اباي مەن ءال-ءفارابيدىڭ مەرەيتويلارى كەڭ كولەمدە اتالىپ وتەدى

جيىنعا مينيسترلەر, ورتالىق جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگان­دار­دىڭ باسشىلارى, قوعام قايراتكەرلەرى  مەن عالىمدار قاتىستى. وڭىرلەردىڭ اكىمدەرى وتىرىس جۇمىسىنا سەلەك­تورلىق بايلانىس ارقىلى قاتىستى.

مەملەكەتتىك حاتشى العىسو­زىندە اتالعان شارالاردى جوعارى ماز­مۇندىق دەڭگەيدە وتكىزۋ ەلدىگىمىزدى, ەگەمەندىگىمىزدى ايشىقتايتىنىن اتاپ ءوتتى. ء«بىز وسى ۇلى تۇلعالار ار­قى­لى قازاق دالاسىندا وركەنيەتتىڭ, عىلىم مەن ءبىلىمنىڭ, ادەبيەتتىڭ ەجەلدەن وركەن جايعانىن بۇكىل الەمگە جان-جاقتى پاش ەتەتىن بولامىز. سوندىقتان بۇل مەرەيتويلار – ءبارىمىز ءۇشىن ۇلكەن سىن, تاريحي جاۋاپكەرشىلىك», دەدى قىرىمبەك كوشەرباەۆ.

اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ مەرەي­تويىن مەرەكەلەۋ جوسپارى 80 تار­ماقتى قامتيدى, سولاردىڭ ىشىندە ءىرى حالىقارالىق جانە رەسپۋبليكالىق قوعامدىق ماڭىزى بار, مادەني-اعارتۋشىلىق ءىس-شارالار, مەديالىق جوبالار جانە ت.ب. شارالار قامتىلعان.

ۇلى اباي مەرەيتويىنىڭ رەسمي اشىلۋ ءراسىمى 2020 جىلدىڭ قاڭتار ايىندا نۇر-سۇلتان قالاسىندا سالتاناتتى جاعدايدا وتەدى.

مەرەيتويلىق جىل كۇنتىزبەسىنە الەمدە كەڭ تاراعان اباي ەڭبەكتەرىنىڭ تۇساۋكەسەرى, بەلگىلى ابايتانۋشى-عالىمداردىڭ, شىعارماشىلىق جانە عىلىمي زيالى قاۋىم وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن پاريجدەگى يۋنەسكو شتاب-پاتەرىندە حالىقارالىق عىلى­مي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيا, كەم­بريدج ۋنيۆەرسيتەتى مۋزەيىندەگى ءىس-شارالار سەكىلدى اۋقىمدى جوبالار ەندى. حالىقارالىق ءىس-شارالار قا­تارىندا ماسكەۋدە وتكىزىلەتىن سال­تاناتتى جيىن مەن ۇلكەن تەاتر­دا قويىلاتىن «اباي» وپەراسى جوس­پار­لانعان.

مەرەيتوي اياسىندا ابايدىڭ «جيدەباي-ءبورىلى» مەملەكەتتىك تاري­حي-مادەني جانە ادەبي-مەموريالدىق مۋزەي-قورىعىن مۋزەەفيكاتسيالاۋ جانە اقىن ەسىمىمەن بايلانىستى تاريحي-مادەني مۇرا وبەكتىلەرىنە عىلىمي-رەستاۆراتسيالاۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ قاراستىرىلعان.

پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى بەردىبەك ساپارباەۆ اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ 175 جىلدىعىنا وراي رەسپۋبليكا بويىنشا 500-گە جۋىق شارا ۇيىمداستىرىلاتىنىن حابارلادى. ونىڭ ايتۋىنشا, شىعىس قازاقستان وبلىسىنا ساپارى بارىسىندا مەملەكەتتىك كوميسسيا تاراپىنان ايماقتاعى مۋزەيلەر مەن قورىقتى, ماۆزولەيدى قالپىنا كەلتىرۋ تاپسىرىلعان.

 «كەلەسى جىلى ءبىزدىڭ الدىمىزدا ۇلكەن تاريحي, مادەني ماڭىزى بار شارالار تۇر. ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – ونى ءوز دەڭگەيىندە وتكىزىپ, ەلىمىزدىڭ, ۇلتىمىزدىڭ ابىرويىن, بەدەلىن دۇنيە جۇزىنە تانىتۋ. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, ۇكىمەت بارلىق مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرىگىپ, جالپىرەسپۋبليكالىق جوسپاردىڭ جوباسىن ازىرلەدى. بۇگىندە اتالعان جوسپار بارلىق مەملەكەتتىك ورگاندارمەن كەلىسىلدى. وسى جوسپارعا سايكەس, بارلىق ەلدى مەكەندەردە, اۋدان, وبلىس ورتالىقتارىندا, ەلوردادا, رەسپۋبليكالىق, حالىقارالىق دەڭگەيدە كەمىندە 500 ءىس-شارا ءوتۋى كەرەك. وعان قوسىمشا مەرەيتويلاردى حالىقارالىق دەڭگەيدە وتكىزۋ ءۇشىن قازىر يۋنەسكو, تۇركسوي حالىقارالىق ۇيىمدارىمەن كەلىس­سوزدەر جۇرگىزىپ جاتىرمىز», دەدى ول.

سونىمەن قاتار بەردىبەك ساپار­باەۆ ۇلى ابايدىڭ ەڭبەگىن باسقا تىل­دەرگە اۋدارۋ ماسەلەسىن دە ەسكە سالدى. «اباي قۇنانباي ۇلى شىعارمالارىن كىتاپ قىلىپ شىعارۋ, دەرەكتى فيلم­دەر ءتۇسىرۋ سىندى جۇمىستار جوسپارعا سايكەس جۇرگىزىلىپ جاتىر. ءبىز ۇلى اقىننىڭ ەڭبەكتەرىن كەم دەگەندە 10 تىلگە اۋدارۋىمىز كەرەك. يۋنەسكو توڭىرەگىندەگى شارا پاريج قالاسىندا قاراشا ايىنا جوسپارلانعان. بىزبەن قارىم-قاتىناسى جاقسى مەملەكەتتەردە ابايتانۋ ورتالىعىن اشۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر», دەدى ۆيتسە-پرەمەر. وعان قوسا ابايدىڭ 175 جىلدىعىن تويلاۋعا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 3,2 ملرد تەڭگە, جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 500 ملن تەڭگە بولىنگەنىن مالىمدەدى. 

مەرەيتوي شەڭبەرىندەگى شارا­لاردىڭ كوبى وتكىزىلۋى جوسپارلانعان شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى دانيال احمەتوۆ وبلىستىڭ دا­يىندىعى تۋرالى بايانداما جاسادى. وبلىس اكىمىنىڭ ايتۋىنشا, ايماقتاعى جولداردى جوندەۋگە 12,1 ملرد تەڭگە جۇمسالعان. سونىمەن بىرگە شىعىس قازاقستان وبلىسى بويىنشا 300 مەك­تەپتىڭ سالىناتىنىن دا حابارلادى. ال قوعام قايراتكەرى مۇرات اۋە­زوۆ ۇلى تۇلعالاردىڭ مەرەيتويىن تويلاۋعا قازاقستان حالقى اسسام­بلەياسىن دا جۇمىلدىرۋ كەرەگىن ايتتى.

جيىن بارىسىندا پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى بەردىبەك ساپارباەۆ «سامۇرىق-قازىنا» جانە باسقا دا كومپانيالاردىڭ ەسەبىنەن نۇر-سۇلتان قالاسىندا «اباي الەمى» دەگەن ۇلكەن ورتالىق سالۋ جوسپارىمەن جانە قالا اكىمشىلىگى ەسەبىنەن اباي كوشەسىنىڭ بويىندا ۇلى اقىنعا قوسىمشا ۇلكەن ەسكەرتكىش ورناتىلاتىنىن مالىمدەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, مەرەيتويدىڭ رەسپۋبليكالىق جوس­پارىنىڭ جوباسى ازىرلەنگەن. ولار­دىڭ قاتارىندا حالىقتىڭ بارلىق بۋى­نىن قامتيتىن ارنايى جوبالار, عى­لىمي تالداۋ, قوعامدىق ماڭىزدى جا­نە مادەني-بۇقارالىق ءىس-شارالار بار.

ءابۋ ناسىر ءال-ءفارابيدىڭ 1150 جىل­دىق مەرەيتويىن دايىنداۋ جانە وتكىزۋ جونىندەگى جالپىرەسپۋب­لي­كالىق جوسپاردا ۇلى فيلوسوفتىڭ مۇراسىن زەردەلەپ, ءمانىن تۇسىنۋگە باعىتتالعان 50-دەن استام ءىس-شارا قامتىلعان. مەملەكەتتىك حاتشى ق.كو­شەرباەۆ ءىس-شارالاردىڭ اريستو­تەلدەن كەيىنگى ەكىنشى ۇستاز اتانعان ءال-فارابي يدەيالارىن جاستار اراسىندا ناسيحاتتاۋعا, سونداي-اق عىلىمي زەرتتەۋلەردى جانداندىرۋعا باعىتتالۋىن قامتاماسىز ەتۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. وسى ورايدا حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى دارحان قىدىرالى ۇلى تۇلعالارعا ارنالعان شارالاردىڭ اكادەمياعا مۇشە مەملەكەتتەر استانالارىندا وتكىزىلەتىنىن جەتكىزدى.

2020 جىلدىڭ قاڭتار ايىندا مەرەيتويدى مەرەكەلەۋدىڭ رەسمي ءراسىمى ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە ء«ال-فارا­بي ور­تالىعىنىڭ» حالىقارالىق تۇساۋ­كەسەرىمەن باستالماق.

ەلوردادا يۋنەسكو, تۇركسوي جانە يسەسكو اياسىندا ء«ال-فارابي جانە الەمدىك وركەنيەت» اتتى حالىقارالىق عىلىمي سيمپوزيۋم وتكىزىلەدى. وعان وتاندىق جانە شەتەلدىك جەتەكشى عالىمدار, جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ باسشىلارى جانە ت.ب. شاقىرىلادى.

تۇركىستان وبلىسىندا ارت-فەستي- ۆال ۇيىمداستىرىلىپ, ونىڭ اياسىندا قولونەرشىلەردىڭ جار­مەڭ­كەلەرى, ۇلتتىق ويىندار بويىنشا جارىستار مەن مەرەكەلىك كونتسەرتتەر وتكىزىلمەك.

سىرتقى ىستەر ءمينيسترى مۇحتار تىلەۋبەردى ءابۋ ناسىر ءال-ءفارابيدىڭ 1150 جىلدىق مەرەيتويىن دايىنداۋ جانە وتكىزۋ جونىندەگى بايانداماسىندا يۋنەسكو-نىڭ قاتىسۋىمەن اتاپ وتىلەتىن اتاۋلى شارالار تىزىمىنە ءال-ءفارابيدىڭ مەرەيتويىن ەنگىزۋ جونىندە جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتقانىن مالىمدەدى. «ناقتى شەشىم بيىل 12-27 قاراشا ارالىعىندا وتەتىن يۋنەسكو باس كونفەرەنتسياسىندا قابىلدانادى», دەدى مينيستر.

«سودان كەيىن 2020 جىلعى 21 قاڭتاردا مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى باستاعان دەلەگاتسيا مەن ەكسپە­ديتسيا مۇشەلەرى داماسكىدە ەلبا­سىمىزدىڭ تاپسىرماسىمەن سالىن­عان ءال-فارابي ورتالىعىن سالتا­ناتتى تۇردە اشادى. قازىر بۇل ورتا­لىقتى رەتكە كەلتىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسى بو­يىنشا 4-7 قاراشادا سىرتقى ىستەر, مادەنيەت جانە سپورت, ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىكتەرىنىڭ جاۋاپ­تى قىزمەتكەرلەرى مەن «قازقايتا­جاڭارتۋ» مەكەمەسىنىڭ ماماندارى سيرياعا ىسساپارمەن شىعادى. ساپار بارىسىندا داماسك قالاسىنداعى ءال-فارابي ورتالىعىن سالتاناتتى اشۋ جونىندە ءتيىستى كەلىسسوزدەر جۇرگىزەدى. 2020 جىلدىڭ ساۋىرىندە «ەكىنشى ۇستاز» اتالعان ءابۋ ناسىر ءال-ءفارابيدىڭ الەم وركەنيەتىنە قوسقان ۇلەسى» تاقىرىبىندا عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيا افينى قالاسىنداعى «پانتەون» ساياسي جانە الەۋمەتتىك عى­لىمدار ۋنيۆەرسيتەتىندە بولادى», دەدى مۇحتار تىلەۋبەردى. سون­داي-اق ءمينيستردىڭ دەرەگىنشە, يس­لام ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا مۇشە ەلدەردىڭ سىرتقى ىستەر مينيستر­لەرىنىڭ 47-سەسسياسى اياسىندا ءال-ءفارابيدىڭ 1150 جىلدىعىنا ارنالعان فوتوكورمە اشىلادى.

وتىرىستا كوميسسيا ورتالىق جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ باسشىلارىنا اباي مەن ءال-ءفارابيدىڭ مەرەيتويلارىن اتاپ ءوتۋ اياسىندا جوسپارلانعان ءىس-شارالاردى ساپالى ءارى ۋاقتىلى ورىنداۋعا قاتىستى بىرقاتار تاپسىرمالار بەردى.

جيىندى قورىتىندىلاعان مەملەكەتتىك حاتشى ق.كوشەرباەۆ «ۇلتىمىزدىڭ ۇلى تۇلعالارىنىڭ مۇرالارىن ۇلىقتاۋ جۇمىستارىن مەملەكەت پەن ۇلتتىڭ قۇندىلىقتارىنا دەگەن شىنايى قاتىناس رەتىندە باعالاۋ كەرەك» دەپ اتاپ ءوتتى.