جەرگىلىكتى قامتۋ: جەتىلدىرەتىن تۇستار كوپ

وسى ساۋال پرەمەر-مينيستر اسقار ءماميننىڭ اتىراۋ وبلىسىنا جۇمىس ساپارى بارىسىندا وتكىزگەن جينالىسىنىڭ وزەگىنە اينالدى. اسىرەسە مۇناي-گاز وندىرىسىندە ماشينا جاساۋ سالاسىنىڭ دامۋى كوڭىل كونشىتپەيدى. مۇنى يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ءمينيسترى رومان سكليار دا جاسىرمادى. «وتاندىق ءىرى مۇناي جوبالارىندا ماشينا جاساۋ ۇلەسى 5 پا­يىزدان اسپايدى, – دەدى مينيستر. – جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلاردىڭ ماشينا جاساۋ تاۋارلارىنىڭ 88 %-ى يمپورتتىڭ ۇلەسىندە». ال ەنەرگەتيكا ءمينيسترى قانات بوزىمباەۆتىڭ ايتۋىنشا, وتكەن جىلى جوعارىدا اتالعان ءۇش كومپانيا 245 ملرد تەڭگەنىڭ تاۋارىن ساتىپ العان. سونىڭ 19 ملرد تەڭگەسى, ياعني 7,3 پايىزى عانا وتاندىق تاۋارلار. مۇناي-گاز سالاسىنداعى باسقا جوبالاردا قازاقستاندىق قامتۋ – 38%. بۇل سانداردى ءالى دە كوبەيتۋ ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك؟ «ماشينا جاساۋدى دامىتۋدىڭ 2019-2024 جىلدارعا ارنالعان جول كارتاسى اياسىندا بىرقاتار شارالاردى اتقارۋ جوسپاردا بار», دەگەن مينيستر وپەراتورلاردىڭ تالاپتارىنا ساي كەلەتىن تاۋار وندىرۋگە نيەتتى 18 وتاندىق كاسىپورىن انىقتالعانىن اتاپ ءوتتى. «يمپورتتى ءىشىنارا الماستىرۋدا بىرە­گەي سيپاتتاعى تاۋار ءوندىرۋشىنىڭ ءونىمىن وقشاۋلاۋ ماڭىزدى. ءبىزدىڭ بولجامىمىز بو­يىنشا, الداعى 10 جىلدا تشو, قپو, نكوك كومپانيالارىنىڭ ساتىپ الۋ كولەمى 1,7 ملرد اقش دوللارىنا جەتەدى, – دەيدى قانات بوزىمباەۆ. – بىرەگەي تاۋار وندىرۋشىلەر جەكە نەمەسە بىرلەسكەن كاسىپورىندار قۇرا الادى. نكوك كومپانياسى ءوندىرىستى وقشاۋ­لاۋ بويىنشا 20 مەموراندۋم جاساقتادى. الداعى ۋاقىتتا وسىنداي 55 قۇجاتقا قول قويۋ جوسپارلاندى. مۇنداي جوبالار تشو مەن قاراشىعاناقتا دا بار». مينيستر بۇل باعىتتاعى جۇمىستاردى جانداندىرۋ ءۇشىن ءىرى وپەراتورلارعا اسا قاجەت تاۋارلاردى الاتىن جەرگىلىكتى وندىرۋشىلەردى كەدەن باجى مەن قوسىمشا قۇن سالىعىن تولەۋدەن بوساتۋدى ۇسىندى. ال وپەراتورلار مەردىگەر كومپانيالاردا ەڭبەكاقى تولەۋدە كەمسىتۋشىلىككە جول بەرىلمەۋىن, ەڭبەك جاعدايى وتاندىق, شەتەلدىك قىزمەتكەرلەرگە بىردەي بولۋى كەرەكتىگىن نازاردا ۇستاۋلارى ءتيىس.

نكوك كومپانياسى باسقارۋشى ديرەك­تورى­نىڭ ورىنباسارى ەرمەك ماراباەۆ­تىڭ ايتۋىنشا, وتاندىق قامتۋدى ەنگىزۋدە ءالى دە جەتىلدىرۋدى تالاپ ەتەتىن جايتتار بار. مىسالى, جەرگىلىكتى وندىرۋشىلەردىڭ تاۋارلارى مەن قىزمەتتەرى حالىقارالىق تالاپتارعا ساي كەلە بەرمەيدى. سونداي-اق ءىرى وپەراتورلار بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋگە مۇددەلى ەمەس. ءبىر ونىمگە بىرگە تاپسىرىس بەرىپ, تاۋار ءوندىرۋشىنىڭ تاپسىرىس پورتفەلىن كوبەيتۋگە بولار ەدى. تاعى ءبىر ماسەلە – قازاقستاندىق ماشينا جاساۋشىلار جوبالاۋ كەزەڭىنە تارتىلماي وتىر. وسى پروبلەمالار شەشىمىن تاپسا, قازاقستاندىق قامتۋ ۇلەسىن ءالى دە ارتتىرا تۇسۋگە مۇمكىندىك كوبەيەرى انىق.

وتاندىق مامانداردىڭ ۇلەسى كوپ

قازىر تەڭىز كەنىشىندەگى كەلەشەك كەڭەيتۋ جوباسىندا 50 مىڭنان استام قىزمەتكەر ەڭبەك ەتەدى. ونىڭ 48 مىڭى – وتاندىق ماماندار. 23 مەردىگەر, 25 قوسالقى مەردى­گەر مەكەمە جوبا جۇمىسىنا تارتىلعان. كەلە­شەك كەڭەيتۋ جوباسىن ىسكە اسىرۋ ارقىلى تەڭىزدە جىلىنا 12 ملن توننادان استام مۇناي ءوندىرۋ كوزدەلىپ وتىر. وسى ماقساتتا ءۇشىنشى بۋىن زاۋىتىن, جەر قاباتىنا شيكى گاز ايداۋ زاۋىتى, گازتۋربينالىق ەلەكتر ستانسالارى, تشو كەشەنىن مەنشىكتى ەنەرگيامەن قامتيتىن قوسالقى ستانسالاردى سالۋ, ساعالىق قىسىممەن باسقارىلاتىن 125 جاڭا ۇڭعىمانى بۇرعىلاۋ سەكىلدى جوعارى بىلىك­تىلىكتى, زور جاۋاپكەرشىلىكتى تالاپ ەتە­تىن جۇمىستار قولعا الىنىپ جاتىر. «سون­دىقتان شەتەلدىك بىلىكتى ماماندارعا سۇرانىس بار», دەيدى مينيستر قانات بوزىم­باەۆ.  ال شەكارا اسىپ كەلەتىندەر سانى كۆوتامەن شەكتەلگەن. وپەراتورلار  مەردىگەر جانە قوسالقى مەردىگەر مەكەمەلەردەگى ەڭبەك­اقى ايىرماشىلىعىنا ءمان بەرۋلەرى كەرەك­تىگى دە كەڭەستە ايتىلدى. ايتپەسە, اۋىر جۇمىس ىستەپ, از اقى الاتىن دەرەكتەر انىق­تالعان. قاشاعاندا ەڭبەك ەتىپ جاتقان قىزمەت­كەرلەردىڭ – 90, قاراشىعاناقتا – 92, تەڭىزدە  88 پايىزى قازاقستاندىقتار. ءبىر ايتا كەتەرلىك جايت, وسى جوبا باستالعالى بەرى 120 شەتەلدىك مامان جەرگىلىكتى كادرمەن الما­ستىرىل­عان. وپەراتورلار اراسىندا بۇل كورسەت­كىش 10 پا­يىز عانا. «مۇناي-گاز سەكتورىندا جەرگىلىك­تى قامتۋ ۇلەسىن ارتتىرۋ, سونىڭ ىشىندە ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ – مينيسترلىكتىڭ باقىلاۋىندا. بۇل باعىتتاعى بارلىق تاپسىرمالار ورىندالادى», دەگەن ق.بوزىمباەۆتىڭ سوزىنە سەنگىمىز كەلەدى.

جەرگىلىكتى قامتۋ جانە مۇناي-گاز سالا­سىن­داعى ماشينا جاساۋعا قاتىستى ماسەلە­لەر كوتەرىلگەن كەڭەستە پرەمەر-مينيستر ا.مامين: «مەملەكەتتىك ورگاندار ءىرى جوبالارعا تاۋار, جۇمىس, قىزمەت ساتىپ الۋعا جەرگىلىكتى تاۋار وندىرۋشىلەردىڭ تەڭ دارەجەدە قاتىسۋىنا جاعداي جاساۋى كەرەك», دەدى. ەلىمىزدەگى ماشينا جاساۋ كاسىپ­ورىن­دارى 80-نەن استام تاۋار ءتۇرىن دايىنداپ شىعارادى ەكەن, ەندىگى كەزەكتە وسى تاۋار­ل­ار­دىڭ سانىن كوبەيتىپ, قولدانۋ اياسىن كەڭەيتۋگە نازار اۋدارىلسا يگى.

اتىراۋ