سوڭعى ەكى جىلدا باۋىرلاس ەكى مەملەكەت – قازاقستان مەن وزبەكستان اراسىنداعى قارىم-قاتىناس جاڭا دەڭگەيگە شىعىپ, اۋىلى ارالاس, قويى قورالاس اعايىن اراسى بۇرىنعىدان دا جاقىنداي ءتۇستى. بىراق ەكى ەل اراسىندا بىلتىر قىزۋ تالقىلانىپ, ءبىر قاراعاندا تەز ەنگىزىلەردەي بولعان ازيالىق «Silk viza», ياعني «جىبەك جولى» تۋريستىك ۆيزالارىن ءوزارا تانۋ رەجىمى توقىراپ تۇر. ادەپكىدە اسا قارقىندى باستالىپ, قازاقستان مەن وزبەكستاننىڭ اراسىنداعى كەلىسسوزدەر انە-مىنە مارەسىنە جەتىپ, قولدانىسقا ەنگىزىلەدى دەلىنگەن جوبا قانداي داعدارىسقا تاپ بولدى؟
بىلتىر قازاقستان مەن وزبەكستان سەناتورلارىنىڭ كەزدەسۋىندە ەكى ەلدىڭ تۋريستىك الەۋەتىن دامىتۋ ماسەلەسى كەڭىنەن قارالدى. سول كەزدە داريعا نازارباەۆا قازاقستان مەن وزبەكستاندا ءتۋريزمدى دامىتۋ عانا ەمەس, ورتالىق ازيانىڭ بارلىق كورنەكتى جەرلەرىن كورگىسى كەلەتىن شەتەل تۋريستەرىنىڭ ءبىزدىڭ ەلدەرگە كەلۋىن ىنتالاندىرۋ دا ماڭىزدى دەگەن پىكىر ءبىلدىردى. سونداي-اق ازيالىق «Silk viza» ارنا ۆيزا ۇلگىسىن قالىپتاستىرۋ تۋرالى ۇسىنىس ايتتى.
بۇل جوبانىڭ ءمانىسى مىنادا. «جىبەك جولى» ۆيزالىق رەجىمى جىبەك جولى ەلدەرى ءۇشىن ەۋروايماقتاعى شەنگەن كەلىسىمى اياسىندا جۇمىس ىستەيتىن تەتىكتىڭ بالاماسىنا اينالۋى ءتيىس. دەمەك, قازاقستان مەن وزبەكستاننىڭ بىرىنە تۋريستىك ۆيزامەن كەلگەن شەتەل ازاماتى ەكى ەلدىڭ بارلىق قالاسىن ەمىن-ەركىن ارالاپ, قىدىرىستاي الادى.
بارا-بارا بۇل رەجىمگە تمد-نىڭ وزگە دە مەملەكەتتەرى قوسىلادى دەگەن پايىم جاسالدى. ۇسىنىلعان مەحانيزم ترانسۇلتتىق تۋريستىك ونىمگە كەدەرگىلەردى ەڭسەرۋگە مۇمكىندىك بەرۋى (تۋريستەر كورشى ەلدەردىڭ شەكارالارىن كەسىپ وتكەن كەزدە ۆيزالىق, كەدەندىك جانە شەكارالىق كەدەرگىلەرگە تاپ بولادى) ءتيىس.
اتالعان ماسەلەلەر بويىنشا كەلىسسوزدەر ەكى ەل ۇكىمەتتەرىنىڭ دەڭگەيىندە جۇرگىزىلدى, تاراپتار بارلىق تۇيتكىلدى ماسەلەلەردىڭ ءتۇيىنىن تارقاتۋعا دا ۋاعدالاستى. ءتىپتى, وزبەكستان جاعى, اتاپ ايتقاندا وزبەكستاننىڭ ءتۋريزمدى دامىتۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك كوميتەتىنىڭ وكىلى ۇلىقبەك قاسىمقودجاەۆ بىلتىر جەلتوقسان ايىندا «Silk viza» جوباسىنىڭ جان-جاقتى تالقىلانعانىن, ەندى ازعانتاي تەحنيكالىق ساتتەرىن كەلىسكەن سوڭ 2019 جىلدىڭ اقپان ايىنان باستاپ ەنگىزىلەتىنىن حابارلاپ تاستادى. سونداي-اق بۇل جوباعا قىرعىزستان مەن تاجىكستاننىڭ جانە ازەربايجان مەن تۇركيانىڭ دا قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. جالپى, بۇل مالىمدەمەگە دەيىن دە, ودان كەيىن دە قازاقستان مەن وزبەكستان اراسىندا اتالعان جوبا بويىنشا تالاي كەزدەسۋلەر, كەلىسسوزدەر دە وتە شىقتى.
بىراق رەجىمدى ەنگىزۋگە ۋاعدالاسقان ۋاقىت تاياعاندا تاراپتار «Silk viza» جايىندا جاق اشقان جوق, ەندى مىنە بيىلعى تۋريستىك ماۋسىم دا اياقتالۋعا جاقىن.
وسى ورايدا جوبا بويىنشا سۇراۋ سالىپ, مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنە حابارلاسىپ, «Silk viza» رەجىمىنىڭ تاعدىرى تۋرالى بىلدىك. سويتسەك ءبىزدىڭ مينيسترلىك «جىبەك جولىنىڭ» ۆيزاسىن ەنگىزۋگە قازاقستان تاراپى ساقاداي-ساي دايىن ەكەنىن, ال ونى ىسكە قوسۋداعى كەشەۋىلدەۋ وزبەكستان مەملەكەتىنە بايلانىستى قالىپتاسقانىن حابارلادى.
ءوز كەزەگىندە Podrobno.uz مالىمەتتەرىنە قاراعاندا, ورتاق ۆيزانى ەنگىزۋدەگى كىدىرىس ەكى ەلدىڭ ءۇشىنشى مەملەكەتتەرگە ۆيزا بەرۋ تارتىبىنە بايلانىستى ورناعان. اتاپ ايتقاندا, قازاقستان ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمىنا مۇشە مەملەكەتتەر ازاماتتارىنىڭ ءبىزدىڭ ەلگە ۆيزاسىز كىرۋ رەجىمىن ەنگىزگەن. وعان قوسا, ازاماتتارى ۆيزانى ەلەكتروندى تۇردە رەسىمدەپ كىرە الاتىن مەملەكەتتەردىڭ سانى 120-عا جۋىقتايدى. ال وزبەكستانداعى جاعداي, جالپى ۆيزاسىز كىرۋگە قۇقىعى بار ەلدەردىڭ سانى مۇلدەم بولەك. ونىڭ ۇستىنە بۇرىنعى پرەزيدەنتتەرىنىڭ كەزىندە الەمگە بارىنشا جابىقتاۋ ساياسات ۇستانىپ كەلگەن كورشىلەرىمىز بيلىك وزگەرگەلى بەرى عانا 30 كۇندىك ۆيزاسىز رەجىم ءتارتىبىن ەنگىزە باستادى.
مىنە, وسى ماسەلەلەر تۇبەگەيلى شەشىلىپ, رەتكە كەلتىرىلمەيىنشە, جىبەك جولىنىڭ ۆيزاسى ەنگىزىلمەيتىن سياقتى. سونىمەن قاتار تاراپتار ۆيزا اقىسىنا بايلانىستى دا ىمىراعا كەلۋى كەرەك.
تۋريستەر سۇرانىسى ەسكەرىلەدى
ەلىمىزدىڭ مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ بەرگەن مالىمەتتەرىنە قاراعاندا, «جىبەك جولى» ۆيزاسىنىڭ ءۇشىنشى مەملەكەتتەردەن تۋريست تارتۋ الەۋەتى وتە جوعارى. ماسەلەن, ورتالىق ازياداعى مۇنداي ترانسشەكارالىق ۆيزالىق رەجىم ءۇشىنشى ەلدەر ازاماتتارىنا (ەڭ الدىمەن قىتاي, ءۇندىستان جانە پارسى شىعاناعى ەلدەرى) ەكى ەلدىڭ جىبەك جولى بويىندا ورنالاسقان بىرقاتار تۋريستىك باعىتقا, ەلدەردىڭ بىرىنە تۋريستىك ۆيزا بويىمەن بارىپ, بىرىككەن تۋريستىك مارشرۋتتاردى قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
سونىمەن قاتار «Silk viza» ترانسۇلتتىق تۋريزم ءونىمى جولىنداعى اكىمشىلىك كەدەرگىلەردى جەڭۋگە, ۆيزا رەسىمدەۋ ۋاقىتىن 10 كۇنگە دەيىن قىسقارتۋعا, سول ارقىلى تۋريستەر ءۇشىن ورتالىق ازيا ايماعىنا ساياحاتتاۋ مەرزىمىن جوسپارلاۋعا, بىرىڭعاي تۋرپاكەت اياسىندا توپتاردىڭ جەڭىلدەتىلگەن جانە بىرىككەن ساياحاتىن ۇيىمداستىرۋعا, ەكى ەلدىڭ ەكى نەمەسە ودان دا كوپ تۋريستىك وپەراتورلارىنىڭ قاتىسۋىمەن بىرلەسكەن ترانسۇلتتىق تۋريستىك مارشرۋتتاردى ءوزارا ءتيىمدى جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
جالپى, «Silk viza» تاياۋ بولاشاقتا ەكى ەلدىڭ بىرلەسكەن جوبالارىن جۇزەگە اسىرۋعا دا جول اشادى. ماسەلەن, بۇكىل الەمگە ايگىلى بولعان سامارقاند – بۇحارا – تاشكەنت باعىتى وزبەكستان اۋماعى ارقىلى قازاقستانداعى جاڭا باعىتتارمەن تولىقتىرىلۋى مۇمكىن: تۇركىستان – شىمكەنت –تاراز. شىن مانىندە, وزبەكستانعا ۆيزا العان شەتەلدىك تۋريسكە قازاقستانعا جاڭا ۆيزا الۋدىڭ قاجەتى بولمايدى – ول ءبىر ساپار كەزىندە باسقا ەلگە اۆتوماتتى تۇردە كىرۋگە مۇمكىندىك الادى. ادەتتە الەمدىك تۋريستەر ءبىر ساپاردان العان اسەرلەرى مەن بىلىمدەرىنىڭ كوپتىگىن ءاردايىم العا قويىپ باعالايدى. بۇل باعىت بولاشاقتا قىرعىزستانداعى ىستىقكولگە دەمالۋعا كەلەتىن تۋريستەر اعىنىنا دا وڭ اسەر ەتۋى ابدەن مۇمكىن.
مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ تۇجىرىمىنا قاراساق, جىبەك جولى الەمدىك دەڭگەيدەگى ەڭ جاقسى برەندتەردىڭ ءبىرى جانە بۇكىل جول بويىندا تۋريستىك رەسۋرستاردى جوسپارلى جانە باقىلاناتىن دامىتۋ ەجەلگى تاريحي جولدا الەمدىك مادەني مۇرانى ساقتاۋ جانە قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن ستراتەگيالىق ماڭىزى بار. سوندىقتان ۇلى جىبەك جولىنىڭ جاندانۋى بۇۇ, يۋنۆتو جانە يۋنەسكو-نىڭ قولداۋىمەن جۇزەگە اسىرىلاتىندىقتان, ەلىمىزدىڭ تۋريزم سالاسىنداعى كەز كەلگەن باستاماسىن جانداندىرىپ اكەتكەلى تۇر.
بيىل 9-10 ماۋسىم كۇندەرى وزبەكستاننىڭ سامارقاند قالاسىندا تمد-عا مۇشە مەملەكەتتەر تۋريزم كەڭەسىنىڭ وتىرىسىندا بۇل ماسەلە قارالىپ, قازاقستاننىڭ جىبەك جولى تۋريستىك مارشرۋتىن دامىتۋدىڭ جاڭا مەحانيزمىن قۇرۋ جونىندەگى باستاماسى – ءۇشىنشى ەلدەردىڭ ازاماتتارى ءۇشىن بەرىلگەن تۋريستىك ۆيزالاردى ءوزارا تانۋ رەجىمىن (جىبەك جولى رەجىمى) تمد تۋريزم كەڭەسىنىڭ بارلىق مۇشەلەرى قولدادى.
نەگىزى وزبەكستان تاراپى دا بۇل ماسەلەنى كوپكە سوزباي تياناقتايتىن سەكىلدى. ويتكەنى جۋىردا «قازاقپارات» اگەنتتىگىنە سۇحبات بەرگەن وزبەكستان ەلشىسى سايديكرام نيازقوجاەۆ: ء«بىزدىڭ ەلدەرگە تۋريستەر اعىنىن ەسەلەپ ارتتىراتىن تۋريستىك كلاستەر, تۋريستىك باعداردى قۇرۋ قاجەت. جىبەك جولىن زەرتتەۋ ءۇشىن وزبەكستانعا كەلەتىن ادامدار قازاقستانعا دا ات باسىن بۇرۋى ءتيىس دەپ سانايمىن. سوندا عانا تاريحي جولدىڭ تولىق كەلبەتى اشىلادى. تۋرا سول سياقتى قازاقستانعا كەلگەن تۋريستەر وزبەكستانعا دا بارسىن», دەگەن ەدى.
جالپى, قازىر تاجىكستان بيلىگى دە وسى جوباعا ىشتەي دايىندالىپ, كىرىس-شىعىستارىن ەسەپتەپ جاتىر. وزگەلەر دە قامسىز وتىرماسا كەرەك. جوباعا تۇركيا قوسىلار بولسا, تۋريزم الىبىنىڭ وڭ جانە تەرىس اسەرىن ەسەپتەۋدىڭ ءوزى وڭايعا سوقپاس.
الايدا وسى جەردە باستاماشى كورشىلەس مەملەكەتتەر تۋريستەر اعىنىن قابىلداۋعا دايىن با, ينفراقۇرىلىمدارى تالاپقا ساي ما دەگەن زاڭدى ساۋالدار دا تۋىندايدى. قالاي بولعاندا دا ازىرگە تاراپتارعا وسىناۋ اۋقىمدى جوبانى باستاپ كەتۋگە تەك ەرىك-جىگەر جەتپەي وتىرعان سىڭايلى. ال كوش جۇرە تۇزەلەتىنى بەسەنەدەن بەلگىلى.