوز سالعاندا, ءبىزدىڭ قوعامعا گەنەراتور بولعان وسى تۇلعالىق مىنەز ەكەنىن اڭدايمىز. بۇل مىنەز نۇرسۇلتان نازارباەۆتا بولدى. ول ءوزى ۇمتىلعان بيىككە ءبارىمىزدى ۇمتىلدىردى. قوعامدى, ۇرپاقتى العا سۇيرەدى. بىردەن ۇلكەن ماقساتتار قويىپ, سوعان جۇمىس ىستەدى. ونى قازاقستان حالقىنا جاساعان جولداۋلارىنان كوردىك. ءار جولداۋى ەلباسى سالعان جولدى ايقىنداي ءتۇستى, ونىڭ مۇراتتارىن ايشىقتاي ءتۇستى. ول كورگەن شالعايدى كەيدە ءبىز كورە الماعان كەزدەر دە از بولعان جوق. ول بايقاعان جايتتاردى دەر ۋاقىتىندا بايقاي الماعان ساتتەرىمىز دە بولدى. بىراق, وسىنىڭ بارىنە قاراماستان شىن كوشباسشىلىق قاسيەت ءوز بيىگىن باعىندىردى. سول بيىك – بۇگىنگى تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ شىققان بيىگى.

ءبىز وسى بيىكتەن قاراعاندا نەنى كورەمىز؟ كۇردەلى الەمدى, كۇن سايىن قۇبىلعان دۇنيەنى, وسى قىم-قۋىت, قايشىلاسقان الەمدەگى ساياسي, ەكونوميكالىق جاعدايدىڭ ورتاسىندا, جاھاندانۋمەن بەتپە-بەت كەلە وتىرىپ ءوز جولىن تابۋعا, ءوز بەت-بەينەسىن جاساۋعا, ءوز ۇلگىسىن قالىپتاستىرۋعا, ۇلتتىق كەسكىن-كەلبەتىن, رۋحاني مودەلىن ساقتاپ قالۋعا ۇمتىلعان جاس مەملەكەتىمىزدىڭ جانكەشتى كۇرەسىن, سول كۇرەستىڭ باسىنداعى ەلباسى تۇلعاسىن كورەمىز.

بۇل كۇرەستىڭ مەملەكەت پەن ۇلت تاريحىنداعى, قوعام جانە جەكە ادام ومىرىندەگى ۇلەسىن, ورنىن كەلەر ۇرپاق ايتا جاتار. ال ءبىز وسى كۇرەستى, وسى تاريحتى بىرگە وتكەردىك. تاۋەلسىز قازاق ەلىنىڭ جاڭا ءداۋىرىن بىرگە اشتىق. ارقايسىمىز ءوز سالامىز ارقىلى جاس مەملەكەتتىڭ ىرگەتاسىن قالاۋعا اتسالىستىق. بۇل ءبىزدىڭ موينىمىزداعى جاۋاپكەرشىلىك ءارى مىندەتىمىز بولدى.

نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى مادەنيەت پەن ونەر سالاسىنا ەرەكشە قامقورلىق كورسەتتى. وسى سالانىڭ وكىلى رەتىندە ونى ايتپاي كەتۋگە, اتتاپ وتۋگە بولمايدى. «مادەني مۇرا», «رۋحاني جاڭعىرۋ» سەكىلدى اسا اۋقىمدى باعدارلامالار ەلىمىزدىڭ مادەني ءومىرىن تۇبەگەيلى وزگەرتتى. سان سالالى, الۋان سوقپاقتى جوبالار جاڭا سەرپىن بەردى, ەل رۋحانياتىن تۇلەتتى. سانانى وزگەرتتى, ساپانى كوتەردى. مۇنىڭ جەمىسىن ءبىز عانا ەمەس, اسىرەسە كەلەر زاماننىڭ ۇرپاعى دا كورەدى.

بىلتىر, ءدال وسى كۇنى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پرەزيدەنت رەتىندە ءوزىنىڭ وكىلەتتىلىگىن توقتاتتى. تۇتقيىلدان سوعىپ, توتەننەن قابىلدانعان توسىن شەشىمدەي كورىنگەنىمەن, ءجۇز ولشەپ, ءبىر كەسكەن, مىڭ ءتۇيىپ, ءبىر تارقاتقان شەشىم ەكەنىن تۇسىندىك. بۇل كۇن دە تاريحقا اينالدى.

ەلباسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ كانديداتۋراسىن ۇسىنۋى حالىقتىڭ ويىنان شىقتى. قاسىم-جومارت توقاەۆ ەلباسىمەن بىرگە  تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ قالىپتاسۋىنا كۇش-جىگەرىن سالعان  كورنەكتى ساياساتكەر. ءوزىم ەرەكشە سىيلايتىن ازاماتتارىمىزدىڭ ءبىرى.

بيىل جىل ءتاۋىر باستالعان ەدى. ءال-ءفارابيدىڭ 1150 جىلدىعى, ابايدىڭ 175 جىلدىعىن اتاپ ءوتىپ جاتىرمىز. الايدا, الەمدەگى الۋان ءتۇرلى جاعداي ءبىزدى دە اينالىپ وتپەيدى. سونى بىرگە وتكەرەمىز, قيىندىقتى بىرگە ەڭسەرەمىز. حالىق بولىپ قانداي جاعدايعا دا قام قىلامىز. ەل امان, جۇرت تىنىش بولسىن.

قازاقستاننىڭ جولى بولدى

 ولجاس سۇلەيمەنوۆ,

اقىن, قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى

مەن نۇرسۇلتان نازارباەۆپەن جارتى عاسىردان كوپ ۋاقىت بويى تا­نىسپىن. وسى جىلدار ىشىندە ءبىر-ءبى­رىمىزدى جاقسى تانىدىق دەپ ۇمىت­تەنەمىن.

قايتالاپ ايتامىن, قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ­تىڭ تۇسىندا جۇزەگە اسىرىل­­عان رەفورمالارعا قولداۋ ءبىلدىردىم.

90-جىلداردىڭ ورتاسىندا مەنىڭ تاراپىمنان وتكىر قارسىلىقتار مەن پىكىر قايشىلىقتارى بولعانىن دا ايتۋعا ءتيىسپىن.

مەن ساياساتتا جاڭا تۇلعا ەمەسپىن. وتكەن عاسىردىڭ 70-جىلدارىنىڭ با­سىنان 80-جىلدارىنىڭ سوڭىنا دەيىن ازيا جانە افريكا ەلدەرىمەن بايلانىس بويىنشا كەڭەستىك كوميتەت توراعاسىنىڭ ورىنباسارى بولدىم. كسرو وسى كوميتەت ارقىلى ۇلت­-ازاتتىق قوزعالىستارعا دەم بە­رىپ, كومەكتەسەتىن. كومەك ناقتى – قار­جىلاي, قارۋمەن جانە باسقا­داي تۇردە. جوعارىدا اتالعان كونتي­نەنت­تەردىڭ ەلۋدەن استام ەلىندە بولدىم, ۇلت-ازات­تىق قوزعالىستاردىڭ باس­شى­لارى­مەن ارالاستىم, كەيىنىرەك ولار­دىڭ بىرقاتارى جاڭادان پايدا بولعان مەملەكەتتەردىڭ باسشىلارى بولدى.

انگولا, موزامبيك, ناميبيا, وڭتۇستىك افريكا, رودەزيا (زيمبابۆە) سياقتى ەلدەردىڭ تاۋەلسىزدىككە قول جەتكەن كەزەڭىنىڭ العاشقى اپتالارىنا, العاشقى ايلارىنا كۋا بولدىم. اراعا جىلدار سالىپ قايتا كەلگەندە تاۋەلسىزدىكتىڭ قورىتىندىسىن دا كوردىم. ازاماتتىق سوعىس, پرەزيدەنتتىك ورىنتاق ءۇشىن تايپاارالىق تارتىستار, ۇزاققا سوزىلعان اشتىق. جەرگىلىكتى پاتشاسىماقتاردىڭ مادەنيەتسىز ساياساتى «دەموكراتيا», «بوستاندىق», «تاۋ­ەلسىزدىك» دەپ اتالاتىن, ۇران بو­لۋعا لايىق ۇعىمداردى جوققا شىعار­دى. مەن بۇل ارادا دەكولونيزاتسيا يدەيا­سىن قوسا ايتۋعا دا جۇرەكسىنىپ تۇرمىن.

1990 جىلداردىڭ باس كەزىندەگى تاۋەلسىزدىك, دەموكراتيا ۇعىمى تمد كەڭىستىگىندەگى ەلدەردە جەڭىل سىناقتان وتكەن جوق. قازىر دە وڭاي ەمەس. جالپى, مەملەكەتتەردىڭ تاريحىندا تاۋەلسىزدىگىن جاريالاۋدان ونى ساقتاپ قالۋ, باياندى ەتۋ قيىن. بۇگىن مەندە ءبىرسىپىرا جايتتاردى سالىس­تىرا قاراۋعا مۇمكىندىك بار. ءاربىر قوعامنىڭ جانە ساياسي ەلي­تا­لاردىڭ تاريحي رەفورمالارعا دا­يىن­دىعى تۋرالى تۇجىرىم جاساۋعا دا بولادى. مۇنى كەيىنگە قالدىرماي قازىر دە جاساۋعا بولار ەدى. بىراق وعان ءبىزدىڭ قوعام دايىن ەمەس سياقتى. بىرجاقتى پىكىرلەر ەشكىمگە قىزىق ەمەس. جاقىن بولاشاقتا, الداعى جيىرما جىلدىقتاردا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ العاشقى پرەزيدەنتتەن, ال نازارباەۆتىڭ – قازاقتاي حالىقتان جو­لى بولدى» دەپ باتىل ايتا الاتىن بولاشاق تاۋەلسىز ساراپشىنى مەن جاقسى تۇسىنەمىن. قازىر ونداي پىكىر­لەرگە نازار اۋدارمايدى. ال بولا­شاقتا نازار اۋداراتىنىنا مەن سەنەمىن.

جاڭا زاماننىڭ جاسامپاز تاريحىن جاسادى

 مىرزاتاي جولداسبەكوۆ,

مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى

قازاق حالقىنىڭ ۇزىنا بوي­عى تاريحىندا تالاي حاندار, بيلەر, كوسەم­دەر, شەشەندەر, باتىرلار مەن اقىندار­دىڭ وتكەنىن جاقسى بىلەمىز. مەنىڭ ۇعىمىمدا قازاق تاريحىندا نۇرسۇلتان نازارباەۆتاي تۇلعا بولعان جوق. نەگە؟ ويتكەنى ول قازاقتىڭ سان مىڭ جىل بويعى ارمانىنا جەتكىزدى. تاۋەلسىز مەملەكەت ورناتتى. ونى بايان­دى ەتتى. الەمگە تانىتتى جانە مو­يىنداتتى. ءسويتىپ كوك بايراعىمىزدى جەلبىرەتتى. جاڭا زاماننىڭ جاسامپاز تاريحىن قالىپتاستىردى.

داۋىرگە تاتيتىن ۇلكەن قۇبىلىس جاسادى. ەلوردا سالدى. اقوردا تۇرعىزدى. اقوردا – تاريحىمىزدا ءبىرىنشى رەت بولىپ وتىرعان وقيعا. ادامزات تاريحىندا تۇڭعىش رەت ءداستۇرلى دىندەر باسشىلارىنىڭ باسىن قوستى. ەلىن ەۋروپانىڭ تورىنە شىعاردى. يسلام كونفەرەنتسياسىن وتكىزدى. بيلىك ەتكەن جىلدارى بەيبىتشىلىك, ىنتىماق, بىرلىكتى ۇلتتىق مەملەكەت ساياساتىنىڭ تۋى ەتىپ كوتەردى. ەشبىر مەملەكەتتە جوق ىنتىماق پەن بىرلىكتىڭ تاماشا ۇلگىسىنە اينالعان قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىن قۇردى.

تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى ەلەڭ-الاڭ جىلدارىندا, قىم-قيعاش قيىندىقتار مەن قايشىلىقتارعا تولى ۋاقىتتاردا ەلباسىنىڭ جانىندا بولدىم. ياعني ەلباسىنىڭ ۇيقىسىز تۇندەرىنىڭ, مازاسىز كۇندەرىنىڭ كۋاسى بولعان جانداردىڭ ءبىرىمىن. بۇل كىسى ۇلتىمىزدىڭ داس­تۇرى­نە ساي ۇلكەندى سىيلاي بىلەدى. بىل­تىر­عى جىلدىڭ 11 قاڭتارىندا ەلباسى ماعان تەلەفون سوقتى. ادەتتەگى­دەي حال-جاعدايىمدى سۇرا­دى. از-كەم اڭگى­مەدەن كەيىن «قولىڭ بوس پا؟ قاي­­­داسىڭ؟» دەدى. «جۇمىستامىن, ءسىز ايت­ساڭىز قولىم­دى بوساتامىن عوي», دەدىم. «وندا ءبىر جارىم ساعات­­تان كەيىن جولىقساق قايتەدى, اڭگىمەلەسەيىك», دەدى. ساعاتىما قاراسام, 11:00 بولعان ەكەن. ساعات 12-دەن 15 مينۋت وتكەندە اقوردادا بولدىم. سودان ساعات ون ەكى جارىمدا كىردىم, ۇزاق اڭگىمەلەسىپ, ساعات ۇشتە ءبىر-اق شىقتىم. سوندا بۇل كىسىنىڭ ءبىر ماسە­لەنى اقىلداسايىن دەپ شاقىرعانىن سەزدىم. بۇل كىسى تاريحي شەشىم, ياعني ەلگە, مەملەكەتكە كەرەك­تى شەشىم قابىلدايتىن كەزدە مىندەتتى تۇردە بىر­نە­شە كىسىمەن اقىلداسادى. بىراق ول جولى اڭگى­مەنىڭ اشى­عىن ايتقان جوق. بىراق نە ماسەلە ەكەنىن سەز­دىم. شى­نىمدى ايتسام, ەلباسى­نىڭ شەشىمىن قول­دا­ما­دىم. «ارينە توڭىرەكتەگى ەلدەردىڭ باسشى­لارى­نىڭ بار­لىعى سىزدەن الدەقايدا جاس. نۇرەكە, ولار دا ءسىز­دىڭ جاسىڭىزعا جەتسىن, ءسىزدىڭ ابىرويىڭىزدى بەر­سىن. اللاعا شۇكىرشىلىك, اللانىڭ بەرگەن ابىرويى بار. الەمدە ابى­رويسىز ەمەسپىز. ەلىمىزدى بۇ­كىل جەر شارى تانيدى», دەدىم. سول كەزدە نۇرەكەڭ وي­لا­نىپ-تولعانىپ ءجۇر ەكەن. سونى بايقاپ قال­دىم. شىنىندا دا وسىنداي تاريحي شەشىمگە كەلۋ وڭاي ەمەس. بۇل تاريحتا سيرەك كەزدەسەتىن جاع­داي. كەز كەلگەن ەلدىڭ تاريحىندا تاق ءۇشىن بول­عان تار­تىس­­تا تالاي قان توگىلگەن. ال ءبىزدىڭ ەلباسى الەم تاڭعال­­­عانداي, الەم تامسانعانداي, كۇللى ەل ريزا بو­ل­­­عان­­داي شەشىم قابىلدادى. ەشقانداي قاتە­لەس­­­كەن جوق. ءوز ىق­تيارىمەن ەل تىزگىنىن كورنەكتى مەم­­­­ل­ەكەت قايراتكەرى, كانىگى ساياساتكەر, بايسالدى باس­­شى قاسىم-جومارت توقاەۆقا تاپسىردى. مەن ەل­­با­­سى­­نىڭ ۇلكەنگە قۇرمەت, كىشىگە ىزەتپەن قاراي­تىن ەرەك قاسيەتىنە ريزا بولامىن. ءدال وسىلاي نۇ­رە­­ك­ەڭ مەن قاسىم-جومارت كەمەل ۇلىنىڭ سىيلا­س­تى­عى, ءبىر-بىرىنە دەگەن قۇرمەتى, اعالى-ءىنىلى ەكەۋى ەل­دىك ما­سە­لەلەردى اقىلداسىپ شەشىپ وتىرعاندارى قاتتى ۇنايدى.

ۋاقىت ولشەمىنە سىيمايتىن كەمەلدىك

 كۋرشاد زورلۋ,

پروفەسسور, ساياساتتانۋشى (تۇركيا)

نۇرسۇلتان نازارباەۆ كوشباسشىلىعىنىڭ كۇش بەرەر قاينار كوزدەرىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلاتىن تۇراقتى كوشباسشىلىق ماسەلەسىندە كەشەگىمەن سالىستىرعاندا بۇرىنعىدان دا تەڭگەرىمدى ۇستانىمدا ەكەنىن كورسەتۋى ايرىقشا ماڭىزدى. بۇل جايت, سونىمەن قاتار ەلباسىنىڭ وكىلەتتىگىن توقتاتۋ جونىندەگى شەشىمىنىڭ نەگىزىن قالاعان تىرەك-بەلگىلەردىڭ ءبىرى.

تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىل­دارىندا ازاماتتىق قوعا­مى جەتكىلىكتى دەڭگەيگە كوتە­رىلە قويماعان, ۇلتتىق باسەكە­لەس­تىككە نەگىزدەلگەن كاپيتالى قا­لىپ­تاسپاعان, ەتنوستىق توپتارعا بولىنۋشىلىك سەزىلىپ تۇرعان. ساياسي ەليتانىڭ نەمەسە ۇزاق جىلدار قالىپتاسقان ادەتتەردىڭ پارلامەنت دەپۋتاتتارى اراسىندا دا ءبىرشاما كوپ بولۋى تالقىلاۋ ەركىندىگى مەن حالىقتىڭ مۇددەسىن ۇلتتىق ولشەمدە قورعاۋ قاعيداتىن ساتسىزدىككە ۇشى­راتىپ جاتتى. ن.نازارباەۆ پارلامەنت دەپۋتاتتارىنىڭ تەك ءوز سايلاۋشىلارىنا نەمەسە ءوز مۇددەلەرىنە عانا قىزمەت ەتەتىن­دەي تۇردە ۇگىت-ناسيحات جۇرگى­زۋىنە جانە بارلىق جۇكتى ۇكىمەت­كە ارتىپ قويۋىنا قارسى شىق­قان ەدى. ودان كەيىنگى جىلداردا بۇعان ساي پارلامەنتتىك تۇسىنىك قانشالىقتى دارەجەدە جۇزەگە اسا الدى؟ بىراق ەلباسىنىڭ 20 جىلدان استام ۋاقىتتان بەرى ويىن­دا قالىپتاستىرعان مودەل تەڭگەرىم-باقىلاۋ تەتىگىن ساتىلى تۇردە ىسكە قوساتىن ساياسي-باسقارۋشىلىق جۇيە رەتىندە ايقىندالىپ كەلەدى.

بۇل اۋقىمدا 2017 جىلى ن.نازارباەۆتىڭ قالاۋى­مەن باستالعان جانە ءوز وكىلەتتىك­تەرىنىڭ ءبىر بولىگىن ۇكىمەتكە/پار­لامەنتكە تاپسىرۋىن قامتاماسىز ەتەتىن كونستيتۋتسيالىق وزگە­رىستەر دەپۋتاتتار تاراپىنان دا قابىلداندى.

قازاقستاندى 30 جىل باسقارعان پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ 2019 جىلدىڭ 19 ناۋرىز كۇنى كۇتپەگەن ءبىر شەشىممەن وكىلەتتىگىن توقتاتىپ, ورنىنا سەنات توراعاسى قاسىم-جومارت توقاەۆتى ۇسىناتىنىن مالىمدەدى. كەيىن 20 ناۋرىز كۇنى قازاقستان پارلامەنتىندە انت ەتۋ سالتاناتى ءوتىپ, ەلدىڭ جاڭا پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ بولدى. وسى شەشىمنەن كەيىن ءارتۇرلى پىكىرلەر ايتىلدى.

سولاردىڭ ىشىن­دە ەڭ باستىسى «ن.نازارباەۆ وسى قىزمەتتى ماج­بۇرلىككە بايلانىس­تى تاستادى ما؟» دەگەن سۇراق بول­دى. ەلدە ارتىپ كەلە جاتقان ەكو­نو­ميكالىق قيىندىقتاردىڭ بار­عان سايىن قوعام قاباتتارىنا جا­يىلا باستاۋى تۇراقسىزدىققا سەبەپ بولار دەگەن ويمەن وسى شەشىم­دى قابىل­داعانى جونىندە دە ماقا­لالار جازىلدى. شىنىندا دا, مۇن­­شالىقتى كۇشتى كوشباسشى دەن­­ساۋلىعى مۇمكىندىك بەرىپ تۇر­عان كەزدە ءوز وكىلەتتىگىن تاستاي ما؟ مۇن­شالىقتى ماڭىزدى وكىلەتتىك پەن بيلىك سالاسىنان باس تارتا الادى ما؟

مىنە, وسى ساۋالداردىڭ جاۋاپ­­­تارى ن.نازارباەۆ كوشباس­شى­لىعى­نىڭ باسقارۋ جانە ساياساتتانۋ عى­لى­مىنا قوسار ەڭ ماڭىزدى ۇلەسى رەتىندە قارالۋى ءتيىس. قىزمەتتەن ءوز ەركىمەن كەتۋ تۋرا­لى بۇل شەشىم تەك قازاق­ستان­عا عانا ەمەس, ورتالىق ازيا ايما­­عىنا, بايلانىستاردىڭ تاري­حي-ستراتەگيالىق ماڭىزدى سەبە­بىنە بايلانىستى ايماقتاعى وز­گە ەلدەرگە جانە تۇركياعا ىق­پال ەتەدى. ويتكەنى ن.نازارباەۆ كسرو ىدى­راعاننان كەيىن تاۋەل­­سىز­­دىكت­ەرىن العان تۇركى رەس­پۋب­لي­كا­لارىنىڭ مەملەكەت قۇرۋ­شى پرەزيدەنتتەرىنىڭ اراسىندا قىزمەتتە قالعان جالعىز كوش­باسشى بولاتىن. سول سەبەپتى ول وسى ايماقتىڭ جادى ىسپەتتى. تاجى­ريبەسى مەن بىلىگى ارقىلى «دۋايەن» دەگەن اتاق الدى. وسى تۇستا ن.نازارباەۆتىڭ ەسىمىمەن بىتە-قايناسىپ كەتكەن «دۋايەن» دەگەن سوزگە قىسقاشا توقتالىپ ءوتۋ كەرەك. بۇل ءسوز قوعامدا جاسى ۇلكەن نەمەسە ماماندىعى سالاسىندا بىلىكتى, تاجىريبەلى كىسىلەر ءۇشىن قولدانىلادى. الايدا ورتالىق ازيادا بولعان وقيعالار مەن قالىپتاسقان ءومىر سالتىن نازارعا العاندا, «دۋايەن» ءسوزىن ادامنىڭ ءومىر ءسۇرۋ جاسى تۇر­عى­سىنان ەمەس, تۇلعالاردىڭ, وقيعا­لاردىڭ جانە ءتىپتى ءومىر ءسۇرىپ جاتقان ۋاقىتىنىڭ دەڭگەيىنەن اسىپ كەتەتىن كەمەلدىلىكتىڭ بەلگىسى رەتىندە قابىلداعان ءجون بولار.

وكىلەتتىگىن دوعارۋ تۋرالى شەشىمگە كەلەر بولساق, ن.نازار­باەۆتىڭ وسىنداي قادام جاسايتىنى تۋرالى بىرنەشە جىل بۇرىن بىلدىرگەن ەدىم. سول سەبەپتى مەن ءۇشىن كۇتپەگەن «توسىنسىي» بولمادى. ءوزىم قاتى­سىپ جۇرگەن باعدارلامالار مەن كونفەرەنتسيالاردا «ن.نازار­باەۆتىڭ دەنساۋلىعى مۇمكىندىك بەرىپ تۇرعان كەزدە ءوز ەركىمەن وكى­لەتتىگىن تاستاعان كوشباس­شى رەتىندە ەسىمىن تاريحتا قالدىراتىنىن» ايتىپ جۇرگەن بولاتىنمىن. ن.نازارباەۆ بۇل پروتسەستى جوعارىدا ايتىپ وتكەن كونستيتۋتسياعا وزگەرىستەر ەن­گىزۋ جۇمىستارىنا قارقىن بەرگەن 2016-2017 جىلداردان باس­تاپ جوسپارلاپ جۇرگەن بولۋى كەرەك. 2017 جىلى كونستيتۋتسياعا جاسالعان وزگەرىستەرمەن 30-دان استام وكىلەتتىگىن پارلامەنت پەن ۇكىمەتكە بەردى. ەلدىڭ باسقارۋ جۇيەسىن وزگەرتكەن بۇل وزگەرىس قوعامدا جەتكىلىكتى تۇردە زەردەلەنبەسە دە, تاعى ءبىر وزگەرىس لەبى جاقىنداپ قالعانى تۇسىنىكتى ەدى. قازاقستان ءبىراز ۋاقىتتان بەرى كۇشتى پرەزيدەنتتىك مودەلدەن پرەزيدەنتتىك-پارلامەنتتىك جۇيەگە اپارار جولدىڭ نەگىزىن قالاي باستاعان-دى. ياعني, پرەزيدەنتتىڭ جۇيەدەگى ورنىن ساقتايتىن, بىراق مينيسترلەر كابينەتى مەن اسىرەسە پارلا­مەنتتىڭ سالماعى باسىم بولاتىن, تەڭگەرىم مەن تەجەگىش تەتىگى جاقسى جۇمىس ىستەيتىن ساياسي جۇيە قۇرۋ كوزدەلدى. سونىمەن قاتار ن.نازارباەۆ سوڭعى ءۇش جىلدان بەرى ەلدەگى شەنەۋنىكتەردىڭ ورتاشا جاسىن تومەندەتىپ كەلەدى. جاڭا بۋىن تۋرالى ايتىپ, بىرنەشە ايدان بەرى ءوزى قاتىسىپ جۇرگەن تەلەباعدارلامالاردا جاستارعا باعىتتالعان پىكىرلەر ءبىلدىرۋى وسى كوزقاراستىڭ جەمىسى.

ال جاڭا پرەزيدەنت ق.توقاەۆ وسى كەزەڭدى باسقارۋعا لايىق ەڭ ىقپالدى ەسىم ەكەنىن كورسەتىپ بەردى. ەل حالقىنىڭ وعان دەگەن سەنىمى جوعارى. حالىقارالىق تەڭ­گەرىم­دەردى جاقسى بىلەدى. ۋاقىتشا پرە­زيدەنت قىزمەتىن اتقارعان كەزە­ڭىندە ەڭ الدىمەن تومەن تابىس­تى بيۋدجەت قىزمەتكەرلەرىنىڭ جال­­اقى­س­ىن كوتەرۋ ماسەلەسىن قول­عا الدى. ودان كە­يىن تابىسى تومەن ازاماتتاردىڭ نە­سيە ق­ا­رىز­­دارىن مەملەكەت ءوز موينىنا الدى. قازاقستان وسى ساتىدان كە­يىن ەل ىشىندەگى دەموگرافيالىق جا­نە ەكو­نوميكالىق تەڭگەرىمدەردى دۇ­رىس قۇرا الاتىن بولسا, بۇدان دا قار­قىندى دامۋعا بەت الاتىن بولادى.