«اتستەكا». دوپ. ءدۇبىر!..

بۇل الەمدىك الاماننىڭ وزگەشەلىگى دە, جاڭالىعى دا مول بولماقشى. العاش رەت 48 قۇراما كوماندا سايىسقا تۇسەدى. قاتىسۋشى قۇراما كوماندالاردىڭ سانى ارتۋى الەمدەگى ەڭ كوپ تارالعان سپورت تۇرىنەن تۇسەر تابىستىڭ ەسەلەنۋىنە ىقپال ەتەدى. وتكەن عاسىردىڭ 80-جىل­دارى­نا دەيىن جاھان­دىق مۋنديالدىڭ فينالدىق كەزەڭىنە قاتىسۋشى كوماندا­لار­دىڭ سانى 15-تەن اسپايتىن. دۇنيەجۇزىندە فۋتبولدى كاسىبي سپورت رەتىندە دامىتىپ, ەرەكشە ىقىلاس تانى­­تاتىن مەملەكەتتەر قاتا­رى دا جىلدان-جىلعا ارتتى. 1982 جىلدان باستاپ الەم چەم­پيوناتىنا قاتىساتىن كومان­دا ءليميتى ۇلعايىپ, 24-كە جەتتى.

بۇعان دەيىن ەۋروپانىڭ ەندىگىندەگى ەلدەردىڭ الەم چەمپيوناتىنا قاتىسۋ باسىم­دىعى وزگە قۇرلىقپەن شەندەستىر­گەن­دە باسىم ەدى. ءارى بۇل ماسەلە ءاردايىم كوتە­رىلىپ, ءتۇيىنى بىرازعا دەيىن تارقاتىل­ماي كەلدى. 1998 جىلى فرانتسيا ەلى ۇيىم­داس­تىرعان الەم چەمپيوناتىنا 32 كوماندا قاتىسىپ, 8 توپقا ءبولىندى.

فۋتبول مەرەكەسىن اسىعا كۇتكەن مار­تەبەلى كورەرمەننىڭ كوز سۋارىپ كۇتە­تىنى – سەنساتسياعا تولى ماتچتار. ال الەم­دىك الاماندى وتكىزۋشى ەلدەردىڭ كوكسەگەنى – قىپ-قىزىل تابىس. فيفا ءبىر ەلگە الەم چەمپيوناتىنان قاتارىنان ەكى رەت وتكىزۋگە توقتام قويۋى دا فۋتبول تويىنىڭ تىزگىنىن ۇستاپ, ۇيىمداستىرۋعا ىقىلاستى مەملەكەتتەر قاتارىنىڭ ارتۋىنا اسەر ەتتى.

اقش, كانادا, مەكسيكا تىزە قوسىپ قا­نات­تاسا وتكىزەتىن الەمدىك الامان نەسى­مەن ەرەكشەلەنەدى؟ ەڭ اۋەلى قاتىسۋ­شى كوماندالاردىڭ سانىن بىردەن 16-عا كوبەي­تۋ قانشالىقتى ءتيىمدى شەشىم ەكەنى ايقىندالادى. كۆوتا سانى ارتقا­نى­مەن, الەم چەمپيونى اتاعىن الدەقاشان ەنشى­لەگەن يتاليا, ەۋروپانىڭ ەڭسەلى قۇرا­ماسىنىڭ ءبىرى سانالاتىن سەربيا, ماجارستان, پولشا, ەڭسە تىكتەپ, قايرا­تىنا مىنگەن گرۋزيا قۇراماسى, افريكا قۇر­لىعىنداعى ازۋى التى قارىس كامەرۋن, نيگەريا سىندى كوماندالارعا شۇلەن تارا­تىل­عانداي ۇلەستىرىلگەن جولداما بۇيىر­مادى. ەسەسىنە, العاش رەت وزبەكستان, كيۋراساو, يوردانيا, كابو-ۆەردە دوداعا قاتىسادى.

فيفا پرەزيدەنتى دجانني ينفانتي­نونىڭ شاراپاتى بىرنەشە ەلدىڭ فۋتبولشىلارىن جارىلقاعانىمەن, پىكىر قايشىلىعىن دا تۋىنداتىپ وتىر. ويى قاق جارىلعان جانكۇيەردىڭ ءبىر تارابى قاتىسۋشى كوماندالار سانىنىڭ ارتۋى الەمدىك الاماننىڭ ەكپىنىن السىرەتىپ جىبەرەدى دەگەندى العا تارتادى. ارينە وتكىزىلەتىن ماتچ سانى ارتقان سايىن ونى تاماشالايتىن كورەرمەننىڭ دە شوعىرى قالىڭداي تۇسەدى. سوعان ساي تابىس تا ەسەلەنەدى. تابىس دەمەكشى, پايدانىڭ كوزى سانالاتىن تەلەترانسلياتسيالاردىڭ قۇقى­عىن ساتۋدان تۇسەتىن قارجى – فيفا-نىڭ سىباعاسى.

2030 جىلعى الەم چەمپيوناتىن دا ءۇش ەل قاناتتاسا  ۇيىمداستىرادى. يسپانيا, پورتۋگاليا, ماروككودا جالاۋى جەلبىرەيتىن ەندىگى مۋنديالعا قاتىساتىن كوماندالار سانى 64-گە جەتۋى مۇمكىن ەكەنى دە ايتىلىپ ءجۇر. قالاي بولعاندا دا, دجانني ينفانتينو باستاعان فيفا ۇجىمى 40 كۇننەن استام ۋاقىت الەمدى فۋتبولمەن تىنىستاتادى.

ماتچ سانىنىڭ ارتۋى ەڭ الدىمەن فۋتبولشىنىڭ فيزيكالىق دايىندىعىنا, قالپىنا كەلۋ ۇدەرىسىنە قوسىمشا سالماق تۇسىرەدى. ونسىز دا ءار ەلدىڭ ىشكى چەمپيوناتىندا, باسقا دا تۋرنيرلەرگە قاتىسىپ, سىلەسى قاتقان ساڭلاقتاردى اپتاپ ىستىقتا اڭقاسىن كەپتىرىپ تاعى دا بايگەگە قوسۋ جەڭىل سوقپايدى. ءتىپتى كەي فۋتبولشىلار تىعىز كەستەگە شاعىمدانىپ تا ءجۇر. ەت پەن سۇيەكتەن جارالعان ويىنشى, ارينە, تەمىر ەمەس. FIFPro جۇرگىزگەن زەرتتەۋگە سۇيەنسەك, كەي جىلدارى فۋتبولشىلار ءبىر ماۋسىمدا 70-تەن استام ماتچقا قاتىسقان.

الەمدىك مۋنديالعا قاتىسۋشى كومان­دا­لاردىڭ كوپتىگى ناتيجە بەرە مە الدە اش ىشەكتەي سوزىلعان ويىندار جان­كۇيەردى جالىق­تىرا ما؟ ونىڭ بايى­بىن ءۇش ەلدە  وتەتىن الاماندا باعامدايمىز.

ءتۇيىپ ايتقاندا, بۇگىننەن باستاپ بۇكىل الەمنىڭ نازارى جاسىل الاڭعا اۋادى. فۋتبولدان الەم چەمپيوناتى – جاي عانا سپورتتىق جارىس ەمەس. بۇل – ميل­ليونداردىڭ جۇرەگىن ءبىر ىرعاق­پەن سوقتىراتىن, قۇرلىقتار مەن مەملە­كەتتەردىڭ اراسىن جاقىنداتاتىن عالامدىق قۇبىلىس.

جاسىل الاڭعا شىققان ون ءبىر فۋتبولشى دوپ قۋىپ قانا جۇرمەيدى. ولار ءوز ەلىنىڭ تۋىن, تاريحىن, نامىسى مەن ءۇمىتىن ار­قالاپ شىعادى. سوندىقتان الەم چەمپيو­ناتى كەزىندە جەڭىس قۋانىشى دا, جەڭىلىس وكى­نىشى دە تۇتاس حالىقتىڭ كوڭىل كۇيىنە اينا­لادى.

ستاديوندارداعى مەرەكەلىك احۋال, جان­كۇيەرلەردىڭ شاتتىعى, ءبىر-ءبىرىن تانىمايتىن ادامداردىڭ ورتاق قۋانىش توڭى­رە­گىندە تابىسۋى – فۋتبولدىڭ ادام­زاتتى بىرىكتىرەتىن ەرەكشە كۇش ەكەنىن دالەلدەيدى. الەم چەمپيوناتى – ءتۇرلى مادەنيەتتەر مەن وركەنيەتتەردىڭ توعىساتىن الاڭى. مۇندا ءتىل دە, شەكارا دا, ساياسي كوزقاراس تا ەكىنشى قاتارعا ىعى­سىپ, ءبىرىنشى ورىنعا قۇرمەت پەن دوستىق شىعادى.

ال 48 قۇرامانىڭ قاتىسۋىمەن وتەتىن بيىلعى مۋنديال جاڭا فورماتتىڭ ومىر­شەڭدىگىن دە سىن تەزىنە سالادى. كومان­دالار سانىنىڭ ارتۋى الەم چەمپيوناتىنىڭ دەڭگەيىنە قالاي اسەر ەتەتىنىن الداعى قىرىق كۇننىڭ ىشىندە كورەتىن بولامىز. ءبىر انىعى – فۋتبول تاعى دا الەمدى وزىنە قاراتىپ, ادامزاتتىڭ ورتاق مەرەكەسىنە اينالماق.