مەجەلى جوسپارعا جەتۋ كوزدەلدى

2,1 ملن جاس جۇمىسپەن قامتىلدى

«حالىقارالىق ەڭبەك ۇيىمى» كەلتىرگەن اقپارات بويىنشا, سوڭ­عى 20 جىل ىشىندە الەمدە جاس­تار سانى 139 ملن ادامعا ارتىپ وتىر. بۇل تۋرالى قوعامدىق دامۋ ءمينيسترى دارحان كالەتاەۆتىڭ بايانداماسىندا كەڭىنەن ايتىلدى. جاستاردى الەۋمەتتەندىرۋ جانە جۇمىسپەن قامتۋ بويىنشا جول كارتاسىنىڭ جوباسىمەن تانىستىرعان مينيستر, ەلىمىزدە جۇمىسسىز جاستاردىڭ سانى جىل سايىن كەمىپ كەلە جاتقانىن تىلگە تيەك ەتتى. وعان مىسال, 14 پەن 29 جاس ارالىعىنداعى جۇمىسسىز جاس­تاردىڭ ۇلەسى 2001 جىلى 18,6 پروتسەنتتى قۇراسا, بيىل جۇمىس­سىزدىق دەڭگەيى 7,7 پروتسەنت­كە كەمىگەن. جۇمىسسىزدىق دەڭ­گەيىنىڭ تومەندەۋ كورسەتكىشىن ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ەرلان ساعاديەۆ تە راستاپ, 2015 جىلمەن سالىستىرعاندا جاس­تار اراسىنداعى جۇمىسسىزدىق 4,2 پروتسەنتتەن 2017 جىلى 3,8 پرو­تسەنتكە دەيىن كەمىگەنىن جەتكىز­دى. ونىڭ ايتۋىنشا, وسىنداي ناتيجەگە قول جەتكىزۋگە «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020», «جاسىل ەل», «ديپ­لوممەن – اۋىلعا!», «جاستار پراكتيكاسى», «ماڭگىلىك ەل جاستارى – يندۋسترياعا! («سەرپىن»)» سەكىلدى جانە تاعى باسقا الەۋمەتتىك باعدارلامالار مەن جوبالار مۇرىندىق بولعان. مىسالى, 2014 جىلدان باستاپ ىسكە اسىرىلىپ كەلە جاتقان «سەرپىن» جوباسى اياسىندا 9 وبلىستاعى 26 جوعارى وقۋ ورنىندا 12 344 ستۋدەنت جانە 7 وڭىردە 37 كوللەدجدە 2276 ستۋدەنت ءبىلىم الۋدا. اسىرەسە الەۋمەتتىك جاعىنان از قامتىلعان جانە كوپ بالالى وتباسىلاردان شىققان بالالار اتالعان جوبا ارقىلى وقۋعا مۇمكىندىك الىپ وتىر. بۇعان قوسا وتكەن جىلدان باستاپ بارشاعا ارنالعان تەگىن تەحنيكالىق-كا­سىپتىك ءبىلىم بەرۋ جوباسى ىسكە اسىرىلۋدا. جوبا شەڭبەرىندە كوللەدجدەردە مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ تاپسىرىسى 54 پروتسەنتكە دەيىن كوبەيدى. 

ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى ءمادينا ابىلقاسىموۆا ءوز بايان­داماسىندا 2018 جىلعى ءىى توق­ساننىڭ قورىتىندىسى بويىن­شا جاستار اراسىنداعى جۇمىس­سىزدىق دەڭگەيى 3,8 پروتسەنتتى قۇ­رايتىنىن جەتكىزدى. بۇل دەگەنىمىز بۇگىندە 82,4 مىڭ ادام جۇمىسسىز رەتىندە تىركەلگەنىن كورسەتەدى. ال جۇمىسپەن قامتىلعان جاستاردىڭ جالپى سانى 2,1 ملن ادام. ونىڭ ىشىندە 1,5 ميلليونى جالدامالى جۇمىسكەرلەر بولسا, 456 مىڭى ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعاندار قاتارىنا جاتادى. ەلىمىزدەگى جاستاردىڭ 36 پروتسەنتى – جوعارى ءبىلىم, 39 پروتسەنتى ارنايى ورتا ءبىلىم العان. ال قالعان 25 پروتسەنت نەگىزگى ءبىلىم العان جاستارعا تيەسىلى بولىپ وتىر. ەلىمىزدە جىل سايىن 21 مىڭنان استام ادام تەحنيكالىق جانە جۇمىسشى كاسىپتەرىنە وقىتىلادى. 

ەلوردا تۇرعىندارىنىڭ سانى 2 ملن-عا جەتپەك

ۇكىمەت وتىرىسىندا ەلوردا اكىمى باقىت سۇلتانوۆ استانا قا­لاسىنىڭ 2019-2023 جىلدارعا ارنالعان جيناقى قۇرىلىسى جونىندەگى كەشەندى جوسپارىمەن تانىستىردى. اتالعان جوسپار بويىنشا استانا قالاسىنداعى 25,7 مىڭ گەكتاردان 15,4 مىڭ گەكتارعا دەيىنگى ارالىق, ونىڭ ىشىنە مىڭجىلدىق اللەياسى مەن «نۇرلى جول» ۆوكزالى, ماڭگىلىك ەل داڭعىلى, تۇران داڭعىلىنان باتىسقا قاراي, تەلمان كەنتىنەن وڭتۇستىككە قاراي جانە اسان قايعى كوشەسى اۋماعىن جاڭارتۋ كوزدەلىپ وتىر. اكىمنىڭ كەلتىرگەن دەرەگىنە سايكەس, حالىقتىڭ كوشى-قون جانە تۋ كورسەتكىشتەرىنىڭ ءوسۋى ەسەبىنەن حالىق سانىنىڭ جىل سايىن ورتاشا ەسەپپەن 2,5 ەسەگە ۇلعايۋى مۇمكىن. ءسويتىپ باس قالانىڭ تۇرعىندارى 2030 جىلعا قاراي شامامەن 2 ملن ادامعا جەتپەك. حالىق سانىنىڭ ارتۋىنا بايلانىستى تۋىنداعان ماسەلەلەردى شەشۋ جولدارىن پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى اسقار مامين بىلاي تۇسىندىرەدى:

− جوسپارعا سايكەس, 2023 جىلعا قاراي قالا تۇرعىندارىنىڭ سانى 1,5 ملن ادام بولادى دەپ ەسەپ­تەلگەن. قالا حالقىنىڭ سانى ارتقان جاعدايدا تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ جانە قۇرىلىس, ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىمدى سالۋ, ورتا ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, مادەنيەت نىساندارىن سالۋ ماسەلەلەرى تۋىندايتىنى انىق. وسى جوسپاردا اتالعان ماسە­لە­لەر بويىنشا ناقتى شارالار قاراستىرىلعان. جوسپار بويىن­شا الداعى 5 جىلدا 10 ملن شار­شى مەتر تۇرعىن ءۇي سالىنىپ, 546 مىڭ ادام باسپانامەن قام­تاماسىز ەتىلەدى. بۇعان قوسا, 37 مەكتەپ, 13 دەنساۋلىق ساقتاۋ نى­سانىنىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلەدى. كەشەندى جوسپاردا مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپتەستىك تەتىگىن قولدانۋ ارقىلى جوبالاردى ىسكە اسىرۋ قاراستىرىلعان. جالپى قالانىڭ دامۋىنا 6 ترلن تەڭگە جەكەمەنشىك ينۆەستيتسيا تارتىلادى, – دەدى ا.مامين. ال قا­لا اكىمى ب.سۇلتانوۆتىڭ ايتۋىن­شا, استانا قالاسىنان رەسپۋب­لي­كالىق بيۋدجەتكە جىل سايىنعى تۇ­سىم­دەر 14 پروتسەنتكە, 2018 جىل­عى 823 ملرد تەڭگەدەن 2023 جى­لى 940 ملرد تەڭگەگە دەيىن وسەدى.  سونىمەن قاتار قالا اكىمى ەلوردادا جاڭبىر سۋلارىن جيناۋ الاڭى 10 گەكتارعا ۇلعاياتىنىن حا­بارلادى. ناقتى شەشىمدى قا­جەت­سىنەتىن استانانىڭ وزەكتى ماسە­لەلەرىنىڭ ءبىرى نوسەر كارىزى ەكەنىنە توقتالىپ, 2019 جىلدىڭ سوڭىنا قاراي تازالاۋ قۇرىلىستارىن رەكونسترۋكتسيالاۋ جانە جاڭالارىن سالۋ جۇمىستارى جوسپارلاناتىنىن ايتتى. «بۇل 17 مىڭ گەكتار اۋداندى قامتۋعا جانە جەر ۇستىندەگى سۋلاردىڭ كەدەرگىسىز كەتۋىنە مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى ب.سۇلتانوۆ. ونىڭ ايتۋىنشا, سۋ جيناۋدىڭ جالپى الاڭى 13 مىڭ گەكتاردان 23 مىڭ گەكتارعا دەيىن ۇلعايادى.  2019-2023 جىلدارعا ارنالعان جيناقى قۇرىلىس جونىندەگى كەشەندى جوسپار تۋرالى باياندامالار اياقتالعان سوڭ, پرەمەر-مينيستر باقىتجان ساعىنتاەۆ مەملەكەت باسشىسىنىڭ «اس­تا­نا ەكونوميكاسى باسەكەگە قابىلەتتى, ءومىر ساپاسى جوعارى جانە قورشاعان ورتاسى جايلى, كوپ فۋنكتسيونالدى قالا رەتىندە دامۋى ءتيىس» دەپ شەگەلەپ ايتقان تاپسىرماسىن تىلگە تيەك ەتىپ, استانا اكىمدىگىنە جانە بارلىق مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارعا كەشەندى جوسپاردىڭ ءىس-شارالارىن ۋاقتىلى ءارى ساپالى ورىنداۋدى تاپسىردى.

بيىل ەكسپورتقا شىعارىلاتىن استىق كولەمى – 9 ملن توننا

پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ومىرزاق شوكەەۆ ءوز بايانداماسىندا ەگىن جيناۋ ناۋ­قانى قازان ايىنىڭ ءبىرىنشى ون­كۇندىگىندە اياقتالاتىنىن ايتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى تاڭدا 8,9 ملن گەكتاردان 11,2 ملن توننا استىق الىنىپ, ءتۇسىم گەكتارى­نا 12,5 تسەنتنەردى قۇرادى. وڭتۇستىك وبلىستاردا 86 پروتسەنت, باتىس وبلىستاردا – 89 پروتسەنت, سولتۇستىك, ورتالىق جانە شىعىس وبلىستاردا 56 پروتسەنت ءداندى داقىل جينالدى. الداعى ۋاقىتتا 6,1 ملن گەكتار القاپتان ءداندى داقىل جينالادى دەپ كۇتىلۋدە. قولدا بار ەگىن جينايتىن كوم­باين­داردىڭ كۇندىك ونىمدىلىگى 800 مىڭ گەكتارعا جۋىق جانە اۋا رايى قولايلى بولعان جاعدايدا ەگىن جيناۋدى قازان ايىنىڭ ءبىرىنشى ونكۇندىگىندە اياقتاۋعا مۇمكىندىك بار. بۇعان قوسا, بيىل ەلىمىزدە 20 ملن توننا ءداندى داقىل جينالماق. 

− اعىمداعى جىلى ءداندى داقىلدار 15 ملن گەكتار القاپتان جينالاتىن بولادى. ونىڭ ىشىندە بيداي 11,1 ملن گەكتاردى قۇراسا, ال مايلى داقىلداردىڭ جينالاتىن القابى 2,8 ملن گەكتار. بۇل كورسەتكىش وتكەن جىلعى دەڭ­گەيدەن 400 مىڭ گەكتارعا ارتىق بولىپ وتىر. رەسپۋبليكا بو­يىنشا 20 ملن توننا ءداندى داقىل جينالادى دەپ بولجانۋدا. مايلى داقىلدار ءوندىرۋ كولەمى 2,3 ملن توننا دەڭگەيىندە بولادى دەپ كۇتىلۋدە, – دەدى ءو.شو­كەەۆ. ءمينيستردىڭ ايتۋىن­شا, كورسەتىلگەن كولەمدەر اس­تىق­تىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن  9 ملن تونناعا دەيىن, مايلى داقىلداردىڭ ەكسپورتىن 1 ملن تونناعا دەيىن جەتكىزۋگە جانە ماي شىعاراتىن كاسىپورىنداردى شيكىزاتپەن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. 

شىلدە-قازان ايلارىنىڭ ارا­لىعىندا ەگىن جيناۋ جۇمىس­تارىنا 394 مىڭ توننا ديزەل وتىنى جۇمسالعان. 14 قىركۇيەك­تەگى جاعداي بويىنشا ەگىن ورا­عىن جۇرگىزۋگە 268 مىڭ توننا ديزەل جونەلتىلدى. جالپى بۇ­گىن­گە دەيىن جىبەرىلگەن ديزەل وتى­نىنىڭ كولەمى 68 پروتسەنتتى قۇ­رايدى. وڭىرلەردە قىركۇيەك ايىندا شارۋالارعا جەتكىزىپ بەرۋ باعاسىن قوسا العاندا, ديزەل وتىنىنىڭ ورتاشا باعاسى ليترىنە 165 تەڭگەنى قۇراپ وتىر. سونىمەن قاتار ءو.شوكەەۆ جاۋىن-شاشىننىڭ اسەرىنەن نەگىزگى استىق ەگەتىن وڭىرلەر بىل­تىر­عى جىلمەن سالىستىرعاندا ەگىن جيناۋ كەستەسىنەن 20-25 پروتسەنتكە قالىپ كەلە جاتقانىن ايتتى. باقىتجان ساعىنتاەۆ بولسا, قازىرگى اۋا رايىن ءتيىمدى پايدالانىپ, ەگىن جيناۋ جۇمىسىن ۋاقتىلى اياقتاۋدى تاپسىردى.

ەركەجان ايتقازى, «ەگەمەن قازاقستان»