• RUB:
    6.68
  • USD:
    520.93
  • EUR:
    609.07
باستى سايتقا ءوتۋ
رۋحانيات 06 ناۋرىز, 2018

ءداستۇر: ادالدىق جورالعىسى

494 رەت
كورسەتىلدى

ءحVىىى عاسىردا جانىبەك بەر­داۋلەت ۇلى دەيتىن باتىر ءومىر سۇر­گەن. شامامەن 1714 جىلدارى تۋىپ, 1792 جىلى دۇنيەدەن وت­كەن. وسى كىسى ءوزىنىڭ ۇرپاق-جۇ­راعاتىنا قاراتىپ:

اۋماعىڭ, اۋىلىڭ, اسىڭ ادال بولسىن,

ادالدىڭ قايىرى بار, ارامنىڭ زايىرى بار,

ءىسىڭ ادال بولسا, تىلەگىڭ قابىل بولدى!

– دەپ وسيەت تاستاعان دەيدى.

باتىردىڭ وسيەتىن ورىنداۋ ءۇشىن كىندىگىنەن تاراعان اۋلەت «ادالدىق جورالعىسى» دەيتىن ءداستۇر بەلگىلەيدى. ونىڭ ءتارتىبى بىلاي: ءار جىلى مال تولدەپ, قوزى-لاق قارا قۇلاقتانعان, اعا­شى ءبۇر جارىپ, ءشوپ شالعىنداپ, جەر جاسىلدانىپ, اق مولايىپ, مال سولدەنگەن ماۋسىم ايىندا باتىردىڭ بارلىق ءۇرىم-بۇ­تاقتارى جينالىپ جوعارىداعى ءداستۇردى اتقارادى.

اۋەلى اق داستارقان ۇستىندە جاس شىبىقتار اكەلىنەدى. ال­دىمەن اۋلەتتىڭ ۇلكەنى باس بولىپ, باتىردان قالعان مۇ­را كەزدىكتى قولىنا الىپ, كوپ­شىلىكتىڭ الدىندا: «مەنىڭ – اسىم ادال, ءسو­زىم – ادال, ءىسىم – ادال», دەپ قو­­­لىنداعى كەزدىكپەن جاس شى­بىق­تى كەسەدى ەكەن.

ەگەر دە بىرەۋگە وتىرىك ايتىپ الداعان نەمەسە وسەك تاراتقان, ۇرلىق جاساعاندارى بولسا, كوپتىڭ الدىندا تاۋبەگە كەلىپ, كۇناسىن مويىنداپ, كەشىرىم سۇرايدى ەكەن. مۇندايدا اۋلەت­تىڭ ۇلكەندەرى شەشىم قابىلداپ, زياندالۋشى جاقتان كەشىرىم سۇراپ, ءتىپتى شىعىنى بولسا وتەتكىزگەن. ەگەر زيان كەلتىرۋشى تۋىستىڭ شىعىندى وتەيتىندەي دۇنيەسى بولماسا, اعايىندارى كومەكتەسكەن.

مۇنداي داستۇردەن كەيىن اۋ­لەتتىڭ ادامدارى جىل بويى ءوزىن, ءسوزىن, ءىسىن جاماندىقتان ساقتاپ, جى­لىنا ءبىر كەلەتىن جورالعىعا ۇيالماي بارۋ ءۇشىن ادالدىق جولىنان تايماۋعا تىرىسىپ, ءومىر سۇرگەن.

بۇل ءداستۇر التاي-زايسان وڭى­رىندە جاڭا نيزامعا (قازان توڭ­كەرىسى) دەيىن ساقتالىپ كەلگەن. قا­زىر جوق. وسىنداي ءبىر عانا ءداستۇر قان­شاما جىل, قانشاما ادامدى جا­ماندىقتان ساقتاپ كەلدى. قايران قازاعىمنىڭ داستۇرلەرى-اي.

 

بەكەن قايرات ۇلى,

«ەگەمەن قازاقستان»

سوڭعى جاڭالىقتار