شاراعا قاتىسقان كونەكوز قاريالار مەن قوناقتار 46 دانا زاتتاي قۇندىلىقتاردى سىيعا تارتتى. ولاردىڭ قاتارىندا حV عاسىردا سوعىلعان تيمۋريدتەر فۋلۋستارى مەن حVI عاسىرعا ءتان اديل حان جانە حIح عاسىرداعى بۇحارا امىرلىگىنىڭ تانگالارى, 2 دانا جازبا ەسكەرتكىش, ياعني «فيقۋل اكبار» ء(ال – فيقۋل – اكبار – يمام اعزام ءابۋ حانيفا كىتابى) جانە احماد ھادي ماقسۋدي عيبادات يسلاميات توپتاماسىنىڭ ورازا, زەكەت, حاج تۋىندىلارى بار.
سونداي-اق, ەتنوگرافيالىق تۇرمىستىق توقىما, مەتالل بۇيىمدار مەن زەرگەرلىك اشەكەيلەر جانە IX-X عاسىردىڭ قىش قۇمىرالارى مەن 9 دانا مونەتا تابىستالدى.
«مۋزەيگە سىي» اكتسياسىنىڭ تاريحىنا كوز جۇگىرتسەك ايگىلى قولباسشى ءامىر تەمىر زامانىنان باستاۋ الاتىنىن بايقاۋعا بولادى. وعان دالەل - كەسەنەدە ساقتالعان ءامىر تەمىردىڭ بۇيرىعىمەن قۇيىلىپ, كەسەنەگە سىيعا تارتىلعان حالىق ونەرىنىڭ لاعىل مارجاندارىنىڭ قاتارىنا جاتاتىن التىن كۇمىس جالاتىلعان 6 دانا شىراعداندار مەن تايقازان, لاۋحا سىندى جادىگەرلەرىمىز.
40 جىلدىق تاريحى بار «ازىرەت-سۇلتان» مەملەكەتتىك تاريحي-مادەني قورىق-مۋزەيى 1978 جىلى رەسپۋبليكالىق مۋزەي رەتىندە اشىلار كەزدە مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى, سول كەزدەگى مادەنيەت ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى وزبەكالى جانىبەكوۆتىڭ باستاماسىمەن, جەرگىلىكتى پارتيا كوميتەتىنىڭ قولداۋىمەن حالىقتىڭ قولىندا ساقتالعان قۇندى دۇنيەلەر مۋزەيگە سىي رەتىندە تاپسىرىلعانى بەلگىلى. بۇل ءۇردىس وسى كۇنگە دەيىن جالعاسىن تاۋىپ, «مۋزەيگە سىي» اكتسياسى «ازىرەت-سۇلتان» قورىق مۋزەيىندە جىل سايىن وتكىزىلىپ كەلە جاتقان اۋقىمدى ءىس-شارالاردىڭ بىرىنە اينالدى. قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسى رەسپۋبليكالىق مۋزەي رەتىندە حالىققا قىزمەت كورسەتە باستاعان كەزدە مۋزەي قورىندا 300-دەن اسا جادىگەر بولسا, قازىرگى كۇنى 24 420 جادىگەر مەملەكەتتىك تىركەۋگە الىنعان. ونىڭ ىشىندە سىيعا بەرىلگەن جادىگەرلەر سانى - 1680 دانا.
تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلامالىق ماقالاسىندا ۇلتتىق قۇندىلىقتار مەن تاريحي مۇرالارىمىزدى كەڭىنەن ناسيحاتتاۋعا ارنالعان تىڭ جوبالار ۇسىنعانى بەلگىلى. ەلباسى رۋحاني جاڭعىرۋداعى ۇلتتىق سانانىڭ رولىنە باسا نازار اۋدارىپ, بىرنەشە مىندەتتەردى ايقىنداپ بەرگەن بولاتىن. ونىڭ ەڭ نەگىزگىسى ۇلتتىڭ تەرەڭ تاريحىنان باستاۋ الاتىن, مادەني-رۋحاني ۇستىندى ساقتاپ قالۋ, ونى وسكەلەڭ ۇرپاققا جەتكىزۋ دەلىنگەن.
حالىق اراسىندا ساقتالعان قۇندى قولجازبالار مەن كونە باسپالار جانە قولونەر شەبەرلەرىنىڭ قولىنان شىققان زەرگەرلىك اشەكەيلەر, تۇرمىستىق بۇيىمدار قاي زاماندا بولماسىن ءوز ماڭىزىن جوعالپايتىنى ءمالىم. قازىرگى بىزگە كەلىپ جەتكەن وسىنداي سيرەك كەزدەسەتىن تاريحي جادىگەرلەر ۇلگىلەرى دە كەيىنگى ۇرپاقتار ءۇشىن اسا باعالى مۇرا بولىپ تابىلادى. بۇگىنگى تەحنولوگيانىڭ قارىشتاپ دامىعان زامانىندا كونە زاتتاردىڭ كۇندەلىكتى تۇرمىسقا قاجەتسىز بولىپ قالاتىنى بار. الايدا, سول زاتتاردىڭ حالقىمىزدىڭ وتكەن ۋاقىتتارداعى ءومىرى مەن تاريحىن زەرتتەۋدە, بولاشاق ۇرپاقتىڭ ءوز تاريحى مەن بولمىسىن تانۋدا قانشالىقتى ماڭىزى بار ەكەنىن ەسكەرە بەرمەيمىز. مۋزەي ءۇشىن سول زاتتار حالىق جادىن جانداندىرۋعا قىزمەت ەتەتىن, مامانداردىڭ زەرتتەۋلەرىنە ارقاۋ بولاتىن, ونداعان, جۇزدەگەن جىلداردان كەيىن دە بولاشاق ۇرپاق تاڭدانا تاماشالايتىن جادىگەر بولاتىن قۇندى دۇنيە, دەدى «ازىرەت-سۇلتان» مەملەكەتتىك تاريحي-مادەني قورىق-مۋزەيى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى مۇرات تاستانبەكوۆ.
اكتسياعا قاتىسقان تۇركىستان قالاسىنىڭ تۇرعىنى ابىلقاسىم شوشىباەۆ ءوز اۋلاسىن قازۋ بارىسىندا تابىلعان IX-X عاسىرلارعا ءتان قىش قۇمىرالاردى كەسەنەگە جادىگەر رەتىندە تابىس ەتىپ, تاريحي قۇندىلىقتىڭ مۋزەيدە تۇرۋىن قالاعانىن جەتكىزدى.
«مۋزەيگە سىي» اكتسياسىنا قازاقستاننان عانا ەمەس, كورشىلەس مەملەكەتتەردەن جانە تۇركيا رەسپۋبليكاسىنان دا اتسالىسىپ جۇرگەن ازاماتتار بار ەكەنىن تاعى دا ايتىپ وتسەك ارتىق ەتپەگەن بولار ەدى. سولاردىڭ ءبىرى, شەكارا اسىپ, تۇركيادان كەلىپ قۇندى جادىگەرلەرىن مۋزەيگە سىيعا تارتىپ جۇرگەن يسمەتۋللا ياساۋي مىرزا, مۋزەي قورىنا كوپتەگەن جادىگەرلەر سىيلاعان قازاقستاندىق ۇلى وتان سوعىسى ارداگەرى, ۇلاعاتتى ۇستاز اداسقان التاەۆ, قازاقتىڭ «دارابوز» باتىرى قاراكەرەي قابانباي باتىردىڭ قانجارىن سىيعا تارتقان قازاق سسر حالىق سۋرەتشىسى ساحي رومانوۆ جانە دە احمادۋللا يساەۆ, امان ابدۋللاەۆ سىندى مۋزەي قورىنا سيرەك كەزدەسەتىن دۇنيەلەرىن سىيعا تاپسىرعان اعالارىمىز مۋزەي جاناشىرى دەپ بىلەمىز , دەدى قورىق-مۋزەيدىڭ باس قور ساقتاۋشىسى نۇرجامال اشىرباەۆا.
شارا الداعى ۋاقىتتا دا جالعاسىن تابادى.