كونستيتۋتسيالىق رەفورما: ەكونوميكانىڭ جاڭا باسىمدىقتارى ايقىندالدى

كەزدەسۋدى ەكونوميكالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ جەتەكشى عىلىمي قىزمەتكەرى, ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى ازامات نۇرسەيىتوۆ جۇرگىزدى. ول ەكونوميكالىق ساياسات جاڭا باسقارۋ مودەلىنە بەيىمدەلىپ, ۇزاق مەرزىمدى تۇراقتى دامۋدى قامتاماسىز ەتۋگە ءتيىس ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

ينستيتۋت باسقارما توراعاسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى قايسار نىعمەتوۆ ساراپشىلاردىڭ اشىق پىكىر الماسۋى جۇيەلى رەفورمالار كەزەڭىندە مەملەكەتتىك شەشىمدەر قابىلداۋ تۇرعىسىندا ماڭىزدى ەكەنىن ايتتى.

ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگىنە قاراستى عىلىم كوميتەتى جانىنداعى ەكونوميكا ينستيتۋتىنىڭ باس ديرەكتورى ەركىن سادىقوۆ ەكونوميكالىق ساياساتتىڭ نەگىزگى باعىتتارىنا توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, ونەركاسىپتى دامىتۋ, وڭدەۋشى سەكتورعا ينۆەستيتسيا تارتۋ, بيۋدجەتتىك ساياساتتىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ جانە يننوۆاتسيالىق بەلسەندىلىكتى كۇشەيتۋ ستراتەگيالىق مىندەتتەردىڭ الدىڭعى قاتارىندا تۇر. سونداي-اق جاڭا كونستيتۋتسيالىق زاڭ مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ ناتيجەلىلىگى مەن ەكونوميكالىق شەشىمدەردىڭ اشىقتىعىنا قويىلاتىن تالاپتاردى كۇشەيتەدى.

ايدا بالاەۆا: جاڭا كونستيتۋتسيانى حالىقتىق دەپ اتاۋعا تولىق نەگىز بار

ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى سارا الپىسباەۆا سوڭعى 12 جىلداعى ماكروەكونوميكالىق ۇردىستەرگە تالداۋ جاسادى. وسى كەزەڭدە جالپى ىشكى ءونىم 236,6 ملرد دوللاردان 291,2 ملرد دوللارعا دەيىن ارتقانىن, حالىق سانى 18,3 %-عا ارتىپ, 20 ميلليوننان اسقانىن ايتتى. ەڭبەك ونىمدىلىگى 27,6 مىڭ دوللاردان 26,9 مىڭ دوللارعا ازداپ تومەندەگەنىمەن, وڭدەۋشى ونەركاسىپتىڭ ۇلەسى 10,7 %-دان 12,4 %-عا دەيىن ۇلعايعان.

ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى دەموگرافيالىق جانە ەكونوميكالىق ۇدەرىستەر وڭىرلەردىڭ تەڭگەرىمدى دامۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇگىندە ءۇش ءىرى مەگاپوليس ەلدىڭ جالپى ىشكى ءونىمىنىڭ 37,8 %-ىن قالىپتاستىرىپ وتىر. وسى الەۋەتتى ءتيىمدى پايدالانۋ ءۇشىن ينستيتۋت 20 ءوڭىردى قامتيتىن ەكونوميكالىق-ماتەماتيكالىق مودەل ازىرلەگەن. بۇل قۇرال وڭىرلىك ساياساتتى عىلىمي نەگىزدە جۇرگىزۋگە جول اشادى.

ساياسي عىلىمدار دوكتورى عابيت ماتاەۆ كونستيتۋتسيالىق رەفورمانىڭ وڭىرلىك دامۋعا ىقپالى قانداي ەكەنىنە توقتالدى. ونىڭ پىكىرىنشە, جەرگىلىكتى بيلىك وكىلەتتىگىنىڭ كەڭەيۋى ينۆەستيتسيالىق ساياساتتى دەربەس جۇرگىزۋگە, كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا جانە رەسۋرستاردى ءتيىمدى پايدالانۋعا جول اشادى. سونىمەن قاتار ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ جانە جاڭا ءوسۋ نۇكتەلەرىن قالىپتاستىرۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. ارنايى قۇقىقتىق رەجيم ەنگىزۋ جەدەل داميتىن قالالار مەن يندۋستريالىق ايماقتاردىڭ قالىپتاسۋىنا سەرپىن بەرەتىنىن ايتتى.

كونستيتۋتسيا كۇنى 15 ناۋرىزدا اتالىپ ءوتۋى مۇمكىن

ينستيتۋتتىڭ ساراپتاما ورتالىعىنىڭ وكىلدەرى ايدانا بايقانوۆا مەن اليونا شەۆتسوۆا مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ ەكونوميكاداعى رولىنە تالداۋ جاساپ, سەرۆيستىك مودەلدىڭ وڭ ناتيجە بەرىپ وتىرعانىن جەتكىزدى. بولجام بويىنشا, 2029 جىلعا قاراي مەملەكەتتىك قىزمەت الۋشىلاردىڭ قاناعاتتانۋ دەڭگەيى 75 %-عا جەتەدى, ەڭبەك ونىمدىلىگى مەن كادر تۇراقتىلىعى ارتادى. بۇل ءوز كەزەگىندە مەملەكەتتىك ينستيتۋتتارعا دەگەن سەنىمدى كۇشەيتەدى.

تالقىلاۋعا ونلاين فورماتتا «تورايعىروۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ» وكىلدەرى دە قاتىسىپ, ەكونوميكالىق رەفورمالاردى عىلىمي سۇيەمەلدەۋدىڭ ماڭىزىن اتاپ ءوتتى. ساراپشىلار جاڭا ينستيتۋتسيونالدىق مودەل ۇزاق مەرزىمدى تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتىپ, باسەكەگە قابىلەتتىلىكتى ارتتىرۋعا جانە باسقارۋ ساپاسىن جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان بەلسەندى ەكونوميكالىق ساياساتتى تالاپ ەتەدى دەگەن ورتاق پىكىرگە كەلدى.

جيىن قورىتىندىسىندا قاتىسۋشىلار كونستيتۋتسيالىق رەفورمانىڭ ىسكە اسۋى – ەكونوميكالىق وسىمگە قۋاتتى سەرپىن بەرىپ, ينستيتۋتسيونالدىق ورتانى نىعايتادى دەگەن سەنىم ءبىلدىردى.

ابزال قۇسپان: كونستيتۋتسيالىق سوت ازامات پەن مەملەكەت اراسىنداعى تورەشى بولادى