باياناۋىلدا تۋريزم قالاي ورىستەمەك؟

جالپى, وبلىستاعى ءتۋريزمنىڭ بولا­شاعى باياناۋىلمەن تىعىز بايلانىستى. اۋدان اۋماعىنداعى كورىكتى تابيعات اياسى بۇرىننان بەرى تۋريزم كلاستەرىن دامىتۋعا وزىنەن-ءوزى سۇرانىپ تۇر. تاريحي ورىندار دا از ەمەس.

 بۇل كۇندەرى وبلىستا تۋريزم ەكولوگيالىق, تاريحي-ولكەتانۋ, مادە­ني-تانىمدىق جانە سپورتتىق-ساۋىق­تىرۋ باعىتتارى بويىنشا جۇرگىزىلۋدە. تاريحي-تانىمدىق تۋريزمگە قىزى­عۋشىلار ءجيى باراتىن ورىننىڭ ءبىرى − جاسىباي كولىنىڭ باتىس جاعىنداعى قوڭىراۋليە ۇڭگىرى بولسا, ەكىنشىسى − دالبا ورمانشىلىعىندا ورنالاسقان مۇرىنتال اۋىلى. الاشقا ايگىلى قازىبەك بي ومىردەن وتكەن سوڭ دەنەسىن سالعان سورە تاقتاي وسىندا ساقتالعان. سونداي-اق جاياۋ مۇسانىڭ, بۇقار جىراۋدىڭ كەسەنەلەرى دە جاقىن.

وبلىستىق اكىمدىك تە ولكەمىزدەگى قاسيەتتى نىسانداردىڭ باسىم بولىگى وسى اۋداندا بولعاندىقتان «باياناۋىلداعى كيەلى ورىنداردىڭ تۋريستىك كارتاسىن» جاساۋعا بايلانىستى جوبا-جوسپار قۇرۋدا. سول ماقساتتا اۋدان ورتالىعى − بايان­اۋىلدىڭ كوشەلەرىن جوندەپ, سۋ قۇبىرلارىن تارتىپ بەرۋگە بىلتىر 5 ملرد تەڭگە ءبولىندى.

بۇل ءبىر. ەكىنشىسى, بولات باقاۋوۆ وڭىرگە اكىم بولىپ كەلگەن 2016 جىلى باياناۋىلدا شاعىن اۆياتسياعا ارنالعان اەرودرومنىڭ قۇرىلىسى باستالدى. جوبا جۇزەگە اسسا دەمالىس ايماعىنا ۇشىپ كەلەتىن تۋريستەردىڭ سانى ارتا تۇسپەك. ۇزىندىعى 12,4 شاقىرىم تورايعىر اۋىلى – جاسىباي كولى اۆتوجولىنا كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. سونىمەن بىرگە, جول بويىندا قىزمەت كورسەتەتىن 19 جاڭا نىسان سالىنۋدا.

وبلىس اكىمدىگىنىڭ رەسمي اقپاراتىنا قاراعاندا, شاعىن اەرودروم استانا –باياناۋىل, قاراعاندى – باياناۋىل جانە پاۆلودار – باياناۋىل باعىتتارىنان شاعىن ۇشاقتاردى قابىلداپ, جۇمىسىن باستايدى. استانا – باياناۋىل, قاراعاندى – باياناۋىل باعىتى رەسپۋبليكالىق بيۋد­جەتتەن, ال ىشكى رەيستەر وبلىس بيۋد­جەتىنەن سۋبسيديالانادى ەكەن. وبلىس­تاعى دەمالىس ايماعىنا كەلەتىن جولاۋ­شىلاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن ساقتاۋ باستى نازاردا بولماق.

ءۇشىنشىسى, باياناۋىلدىڭ اقساڭ اۋى­لى ماڭىنداعى مىرزاشوقى بيىگىنەن تاۋ-شاڭعى كەشەنى قۇرىلىسى سالىنا باستاعان-دى. ءبىر قىزىعى, اۋدان اكىمدىگىنىڭ دە, كاسىپكەرلىك, ساۋدا, تۋريزم باسقارماسىنىڭ دا ميلليونداعان قىرۋار قارجىنىڭ ءبىر عانا باياناۋىلدىڭ ءتۋريزمىن دامىتۋعا بولىنگەنى جايلى بەرەتىن مالىمەتتەرى ءارتۇرلى.

 «قاجەتتى جابدىقتار جەتكىزىلدى. قۇراستىرىلىپ جاتىر. قاردى تەگىستەيتىن قۇرىلعىلار دا بار. قاراجات جەتكىلىكتى ءبولىندى. ينفراقۇرىلىم جاسالۋدا. بۇگىندە بازاعا ەلەكتر جەلىسى تارتىلدى. شاعىن كونتەينەرلەر ورناتىلۋدا...» دەگەن ۇشى-قيىرى جوق مالىمەتتەر جىبەرەدى. بىراق وكىنىشكە قاراي, بيىل قار از بولىپ, مىرزاشوقىدان ەشكىم «سىرعاناي الماي» قالىپتى.

 باسقارما وكىلدەرىن تىڭداساڭىز دا سول, ۇيرەنىپ العان سوزدەرىنەن جاڭىلماي: «قازىرگى ۋاقىتتا ەلىمىزدەگى ينۆەستيتسيا تارتۋ جونىندەگى اگەنتتىك وكىلدەرىمەن بىرلەسىپ, تاۋدا تۋريستىك قىزمەتتەر ينفراقۇرىلىمىن سالاتىن ينۆەستورلاردى ىزدەستىرىپ جاتىرمىز», دەيدى.

نەگىزى, باياناۋىلداعى ءتۋريزمدى دامىتۋ ءۇشىن 2005 جىلدان باستاپ كەشەندى جوسپارلار جاسالدى. بۇعان دەيىن 1999 جىلى وبلىس اكىمدىگىنىڭ «باياناۋىل ۇلتتىق تابيعي پاركىنىڭ اۋماعىندا ءتۋريزمدى, دەمالىستى ۇيىمداستىرۋ جونىندەگى» شەشىمىمەن «بايان-سەرۆيس» اتتى مەملەكەتتىك كوممۋنالدىق كاسىپورنى قۇرىلعان-دى. بىلەتىنىمىزدەي, باياناۋىل تۋريستىك كلاستەرىن دامىتۋ جانە كولدەردى تازالاۋ ماسەلەسى بويىن­شا بالەنباي رەت جينالىس وتكىزىلدى. باسقارما باسشىلارى, اۋدان اكىمدىگى, ۇلتتىق ساياباق وكىلدەرى دە «ناقتى تاپسىرمالار» الۋعا ابدەن ۇيرەنگەن. بۇل ماسەلە وبلىستىق اكىمدىكتە بىرنەشە جىلدان بەرى تالقىلانىپ كەلەدى.

مىسالى, 2011 جىلى جازدا ءوزىمىز قاتىسقان «باياناۋىلدىڭ ءتۋريزمىن دامىتۋ تۋرالى» ۇلكەن جيىن دا ەسىمىزدە. جوبانى قارجىلاندىرۋ ماسەلەسى ۇكىمەتكە ۇسىنىلدى. بىراق جوبا جۇزەگە اسقان جوق. سول كەزدە استانادان كەلگەن ءبىر باسشى «باياناۋىلدىڭ» ءتۋريزمىن دامىتاتىن قۇجات جاساڭدار, كومەك كورسەتەمىز» دەگەن ەدى. بۇل قۇجاتقا سايكەس, كۋرورتتىق ايماقتى دامىتۋدىڭ ءار قادامى كورسەتىلۋى كەرەك بولدى. مىسالى, ۇلتتىق ساياباق اۋماعىنا ەلەكتر جەلىسىن تارتۋ ءۇشىن جەر ۇلتتىق ساياباقتىڭ مەنشىگىندە بولعاندىقتان, جەلى تارتىلاتىن جەردى اۋدان قارا­ماعىنا الۋ قاجەت. كەشەندى كارىز جۇيە­لەرىن جۇرگىزۋ جوباسىنىڭ سمەتالىق قۇجاتى مەن تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نەگىزدەمەلەرى جاسالىپ ۇكىمەت قاراۋىنا جىبەرىلسىن دەلىندى, ءالى ايتىلىپ كەلەدى.

ەڭ باستىسى − باياناۋىل ايرىقشا قورعالاتىن رەكرەاتسيالىق ايماق بولۋىنا بايلانىستى قورشاعان ورتانى قورعاۋ كەرەك ەكەنى ەسكە تۇسەدى. تابيعاتتى ايالاۋ, قورعاۋ شارالارىنىڭ جەتكىلىكسىزدىگى, زاماناۋي ينفراقۇرىلىمداردىڭ بولماۋى, ماڭايىندا ورنالاسقان اۋىلداردا كارىز جۇيەلەرىنىڭ سالىنباۋى اينالاعا زيانىن تيگىزۋدە. جاسىباي كولى دەمالىس ايماعىنداعى «جابايى ءتۋريزمنىڭ» پايدا بولۋ سەبەبى, بۇل جەردى تۋريستىك تۇرعىدان پايدالانۋ, دەمالىس ۇيلەرىنىڭ قىزمەتى زاڭنامالار جۇيەسى بويىنشا رەتتەلمەگەن كورىنەدى. دەمالىس ايماعىنان جەردى جالعا الىپ, ءوز كاسىبىن جاساۋشىلار تالاپقا ساي جۇمىس ىستەمەيدى. كول جاعاسىنداعى جەكە مەنشىك دەمالىس ۇيلەرىنەن, كافەلەردەن شىعاتىن قالدىق سۋ كولگە قۇيىلۋدا.

ۇلتتىق تابيعي پارك وكىلدەرى تۋريستىك سالانى دامىتۋ ءۇشىن كوز سۇيسىندىرەر كورىكتى تابيعاتتان ايىرىلىپ قالماۋدى دا ويلاۋىمىز كەرەكتىگىن ەسكەرتىپ, بىرتە-بىرتە بۇل تۋريستەردىڭ سانا-سەزىمىنە دە اسەر ەتەر دەپ ۇمىتتەنەدى. تابيعي پارك اۋماعىندا «قىزىل كىتاپقا» ەنگەن ­جانۋارلار مەن وسىمدىكتەردىڭ الۋان ءتۇرى بار. قاراعايلار دا قامقورلىقتى قاجەت ەتەدى. پارك ماماندارى دەمالىس ايماعىنا ينفراقۇرىلىمداردى جاساعان كەزدە جەر بەدەرلەرىنىڭ ەرەكشەلىكتەرى ەسكەرىلۋى قاجەت دەيدى.

2016 جىلى باياناۋىلدىڭ ۇلتتىق تابيعي پاركى جەكە كاسىپكەرگە 49 جىلعا جالعا بەرىلۋى مۇمكىن دەگەن  ءسوز شىققاندا تابيعات جاناشىرلارى, ەكولوگتار, جالپى, قوعام وكىلدەرى كەلىسپەۋشىلىكتەرىن ايتىپ, دابىل قاققان-دى. ياعني, حالىق ۇلتتىق تابيعي پاركتەردىڭ مەملەكەت قاراۋىندا قالۋىن قالايدى دەگەن ءسوز.

ال 1985 جىلى قۇرىلعان پارك اۋماعىنىڭ اۋدان ورتالىعى تۇسىنداعى نەگىزگى اۋماعى 50 مىڭ 688 گەكتار جەر, كۇركەلى, قاراتومار, جاياۋ مۇسا اۋىلدىق اۋماقتارىنان 18 مىڭ گەكتارعا جۋىق جەر بەكىتىلسە, ال 65 مىڭ گەكتاردى قۇرايتىن قىزىلتاۋ قورىعى بار. پاركتە 12 باقىلاۋ بەكەتى جۇمىس ىستەيدى.

جۋىردا عانا قىزمەتىنەن كەتكەن وبلىستىق كاسىپكەرلىك, ساۋدا جانە تۋريزم باسقارماسىنىڭ باسشىسى قانات شابەنوۆ تۋريستەردى جاسىباي, توراي­عىر جانە سابىندى كولدەرىنىڭ جاعالاۋىنا جەكە-جەكە ءبولىپ, ءۇش جەرگە ورنالاستىرعان ءجون. دەمالىس ورىندارى حالىقارالىق تالاپتارعا ساي بولۋى ءتيىس. سۋ مەن كارىز جۇيەلەرى ينفراقۇ­رىلىمدارىن جاساۋىمىز قاجەت. ولاي بولماسا, تالاپتارعا ساي ەمەس دەمالىس ورىندارىنىڭ بۇگىنگى كورىنىسى تۋريس­تەردىڭ قىزىعۋشىلىعىن تومەندەتەدى, دەگەن ەدى.

راسىندا دا, ەگەر دەمالىس ايماعىن تورايعىر مەن سابىندىكول جاعالاۋىنا دا ورنالاستىراتىن بولسا, بىرىنشىدەن, جاسىباي كولى جاعالاۋىنىڭ سۇلۋ كورىنىسىن ساقتاپ قالا الامىز. تورايعىر كولىنىڭ جاعاسىنا سالىنعان ۇيلەردىڭ قازىر قانداي كۇيدە تۇرعانى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. اۋدان اكىمدىگىنىڭ ءوزى دە كول جاعاسىنداعى دەمالىس ايماعىنداعى ۇيلەردىڭ كىمدەرگە تيەسىلى ەكەنىن بىلە بەرمەيتىن دە سياقتى.

مىسالى, تورايعىر كولىنە جاقىن جەردە ساقتاردان قالعان قورعان بار. جەرگىلىكتى عالىمداردىڭ زەرتتەۋىنشە, بۇل جەردە وبسەرۆاتوريا بولۋى مۇمكىن.

ال ەندى ءوزىمىز كورىپ جۇرگەنىمىزدەي, جاسىباي دەمالىس ايماعىندا كولدى جاعالاي ورىن تەپكەن 20-عا جۋىق دەمالىس ءۇيى بار. ولار «ەرەكشە قورعا­لاتىن تابيعي اۋماقتى» ماقساتتى پايدا­لان­عاندارى ءۇشىن مەملەكەتكە ءتيىستى مولشەردە سالىق تولەيتىن كورىنەدى. بىراق دەمالۋشىلاردىڭ ايتۋلارىنشا, كەيبىر دەمالىس ۇيلەرى ءالى دە تالاپقا ساي ەمەس. ەۋروپالىق ستاندارتقا ساي دەپ تەك «قازاقستان ءاليۋمينيى» اق-نىڭ «كريستالل» دەمالىس ءۇيى, «اقسۋ فەررو­قورىتپا زاۋىتى» اق-تىڭ, ەكىباس­تۇزداعى «بوگاتىر» كەنىشى سياقتى الىپ كاسىپورىنداردىڭ دەمالىس ۇيلەرىن ايتۋعا بولادى. بۇلاردان كەيىن «سۇلتان» دەپ اتالاتىن دەمالىس ورنىنىڭ قۇرىلىسىنا ينۆەستيتسيا سالىنعان-دى.

جەرگىلىكتى تۋريزم ماماندارى وسى سالادان جيناقتاعان تاجىريبەلەرى بار شەتەلدىك ينۆەستورلار كەلسە, جاسىباي دەمالىس ايماعى تۋريزم ورتالىعىنا اينالار ەدى دەيدى. بۇعان ۇلتتىق پارك وكىل­دەرىنىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدىڭ زاڭناما­لارىنا سايكەس, «ەرەكشە قورعالاتىن جەرلەردى» شەتەلدىك ازاماتتار تۇراقتى پايدالانۋشى رەتىندە الا المايدى.

وبلىستىق كاسىپكەرلىك, ساۋدا جانە تۋريزم باسقارماسى دا باياناۋىلعا تۋريستەردى تارتۋداعى ءتۇيىنى قيىن ماسەلە­لەردىڭ شەتىن عانا ايتىپ قويادى. بىراق وسى قيىن ءتۇيىندى قالاي شەشۋ جولدا­رىن باسقارماعا كەلگەنىمەن جىل سايىن وزگەرەتىن بىردە-ءبىر باسشى ۇسىنا المادى.

ءبىز ىشكى ءتۋريزمدى دامىتامىز دەپ جۇرگەندە, سولتۇستىك وڭىرلەر ءۇشىن بيىلعى جازدىڭ مىنە, سوڭى دا كەلىپ جەتتى. بۇعان دەيىن, ءتىپتى بىلتىرلارى وسى وڭىردە جاز شىعا ءتۋريزمدى, ەڭ باس­تىسى باياناۋىلداعى ءتۋريزمدى جاپپاي قولعا الۋ ماسەلەسى باستى تاقىرىپقا اينالعان-دى. وبلىستىق اكىمدىكتىڭ وتىرىستارىندا, كەڭەيتىلگەن ماجىلىستەرىندە شەنەۋنىكتەردىڭ جاز بويعى باس اۋىرتار ماسەلەلەرى كوبەيىپ, تۋريزم جايلى كۇن سايىن ويلانىپ ەدى.

قازىرگى تاڭدا وبلىستىق اكىمدىكتىڭ نازارى مارالدى كولى جاعالاۋىنا اۋىپ, دەمالىس ايماعىن جاساپ, ءتىپتى, ەدەل-جەدەل كۋرورت سالۋعا كوشتى. باياناۋىلدان برەند جاسايمىز دەپ جۇرگەن ەدىك. تالاس پا, باسەكە مە؟.. الدە مارالدى كولىنىڭ تۇبىندەگى باعالى شاياندارعا كوزى تۇسكەن قالتالى بىرەۋدىڭ بيزنەسى مە, كىم ءبىلسىن؟

ايتەۋىر «مارالدى كولىن تۋريستىك ايماققا اينالدىرۋ» دەگەن جوبا قىزۋ باستالدى. وتكەن جىلى عانا اشىلعانىنا قاراماستان, مارالدى كۋرورتتىق ايماعىنا 70 مىڭ ادام كەلىپتى دەگەن مالىمەت بار. بۇل كولگە كوپشىلىك ەم الۋعا كەلەتىنىن ەسكەرسەك, جاز مەزگىلى وتاندىق جانە شەتەلدىك تۋريستەردى تارتۋدىڭ قىزعان شاعى بولۋى ءتيىس ەكەن.

– وڭىردە تۋريزم سالاسىنداعى ينۆەستيتسيا كولەمى ەكى ەسەگە ءوسىپ, 1,4 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. بيىل وڭىرگە كەلەتىن تۋريستەر سانى 70 مىڭعا دەيىن ارتسا, ال, 2020 جىلعا قاراي 120 مىڭ ادامعا دەيىن جەتپەك. جۋىردا جۇمىس ساپارىمەن وڭىرگە كەلگەن مەملەكەت باسشىسى الدىمىزعا ۇلكەن مىندەت قويدى, – دەيدى وبلىس اكىمى بولات باقاۋوۆ.

ونىڭ ويىنشا, ەندى ەكى-ءۇش جىلدان كەيىن مارالدى دەمالىس ايماعى ادام تانىماستاي وزگەرەدى. كولدىڭ اينالاسىن كورىكتەندىرۋگە 150 ميلليون تەڭگەدەن استام جەكە ينۆەستيتسيا قۇيىلىپتى. اۆتوجول سالۋ ءۇشىن وبلىستىق بيۋدجەتتەن 460 مىڭ تەڭگە جانە ەلەكتر جەلىسىنە 24 ميلليون تەڭگە جۇمسالعان. مارالدىدا شومىلۋ ماۋسىمى ەكى ايعا سوزىلادى. ينفراقۇرىلىم تارتقاننان كەيىن شيپاجاي قۇرىلىسىن قولعا الۋ ءۇشىن ءبىراز كاسىپكەرلەر قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىرعان كورىنەدى.

بولات باقاۋوۆ سونداي-اق وڭىردەگى مىناداي نەگىزگى تۋريستىك ورىنداردى اتاپ بەردى: ولار باياناۋىل ايماعى, مارالدى كولى, لەبياجىدەگى تۇزقالا, شالداي ورمانى جانە وبلىس ورتالىعىنداعى ەتنواۋىل مەن «ErtisPromenade» ساحناسى. جەرگىلىكتى اكىمدىكتەرگە وسى تۋريستىك ورىنداردى دامىتۋعا باسا نازار اۋدارۋدى تاپسىردى. بۇعان قوسا باياناۋىلدا ات سپورتىن, ەرتىس جاعاسىندا سپورتتىق بالىق اۋلاۋدى, وزەن ۇستىمەن ساياحاتتاۋدى جەتىلدىرۋ, ساكرالدى جانە تاريحي ورىندارعا بارۋدى ۇيىمداستىرۋ, جول بويى سەرۆيسى نىساندارىن اشۋدى, دەمالىس ورىندارىندا ينتەرنەتكە قولجەتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ جوبالارى دا بار.

بىراق اتالعان ايماقتاردىڭ ارقايسى­سىنان تۋريستىك دەمالىس ورنىن جاساۋ جوسپارىنا ۋاقىت تا, قىزمەتكەرلەردىڭ دە, اكىمدىكتەردىڭ دە مۇمكىندىكتەرى جەتۋى قيىنداۋ سەكىلدى. ءتىپتى, وزگە تۇرماق, «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا وبلىس جۇرتشىلىعى دا وسى جەرلەردى ارالاپ, ءوڭىرىمىزدىڭ وتكەنىمەن تانىسۋعا ەندى عانا مۇمكىندىك الۋدا. اۋدانداردى ارالاپ, تاريحي جەرلەردى تانىستىرۋعا ارنالعان ساياحاتتار ۇيىمداستىرىلۋدا. بۇل وسى باعدارلاماعا لايىق ىسكە اسىرىلاتىن دۇنيەلەر بولۋى كەرەك.

وبلىستىق, اۋداندىق اكىمدىكتەر, كاسىپكەرلىك ساۋدا جانە تۋريزم باسقارماسى جابىلىپ ءبىر باياناۋىل دەمالىس ايماعىن بالەنباي جىل بويى تۋريزم ورتالىعى جاساي الماي وتىرعاندا, شىنىندا دا وڭىردەگى بىرنەشە اۋدانداعى تۋريزم ايماعىن قالاي دامىتۋ كەرەك دەپ ابدەن باستارى قاتارى انىق. ويتكەنى ونسىز دا ۇنەمى ايتىلىپ, جازىلا بەرەتىن ەلىمىزدەگى بولسىن, وڭىردەگى بولسىن تۋريستىك قىزمەتتەر سەرۆيسى ساپاسىنىڭ سىن كوتەرمەۋى, تۋريستىك جانە كولىكتىك ينفراقۇرىلىمنىڭ تالاپتارعا ساي كەلمەۋى سياقتى ماسەلەلەر جەتكىلىكتى.

ەلىمىزدەگى تۋريزم سالاسى ءار جىلدارى ءبىلىم, دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ, تۋريزم جانە سپورت اگەنتتىگىنىڭ, ونەركاسىپ جانە ساۋدا مينيسترلىگىنىڭ, يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار مينيسترلىگىنىڭ تۋريزم يندۋسترياسى كوميتەتىنىڭ قۇرامىندا بولسا, قازىر ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگىنىڭ تۋريزم يندۋسترياسى دەپارتامەنتىنە قارايدى. وڭىرلىك تۋريزم باسقارمالارى ءوز مۇمكىنشىلىكتەرىنە قاراي قىزمەت ەتۋدە.

ءبىزدىڭ وڭىردەگى مۇنداي قۇرىلىم «كاسىپكەرلىك, ساۋدا جانە تۋريزم باس­­­­­قارماسى» دەپ اتالادى. تۋريزم ءوز بەتىنشە باسقارما بولسا ءبىر ءسارى, وندا بۇكىل وبلىستان تۋريستىك ورتالىقتار اشۋعا مۇم­كىندىك تۋار. قازىر باسقارماداعى تۋريزم بولىمىندە قىزمەت ەتەتىن 3-4- قىزمەتكەردىڭ وڭىردەگى 5-6 تۋريزم ورتالىعىن دامىتۋعا مۇمكىندىكتەرى جەتە قويماس.

سوندىقتان, باياناۋىل سياقتى رەس­­پۋب­ليكالىق تۋريستىك الەۋەتتى ورتالىق­تار قاتارىنا ەنگەن كۋرورتتىق دەمالىس ايماعىن دامىتۋ ءۇشىن وڭىر­دەگى تۋريزم سالاسىن الماتى, اقمولا, ماڭعىستاۋ, شىعىس قازاقستان وبلىستارى سياقتى ءوز بەتىنشە باسقارۋعا بەرگەن دۇرىس ءتارىزدى.

جالپى, قانداي دا ءبىر دەمالىس ايماعىن ناقتى قولعا الامىز دەسەك الدىمەن ايماقتىڭ باس جوسپارىن جاساۋ بارىسىندا نەگىزىنەن جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ قاتىسۋىمەن قوعامدىق تىڭداۋلار ءوتۋى كەرەك.

ء بىر عانا مىسال, مارالدى كولى جاعا­­­لاۋىن ايتپاعاننىڭ وزىندە, بايان­اۋىل­داعى دەمالىس ايماعىندا سالىناتىن نى­­ساندار, «ەرەكشە قورعالاتىن ايماق­تىڭ» ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا ارنا­يى­­ ۇكىمەتتىك باعدارلاما بولۋى قاجەت. وي­ت­­كەنى, ءبىز جازىپ وتىرعان ىشكى ءتۋريزم­دى دا­مى­تۋ جوسپارى جىل بويىنا جۇ­مىس­ ىستەي الاتىن تۋريستىك جەلىلەردەن قۇرالادى.

ماماندار ءتۋريزمنىڭ ماماندان­دىرىلعان تۇرلەرىن دامىتۋ جوسپارىن əزىرلەۋ, سىرتتان كەلۋشىلەر جəنە ىشكى ءتۋريزمدى دامىتۋ ءۇشىن ينۆەستيتسيالاۋدى جۇزەگە اسىرۋ جوسپارلارىنىڭ قاجەتتىگىن ايتۋدا. بۇل تۋريزم ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ جəنە ينۆەستيتسيالىق احۋالدى جاقسارتۋ مəسەلەلەرىن شەشۋ ەلەكتر جە­لىسىن جۇرگىزۋ, سۋمەن جابدىقتاۋ جəنە سۋ بۇرۋ جۇيەسىنىڭ قۇرىلىسىن سالۋ, تەلە­فون سىمىن تارتۋ جəنە سپۋتنيكتىك باي­لا­نىسپەن قامتاماسىز ەتۋ, كولىك جول­دارىن سالۋ جəنە قايتا سالۋ بولىپ تا­­بىلادى. بىراق وكىنىشكە قاراي, جوعا­رى­داعى جۇمىستاردى «باياناۋىل ۇلتتىق پار­كى­نىڭ» نەمەسە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت­تەن قانشاما قىرۋار قاراجات بولىنسە دە اۋداننىڭ جۇزەگە اسىرا ­الماسى انىق. سوندىقتان, بىزگە ءوز وڭىرىمىزدەن قازىر بايان­اۋىلعا باسەكەلەس بولار باسقا تۋريس­تىك ايماقتار جاساماق بولىپ, ­جان-جاق­قا جۇگىرگەنىمىز دۇرىس بولا قويماس تا.

بۇل جايىندا «مارالدى كۋرورت سالۋعا دايىن با؟» دەگەن ماقالامىزدا تولىق جازعانبىز. پروفەسسور, پەدا­گو­گيكالىق ينستيتۋت وقىتۋشىسى قايىرباي بازاربەكوۆتىڭ ايتۋىنشا, مارالدى كولىن ساقتاۋ كەرەك. مارالدى كولى, جاعالاۋى, جالپى ماڭايى پالەنتولوگيالىق, ارحەولوگيالىق ەسكەرتكىشتەرگە باي. ونى قالايدا ساقتاپ قالۋىمىز قاجەت. ال ءبىزدىڭ وڭىردە تۋريستەردى تارتۋداعى تابيعي الەۋەتىمىز باياناۋىلدىڭ اتا­عىمەن, سۇلۋ كەلبەتىمەن تانىمال. وڭىردەگى مويىلدى كەڭەس وكىمەتى كەزىنەن مامانداندىرىلعان ەم-دومعا ارنايى رۇقسات بەرىلگەن ساناتوري بولسا, باياناۋىل دا سونداي برەندتىك دەمالىس ايماعى سانالادى.

 

فاريدا بىقاي,

«ەگەمەن قازاقستان»

پاۆلودار وبلىسى