تاۋ بوكتەرىندە ورنالاسقان شاعىن اۋىلدا وبلىستىق دەڭگەيدە ۇلكەن ءىس-شارا ءوتتى. قاتىناس ازايىڭقىراعان, مال قولعا قاراعان قىس ورتاسىنداعى بۇل باسقوسۋعا اۋىلدىڭ جاس-كارىسى كوپتەپ جينالدى.
ب.بيبولات ۇلى اتىنداعى جالپى ورتا مەكتەبىنىڭ ءماجىلىس زالىندا ارنايىلاپ شاقىرىلعان قوناقتارمەن قاتار وتىرۋعا اۋىلداعى اعايىننىڭ اسىعۋىنا سەبەپ تە جوق ەمەس ەدى.
ەلباسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى باعدارلامالىق ماقالاسى قوعامدا, سونىڭ ىشىندە كاسىبي تاريحشىلار مەن گۋمانيتارلىق سالا ماماندارىنىڭ زور رۋحاني سىلكىنىسىن تۋعىزدى. مىسالى, تاريحشىلاردىڭ «قوعامدىق سانانى جاڭعىرتۋ جانە تاريح عىلىمىنداعى جاڭا مىندەتتەر» تاقىرىبىندا وتكەن IV كونگرەسىندە عالىمداردىڭ, ولكەتانۋشىلاردىڭ الەۋەتىن پايدالانۋ ارقىلى بارلىق ەلدى مەكەننىڭ تاريحىن جازۋ, سونىمەن قاتار, كورسەتىلگەن جەرلەردىڭ تۇرعىندارىنىڭ ءداستۇرلى مادەنيەتىنە قاتىسى بار توپونوميكاسىن, فولكلورىن, شەجىرەسىن قوسا قامتۋ قاجەتتىگى ايتىلدى. ال ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعىلار قازاقستان تاريحىن وقىتۋدا ولكە تاريحىنىڭ دەرەكتەرىن جيناقتاپ, كۇندەلىكتى ساباقتا, تاربيەلىك شارالاردا پايدالانۋ ماسەلەسىن قولعا الدى. وسىلايشا, تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ بولاشاعى كەيىنگى جاس جەتكىنشەكتەردىڭ تۋعان ەلگە, جەرگە دەگەن پەرزەنتتىك سەزىمدەرىن قالىپتاستىرۋ, ەل تاريحىنداعى ۇمىتىلماس تاريحي وقيعالاردى تەرەڭ ءبىلىپ وتكەنى مەن بۇگىنگىسىن بايلانىستىرا وتىرىپ, ءوزىنىڭ سانالى كوزقاراسىن, ۇلەسىن قوسا بىلۋىنە داعدىلاندىرۋ كوزدەلدى. بۇل ورايدا بارلىق مەكتەپتەردە, كوللەدجدەردە, جوعارى وقۋ ورىنداردا ولكەتانۋ كۋرسىن ەنگىزۋ جانە وسى كۋرس بويىنشا ءتيىستى وقۋلىق پەن وقۋ قۇرالدارىن دايارلاۋ, جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ تاريحىن, مادەنيەتىن, ەتنوگرافياسىن جانە فولكلورىن زەرتتەۋ ماقساتىندا جوعارى وقۋ ورىندار بازاسىندا جازعى ۋاقىتتا تۇراقتى تاريحي-ەتنولوگيالىق جانە فولكلورلىق ەكسپەديتسيالار ۇيىمداستىرۋ قولعا الىندى. قىسقاسىن ايتقاندا, ەلباسى ۇسىنعان «تۋعان جەر» جوباسى شەڭبەرىندە رەسپۋبليكا بويىنشا 2018-2019 وقۋ جىلىنان باستاپ ءار ايماقتىڭ ەرەكشەلىگىنە نەگىزدەلگەن «ولكەتانۋ» كۋرسى وقىتىلاتىن بولادى. تولەبي اۋدانى, كەڭەسارىق اۋىلىنداعى ب.بيبولات ۇلى اتىنداعى جالپى ورتا مەكتەپتە وتكەن سەمينار-كەڭەستىڭ دە نەگىزگى ماقساتى «ولكەتانۋ» كۋرسىن ەنگىزۋدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن تالقىلاۋ ەدى.
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى ءبىلىم باسقارماسى ۇيىمداستىرعان ءىس-شاراعا قوعام قايراتكەرلەرى, وبلىستىق, اۋداندىق, قالالىق ءبىلىم بولىمدەرىنىڭ ادىسكەرلەرى, «ولكەتانۋ» وقۋلىعىنىڭ اۆتورلارى قاتىستى. «پاتريوتيزم كىندىك قانىڭ تامعان جەرىڭە, وسكەن اۋىلىڭا, قالاڭ مەن وڭىرىڭە, ياعني تۋعان جەرىڭە دەگەن سۇيىسپەنشىلىكتەن باستالاتىنىن اتاپ كورسەتكەن ەلباسى ن.نازارباەۆ «تۋعان جەر» باعدارلاماسىن قولعا الۋدى ۇسىندى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ماقالاسىندا ايتىلعانداي, تۋعان جەر – اركىمنىڭ شىر ەتىپ جەرگە تۇسكەن, باۋىرىندا ەڭبەكتەپ, قاز باسقان قاسيەتتى مەكەنى, تالاي جاننىڭ ءومىر-باقي تۇراتىن ولكەسى. ونى قايدا جۇرسە دە جۇرەگىنىڭ تۇبىندە الديلەپ وتپەيتىن جان بالاسى بولمايدى. ءبىزدىڭ بۇگىنگى ماقساتىمىز دا وقۋشىلاردىڭ تۋعان جەر تاريحىن تەرەڭ بىلۋىنە مۇمكىندىك جاساۋ. وسى ماقساتتا مۇعالىمدەرگە ارنايى وقۋ قۇرالدارىن دايىنداپ, ءىس-شارالار جوسپارىن ءتۇزىپ ونى ىسكە اسىرۋ جولدارى بويىنشا ۇسىنىس-پىكىرلەرىمىزدى ورتاعا سالۋدامىز. كوپ ماتەريال جيناقتاۋ قاجەت, سوندىقتان تاريحشىلارىمىزدى دا وسى يگى ىسكە جۇمىلدىرۋدامىز», – دەيدى ادىستەمەلىك كابينەتىنىڭ ءبولىم باسشىسى ايگۇل نابيجانقىزى.
سەمينار-كەڭەسكە قاتىسۋشىلار «ولكەتانۋ» كۋرسىن ەنگىزۋدىڭ ماڭىزىنا توقتالىپ, ولكە تاريحىن ءبىلۋ- رۋحاني جاڭعىرۋ, ۇرپاقتار ساباقتاستىعىن ساقتاۋ كەپىلى ەكەنىن ايتتى.
ال ەندى ءبىلىم باسقارماسى ۇيىمداستىرعان وسىناۋ ءبىر سەمينارعا جاس-كارىسى قالماي كەلگەن اۋىل تۇرعىندارىنىڭ قاتىسى قانشا دەرسىز. ءيا, ولاردىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋدىرعان دا تۋعان جەردىڭ تاريحى, ەلباسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى باعدارلامالىق ماقالاسىنان تۋىنداعان باستامالاردىڭ ورىندالۋ بارىسى. بۇل ورايدا, قوعام قايراتكەرلەرىنىڭ, اۋىل اقساقالدارىنىڭ, اۋدان اكىمىنىڭ قاتىسۋىمەن «قاراشاڭىراق – قاراسورا, قۇتتى مەكەن سايرامسۋ» اتتى ەكى تومدىق كىتاپتىڭ تۇساۋكەسەر ءراسىمى ءوتتى. اتاۋى ايتىپ تۇرعانداي كىتاپتا اۋىلدىڭ, ولكەنىڭ تاريحى كەڭىنەن قامتىلعان. شىمكەنت قالاسىنداعى ا.س.ماكارەنكو اتىنداعى №41 مەكتەپ-ليتسەيدىڭ تاريح ءپانىنىڭ مۇعالىمى ءومىر شىنىبەك ۇلى ونشاقتى جىل بويى ىزدەنىپ, تۋعان جەرىنىڭ تاريحى تۋرالى دەرەكتەردى جيناقتاپتى. قۇندى ەڭبەكتىڭ وقىرمان قاۋىمعا ۇسىنىلۋىنا ەلباسىنىڭ باعدارلامالىق ماقالاسى نەگىز بولعان. ء«بىزدىڭ اۋىل تيان-شان تاۋىنىڭ ەتەگىندە سۇلۋ تابيعاتى مەن سان الۋان جانۋارلارى, وسىمدىكتەرى بار اقسۋ-جاباعىلى قورىعىنا ءتيىپ تۇرعان, ۇلتتىق پاركتىڭ جانىندا سايرامسۋ-قاسقاسۋ-قاراسورا وزەندەرىنىڭ باس جاعىندا ورنالاسقان. بۇل اتاقونىستا ەسىمحاننىڭ ءوردابيى بولعان, توعىز ۇلدى قۇدايبەردىنىڭ تۇگەلباي مەن داناي اتتى ۇلدارىنان تاراعان ۇرپاقتار اتام زاماننان بەرى تۇرىپ كەلەدى.
قۇدايبەردى بي ونىڭ اتاقتى ۇلدارى مەن كەيىنگى ۇرپاقتارى ەل مەن جەر ءۇشىن بولعان سوعىستار مەن شايقاستاردا ات ۇستىنەن تۇسپەگەنى تۋرالى دەرەكتەر تاريحي قۇجاتتاردان ءمالىم. ەسىمحاننىڭ اسكەرىن باسقارعان قۇدايبەردى قالماق پەن تاشكەنت حانى تۇرسىنحانعا قارسى سوعىسقا وسى جەردەن اتتانعان. ال ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىسقا وسى اۋىلدان 189 بوزداق قاتىسىپ, 119-ى مايداندا قازا بولدى. بەرتىنىرەككە كەلسەك, ەسىمى الەمگە تانىمال اۋىل تۇلەكتەرى از ەمەس. مىسالى, بىلعارى قولعاپ شەبەرى سەرىك قوناقباەۆ, كەڭەس داۋىرىندە توقبولات توعىسباەۆ باستاعان بۇكىلوداقتىق سۋرەتشىلەر وداعىنا مۇشە بولعان 18 قىلقالام شەبەرى, سالۆادور دالي مەن پابلو پيكاسسونىڭ دەڭگەيىنە كوتەرىلگەن ەربولات تولەپباي مەن بەكسەيىت تۇلكيەۆ بار. سونداي-اق, مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرلەرى, كەزىندە قازاق كسر-ءنىڭ ۇكىمەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, جوسپارلاۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى بولعان قالىق ابدۋللاەۆ, شىمكەنت قالاسى مەن جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمى بولعان, قۇرىلىس مينيسترلىگىن باسقارعان امالبەك تشانوۆ تا وسى اۋىلدىڭ ازاماتتارى. اۋىلىمىزدان 10-نان استام عىلىم دوكتورى, 20-دان استام عىلىم كانديداتتارى شىعىپتى. وسى سىندى فاكتىلەر, اۋىلدىڭ قيلى-قيلى كەزەڭدەردەگى تىنىس-تىرشىلىگى تۋرالى ماتەريالدار ءومىر شىنىبەك ۇلىنىڭ كىتابىندا كورىنىس تاپقان. كىتاپ – شىققان تەگىمىزدى, جەرىمىزدى, اۋىلىمىزدى جانە تاريحىمىزدى تانىتۋ ارقىلى وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ رۋحاني ساناسىن جاڭعىرتادى», دەيدى تۇساۋكەسەر راسىمىندە ءسوز العان قوعام قايراتكەرى, گەنەرال ەرجان يساقۇلوۆ.
جوعارى ساناتتى ۇستاز, قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ مۇشەسi ءومiر شىنىبەك ۇلى «اۋىل تاريحى – ەل تاريحى» اتتى كiتابىمەن دە وقىرمان قاۋىمعا جاقسى تانىس. «الەم تاريحىن بىلگەنىمەن, اۋىلىنىڭ تاريحىن بىلمەيتىندەر جوق ەمەس. ەلباسى «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ەڭبەگىندە ورتا مەكتەپتە تۋعان جەردىڭ تاريحىن وقۋ ءپاتريوتيزمنىڭ ەڭ جاقسى ۇلگىسى ەكەنىن, تۋعان جەردىڭ ءاربىر سايى مەن قىرقاسى, تاۋى مەن وزەنى تاريحتان سىر شەرتەتىنىن اتاپ ءوتتى. ءاربىر ولكەنىڭ حالقىنا سۋىقتا پانا, ىستىقتا سايا بولعان, ەسىمدەرى ەل ەسىندە ساقتالعان ءبىرتۋار پەرزەنتتەرى بارىن, وسىنىڭ ءبارىن جاس ۇرپاق ءبىلىپ وسۋگە ءتيىس ەكەنىن دە ايتتى. وسى تالاپتان شىعۋعا تىرىستىم. تۋعان جەرىمىزدىڭ تاريحىن اعا بۋىن اقساقالدار ايتىپ تا وتىراتىن. دەگەنمەن, تاريحي دەرەكتەردى تابۋ, جيناقتاۋ, دايەكتى دالەلدەر كەلتىرىپ, سىنشى وقىرمانعا ۇسىنۋ وڭاي بولعان جوق», دەيدى ءومىر شىنىبەك ۇلى. سونداي-اق, كىتاپ اۆتورى بۇل ەڭبەگىن «تۋعان جەر» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋعا قوسقان ۇلەسىم دەپ سانايدى.
عالىمجان ەلشىباي, «ەگەمەن قازاقستان»