مۇرات مايكەەۆ. وتانعا قىزمەت ەتۋگە ارنالعان عۇمىر

وزىنەن كەيىن جارقىن ءىز قال­دىرىپ, جىلت ەتە وتە شىققان مەتەور سياقتى ادامدار بار. بۇگىن­دە كورنەكتى اسكەري قولباسشى ر­ەتىندە قارۋلى كۇشتەردىڭ قا­لىپ­تاسۋى مەن دامۋى­نا سۇبەلى ۇلەس قوسقان, ءوز وتانىنىڭ ۇلى گەنە­رال مالىك مۇحامەدجان ۇلى سا­پاروۆ تۋرالى ايتقىمىز كەلەدى.

2018 جىلعى 19 ماۋسىمدا ءوز ەلىنىڭ شىنايى پاتريوتى, اسكەري قولباسشى جانە جاي عانا جاقسى ادام, تالانتتى گەنەرال-لەيتەنانت مالىك مۇحامەدجان ۇلى ساپاروۆتىڭ ومىردەن وزعانىنا ون بەس جىل تولدى.

ءوزىنىڭ قىسقا قىزمەت اتقارۋ مەرزىمىندە مالىك مۇحا­مەد­جان ۇلى ساپاروۆ ۆزۆود كومان­ديرىنەن باستاپ قارۋلى كۇشتەر باس شتابىنىڭ باستىعىنا دەيىنگى كاسىبي جولدان ءوتتى, ومىردە ارا­لاس-قۇرالاس بولعان, بىرگە وقى­عان, قىزمەت اتقارعانداردىڭ اراسىندا ەرەكشە قادىرلى بولدى.

مالىك مۇحامەدجان ۇلى سا­پاروۆ 1958 جىلى 15 قىر­كۇيەك­تە الماتى وبلىسىنىڭ قىزىل تۋ كەنتىندە دۇنيەگە كەلدى. مالىك مۇ­حا­مەدجان ۇلى جاستايىنان كاسىبي اسكەري قىزمەتشى بولعىسى كەل­دى. شاماسى ارداگەر­لەردىڭ قازاق­ستاندىق باتىرلاردىڭ ەرلىكتەرى تۋرالى اڭگىمەلەرى جانە ۇلى وتان سوعىسىنا قاتىسۋشى بولىپ تابىلاتىن اكەسىنىڭ بەدەلى ونىڭ ومىرلىك تاڭداۋىنا اسەر ەتتى. 1973 جىلى مالىك مۇحا­مەد­جان ۇلى سۋۆوروۆ اسكەري ۋچيليششەسىنە وقۋعا ءتۇستى. كەيىنىرەك ول ءوزىنىڭ ومىرلىك جولىن دۇرىس تاڭداعانىنا كۇمانى بولمادى.

1975 جىلى سۋۆوروۆ اسكەري ۋچيليششەسىن اياقتاعاننان كەيىن مالىك ساپاروۆ كەڭەس وداعىنىڭ مارشالى ي.س.كونەۆ اتىنداعى الماتى جوعارى جالپىاسكەري كومان­دالىق ۋچيليششەسىنە وقۋعا تۇسەدى. وقۋدىڭ ءبىرىنشى كۇنى­نەن باستاپ كۋرسانت مالىك ساپا­روۆ بورىش پەن ار-نامىس ماسە­لە­لەرىندەگى ادالدىعىنىڭ, قويىلعان ماقساتقا جەتۋ­دەگى تاباندىلىعىنىڭ ارقاسىندا كۋرستاستارىنىڭ جانە وقىتۋ­شى­لارىنىڭ قۇرمەتى مەن سەنىمىنە يە بولدى.

ۋچيليششەدەگى وقۋ كەزەڭىندە كۋرسانت ساپاروۆ تاكتيكا جانە جە­دەل ونەر, اسكەري تاريح, قارۋ-جاراق پەن اسكەري تەحنيكا جونىندە كوپ كىتاپ وقىدى. ول كور­نەكتى اسكەري قايراتكەرلەر مەن قول­باسشىلاردىڭ باعا جەتپەس اسكەري تاجىريبەسى مەن اسكەري-تەوريالىق جۇمىستارىن قىزىعا زەرتتەدى. ساپاروۆتىڭ بولاشاق وفيتسەر رەتىندە قالىپتاسۋ جولىندا ونىڭ تالىمگەرلەرى مەن وفيتسەرلەر: ۆزۆود كومانديرلەرى اعا لەيتەنانت ۆيكتور ۆالەنتينوۆيچ كوزلوۆ پەن سەرگەي اركادەۆيچ زۋدكين, روتا كومانديرى كاپيتان اباي بولەكباي ۇلى تاسبولاتوۆ, باتالون كومانديرى پولكوۆنيك يۋري يۆانوۆيچ لۋحنوۆ ۇلكەن ءرول اتقاردى.

1979 جىلى الماتى ججكۋ-دى تابىس­تى اياقتاپ, لەيتەنانت اس­كەري شەنىن العاننان كەيىن ونى زابايكالە اسكەري وكرۋگىنە قىز­­مەت اتقارۋعا جىبەرەدى, ول وندا ۆزۆود كومان­ديرىنەن باستاپ موتوات­قىشتار پولكى روتا­سىنىڭ كو­مان­ديرىنە دەيىنگى لاۋازىمداردا قىزمەت اتقارادى. ودان كەيىنگى جىلدارى مالىك ساپاروۆ موتواتقىشتار روتاسىنىڭ كو­مان­ديرى جانە موتواتقىشتار باتالونى شتابىنىڭ باستىعى لاۋا­زىم­­دارىندا ورتالىق اسكەر­­لەر توبىندا قىز­مەت اتقا­را­دى. ءوزىنىڭ قىزمەتتەن تىس بار­لىق بوس ۋاقىتىن وقۋعا ارنايدى, اسكە­ري اكا­دەميا­عا تۇسۋگە دايىندالا وتى­­رىپ, ءوزىنىڭ تەو­ريا­لىق بىلىم­دەرى مەن پراك­تيكا­لىق تاجى­ري­بەسىن تولىقتىردى.

1985 جىلى مالىك مۇحامەد­جان­ ۇلى م.ۆ.فرۋنزە اتىنداعى اسكەري اكادەميا­نىڭ تىڭداۋ­شى­­سى بولادى, ونى اياقتاعان­نان كەيىن 1988 جىلى ورتا ازيا اسكەري وكرۋگىنە قىزمەت ات­قا­رۋعا جىبەرىلەدى. 1992 جىلى ما­­مىر­دا قازاقستان رەس­پۋب­لي­­كا­سى­نىڭ قارۋلى كۇش­تەرى قۇ­رى­­لۋى­مەن ونىڭ ءومىربايانى­نىڭ جاڭا پاراقتارى باستالادى. ول موتواتقىشتار پولكى­نىڭ كو­مانديرى جانە باس شتا­بى­­­نىڭ جەدەل باسقارماسى اعا وفي­­تسەرى لاۋازىمدارىندا قىزمەت اتقارادى. 1997 جىلى رەسەي فە­دە­را­تسياسىنىڭ باس شتابى اسكەري اكادەمياسىن ۇزدىك اياق­تا­عاننان كەيىن ول قازاق­ستان رەسپۋب­ليكاسى قارۋ­لى كۇشتەرى باس شتابى جەدەل جوسپارلاۋ دەپارتامەنتى باس­تى­عى­نىڭ ورىن­باسارى لاۋازىمى­نا تاعا­يىن­دالادى. ەرەكشە ساۋات­تى­لىعىنىڭ, ءوزىنىڭ مىقتى جىگەرلى مىنەزىنىڭ ارقاسىندا ول قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قاۋىپسىز­دىك كەڭەسى حاتشىلىعىنا قىزمەت اتقارۋعا جىبەرىلەدى. مالىك مۇحامەدجان ۇلى 1997 – 2000 جىلدارى قولباسشىنىڭ ورىنباسارى – قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كۇشتەرى جالپى ماق­سات­تاعى كۇشتەر شتابىنىڭ باس­تىعى, ودان كەيىن باس شتاب باس­تىعى – جالپى ماقساتتاعى كۇش­تەر قولباسشىسىنىڭ ءبىرىن­شى ورىن­باسارى لاۋازىمدارىندا قى­زمەت اتقاردى. 1999 جىلعى جەل­توقساننان باس­تاپ 2001 جىل­عى قازان ارالىعىندا قازاق­ستان رەسپۋبليكاسى قارۋ­لى كۇش­تەرى باس شتابى باستى­عىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى بولدى. 2001 جىلعى قازان مەن 2003 جىلعى مامىر ارالىعىندا مالىك ساپاروۆ قازاق­ستان رەسپۋبليكاسى قارۋ­لى كۇشتەرىنىڭ باس شتابىن باس­قاردى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كۇشتەرىنىڭ باس شتا­بىن­دا ءوزىنىڭ جوعارى باسشى­لىق قىزمەتى كەزەڭىندە مالىك مۇ­حا­مەدجان ۇلى اسكەرلەر­دى باس­قارۋ ءۇشىن اۆتوماتتاندى­رىلعان جۇيەلەر جانە تەلەكوم­مۋني­كاتسيالىق قۇرالدار بازاسىندا اسكەرلەردى جاڭا تەحنولوگيالارمەن جابدىقتاۋ ماسەلەلەرىنە ەرەكشە نازار اۋداردى.

سونىمەن بىرگە گەنەرال مالىك ساپاروۆ­  جىگەر­لى مىنەزىمەن تانىلدى. شەشىمدى ۋاق­تى­لى قابىلداي ءبىلدى جانە ونىڭ ورىن­دالۋىن قاتاڭ تالاپ ەتتى. مالىك مۇحامەد­جان ۇلى ماسە­لەنىڭ ءمان-جايىن لەزدە تۇسىنە قوياتىن, تالداپ, دۇرىس نۇسقاۋلار بەرەتىن. جۇمىستا باستاما تانىتقاندى باعالايتىن جانە ۇسىنىس بەرۋ بەلسەندىلىگىن ۇنەمى قولدايتىن. مالىك مۇحا­مەد­جان ۇلى كوپ ۋاقىتىن قارۋ­لى كۇشتەردەگى قىزمەتىنە جۇم­ساپ, ىستەر­دىڭ ءمان-جايىن جەتە تۇ­سىنۋگە ارەكەت جاساي­تىن. كوپ­تەگەن جاعدايدا قارا­پايىم, بى­راق قاتال جانە تالاپ­شىل بولدى, بەي­قامدىقتى, نەمقۇ­راي­دىل­ىق­تى جانە جاۋاپسىزدىقتى جەك كورەتىن.

باس شتابىنىڭ باستىعى رە­تىن­دە ول قور­عانىس جانە قاۋىپ­سىز­دىك ماسەلەلەرىنە قاتىستى زاڭ­­داردىڭ, جارلىقتاردىڭ, قاۋ­لى­­لاردىڭ, بۇيرىقتار مەن ديرەك­تي­ۆالار­دىڭ جوبالارىن ازىر­لەۋگە جەكە ءوزى بەلسەندى قاتىساتىن.

اسكەري ادەپتىلىك جانە باعى­نىس­تى­لار تۋرالى قام­قور­لىق, سونىمەن قاتار تالاپ­شىل­دىق پەن تاباندىلىق, ال كەيدە ىمىراسىزدىق – مالىك مۇحا­مەد­جان ۇلىنا ءتان قاسيەتتەر. قارۋلى كۇشتەردىڭ باس شتاب باستىعىنىڭ ورىنباسارى رەتىندە ونىڭ قاتىسۋىمەن باتىستا جانە وڭتۇستىكتە بولىمدەر قۇرىلدى.

باعىنىستىلارمەن ۇنەمى سىپايى سوي­لەسەتىن, ال باعىنىستىلار ونىڭ الدىندا «تىك» تۇرۋعا تالپىندى. ول – مىقتى ۇيىم­داستىرۋشى جانە تالانتتى تۇلعا.

گەنەرال ساپاروۆ ءوزىنىڭ بەل­سەندى قىز­مەتىندە قازاقستان­دىق ارميانى دامىتۋ جونىندە ەڭ كۇردەلى جوسپارلاردى ىسكە اسىرا الدى. گەنەرالدىڭ تالماس ەڭبەكشىلدىگى, ەرىك-جىگەرى, مول حاريزماسى جانە ايرىقشا تۇيسىگى مەملەكەتتىڭ اسكەري قۇرامىن دامىتۋ بولاشاعىن ناقتى بەلگىلەدى.

ول قازاقستان رەسپۋبليكاسى­نىڭ ەگەمەن­دىگى جانە ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاما­سىز ەتۋ ءبىرىنشى باسىمدىق بولىپ تابىلاتىنىن ۇنەمى ايتاتىن. ارميانى جاڭعىرتۋ­مەن قاتار گەنەرال ساپاروۆ الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق ماسەلەلەردى شەشۋ قاجەتتىگىن ۇمىتقان جوق. ول ءوزىنىڭ جەكە ۇلگىسىمەن وفيتسەرلەر مەن ساربازدارعا ارميانىڭ, جالپى, ەلىمىزدىڭ بولاشاعىنا ءۇمىت پەن سەنىم­دى ۇيالاتا وتىرىپ, اسكەرلەردىڭ پاتريوتتىق رۋحىن كوتەردى.

مالىك ساپاروۆتىڭ بۇكىل ءومىرى قارۋ­لى كۇشتەردەگى ادال كۇن­­­دە­لىكتى قىزمەتكە ارنال­عان. ونىڭ باسشىلىعىمەن قارۋلى كۇش­تەردىڭ جەدەل جانە ستراتەگيالىق دايىن­دىعى بويىنشا وقۋ-جاتتىعۋدىڭ جاڭا ءىس-شارالارى ۇيىمداستىرىلدى.

گەنەرال مالىك ساپاروۆپەن قىزمەت ات­قارعاندار ونى كاسىبي­لىگى, پرينتسيپتىگى, ادالدىعى, ادام­دارعا كوڭىل قويىپ, مۇقيات قارا­عانى ءۇشىن قاتتى سىيلادى.

مالىك ساپاروۆتىڭ باستى ەرەك­شە قا­سيەتتەرى – ول ادامداردى جاقسى كوردى جانە ادامدار وعان قىزىقتى بولدى.

بۇگىندە ءبىز قارۋلى كۇشتەر­دىڭ قالىپتاسۋ مەن دامۋ يگى ىسىنە تاباندى ەڭبەك ەتكەن جارقىن تۇلعانى ەسكە الىپ وتىرمىز. گەنە­رال-لەيتەنانت مالىك مۇحا­مەدجان ۇلى ساپاروۆ تالانتتى اسكەري باستىق جانە عاجاپ ادام, ونىڭ ءومىرى ءبىز ءۇشىن وتانعا قىزمەت ەتۋ­دىڭ جانە اسكەري بورىش پەن كاسىبي­لىكتى ۇيلەستىرۋدىڭ ۇلگىسى بولىپ تابىلادى, تۋعان-تۋىستارى, جا­قىن­دارى مەن دوستارى ءۇشىن ادال­دىقتىڭ, سەنىمدىلىك پەن يگى­لىكتىڭ شىڭى, اشىق جانە كەڭ پەيىلدى ادام بولىپ قالا بەرەدى.

مۇرات مايكەەۆ,

قورعانىس ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى – قارۋلى كۇشتەر

باس شتابىنىڭ باستىعى, گەنەرال-لەيتەنانت