ەلىمىز ەگەمەندىككە قول جەتكىزىپ, بارشا قازاق حالقى قۋانىشىن قوينىنا سىيدىرا الماي جاتقان كەزدە تاۋەلسىزدىگىمىزگە كۇمانمەن قاراپ, ونىڭ عۇمىرى قىسقا بولاتىنى تۋراسىندا بولجام جاساپ جاتقاندار دا بولدى. بۇرىنعى كەڭەس وداعىنا كىرەتىن بارلىق رەسپۋبليكالار اراسىنداعى ەكونوميكالىق بايلانىستار ءۇزىلىپ, ارقايسىسى ءوز تاعدىرىن ءوزى ويلاپ جانتالاسقا ءتۇستى. تىپتەن قازىرگى ەكونوميكالىق داعدارىستى سول كەزەڭدەگى قيىندىقتارمەن سالىستىرىپ قاراساق, ول جىلداردى – توزاق, قازىرگى كەزدى – جاننات دەۋگە بولار.
تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ باستاپقى جىلدارىنداعى قيىندىقتار وڭتۇستىك قازاقستان ءوڭىرىنىڭ حالقى ءۇشىن دە وتە اۋىر ءتيدى. ءىرى كاسىپورىندار, شارۋاشىلىقتار, زاۋىتتار مەن فابريكالار مۇلدەم توقتادى. وڭىردە جاپپاي جۇمىسسىزدىق ورنادى. الەۋمەتتىك پروبلەمالار شىڭىنا جەتتى. اۋدان ورتالىقتارى مەن اۋىلدار بىلاي تۇرسىن, شىمكەنت قالاسىنىڭ وزىندە ەلەكتر جارىعى, تابيعي گاز بولمادى. كوپ قاباتتى ۇيلەردىڭ تۇرعىندارى ءوز اۋلالارىنا قازان-وشاق قۇرىپ, تاماق پىسىرەتىن. قىستا پاتەرلەرىنە تەمىر پەش ورناتىپ, مۇرجاسىن تەرەزەدەن شىعارىپ قويىپ كومىر جاعاتىن جاعدايعا جەتتى. قالاداعى 4 بولمەلى پاتەر قۇنى 400-500 اقش دوللارىنا دەيىن قۇلدىرادى. تۇندە قالادا ءجۇرۋ قورقىنىشتى, ءتىپتى, قاۋىپتى بولدى. ماقتاارال اتىرابىنداعى ەگىندى شارۋاشىلىقتار سۋ تاپشىلىعىن تارتتى...
تۋرا وسى تۇستا زاۋىتبەك قاۋىسبەك ۇلى تۇرىسبەكوۆ وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى بولىپ تاعايىندالدى.
جاڭاعى ايتىلعان الەۋمەتتىك پروبلەمالاردىڭ نەگىزگى سەبەپتەرىنىڭ ءبىرى, نەگىزىنەن, كورشى وزبەكستان رەسپۋبليكاسىمەن تىكەلەي بايلانىستى ەدى. اتاپ ايتقاندا, قازاقستاننىڭ وڭتۇستىك ءوڭىرى كورشى رەسپۋبليكادان الىناتىن ەلەكتر قۋاتى, تابيعي گاز جانە ەگىن سۋىنا تاۋەلدى بولاتىن. مۇنى وزبەكستان باسشىسى جاقسى بىلەتىن. سوندىقتان بۇل رەسۋرستارعا باعانى شارىقتاتىپ قويماي, ونى ساياسي قۇرال رەتىندە عانا پايدالاندى جانە پرەزيدەنت يسلام كاريموۆ بۇل جاعدايدى تىكەلەي ءوز باقىلاۋىندا ۇستادى.
زاۋىتبەك قاۋىسبەك ۇلى جۇمىس ۋاقىتىنىڭ ۇشتەن ءبىرىن وسى پروبلەمالاردى شەشۋ جولىنا ارنادى دەسەم, ارتىق ايتقانىم ەمەس. ءار اپتانىڭ 3 كۇنىن وزبەكستان ۇكىمەتى ۇيىندە, پرەزيدەنت اپپاراتىندا وتكىزدى. ول كەزدە وزبەكستان پرەزيدەنتى يسلام كاريموۆ مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى قىزمەتىن قوسا اتقاراتىن. ۇكىمەت توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى يسمويل حاكيموۆيچ جۋرابەكوۆ لاۋازىمى جانە ىقپالى جاعىنان رەسپۋبليكادا ەكىنشى ادام بولىپ ەسەپتەلەتىن. مەن سول كىسىنىڭ قاراماعىندا, قۇرامىنا 24 مينيسترلىك پەن اگەنتتىك كىرەتىن ۇكىمەتتىڭ اگروونەركاسىپ دەپارتامەنتىن باسقاردىم. ءبۇيرەگىم قانداستارىما قانشا بۇرىپ تۇرعانىمەن, مەنىڭ قولىمنان كەلەتىن كومەك شامالى عانا ەدى.
زاۋىتبەك قاۋىسبەك ۇلى وزبەكستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتى ءۇيىنىڭ اۋلاسىندا تاڭعى ساعات 08.00-دە يسمويل جۋرابەكوۆتى كۇتىپ الىپ, ول كىسىمەن بىرگە كابينەتىنە كىرىپ كەتەتىن. شارۋاعا قاجەتتى باسشىلاردىڭ بارلىعىن سوندا شاقىرتىپ نەمەسە ولارعا جازباشا تۇردە تاپسىرما بەرگىزدىرىپ, ماسەلەسىن شەشىپ شىعاتىن. ارينە, وڭ شەشىمدەر وڭاي قابىلدانبايتىنى بەلگىلى. اپتاسىنا بىرنەشە رەت كەلىپ-كەتۋگە تۋرا كەلەتىن. كەيدە پروبلەمالار تىم كۇردەلەنىپ كەتكەن كەزدە نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ارقىلى يسلام كاريموۆكە قوڭىراۋ سوقتىرىپ, وزبەكستان پرەزيدەنتىنىڭ قابىلداۋىندا دا تالاي مارتە بولىپ, كەزدەسكەن تۇيتكىلدەردى تاباندىلىقپەن شەشىپ وتىرعانىن بىلەمىن. زاۋىتبەك قاۋىسبەك ۇلى ءوزىنىڭ ىسكەرلىگى, تالانتى, تاباندىلىعى جانە جاعىمدى مىنەزىنىڭ ارقاسىندا ءبىر جىلدىڭ ىشىندە پرەزيدەنت كاريموۆ پەن ونىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى جۋرابەكوۆتىڭ نازارىنا ىلىگىپ, قۇرمەتىنە يە بولدى.
يسلام ابدىعاني ۇلى ۇلكەن ءبىر جيىندا وبلىس اكىمدەرىن وتە قاتتى سىناعانى بار. «سەندەر قالاي جۇمىس ىستەۋ كەرەكتىگىن بىلمەيسىڭدەر! سەندەرگە ىسكەرلىك, تاباندىلىق جەتىسپەيدى! «مانا قۋشني چيمكەنت ۆيلوياتينينگ زاۋىتبەك دەگان حوكيمي بور. ەشيكني يوپسانگ تەرازادان كيرادي, تەرازاني يوپسانگ دەۆورني بۋزيب كيرادي. انا حاقيقي حوكيم – ناستوياششي تەرميناتور», دەپ باعا بەرگەن ەدى.
زاۋىتبەك قاۋىسبەك ۇلى وزبەكستانعا ءجيى كەلىپ ءجۇرىپ تاشكەنت قالاسىنىڭ قاق ورتاسىندا جەرلەنگەن تولە بي بابانىڭ قابىرى قاراۋسىز قالعانىن كوردى. شۇعىل ارەكەت جاساپ, بابانىڭ باسىنا ءزاۋلىم كەسەنە تۇرعىزدى, ماڭايىن اباتتاندىردى. ەڭ باستىسى, بابانىڭ قابىر تاسىنداعى «قارلىعاش بي» ەسىمىن «تولە بي» دەپ اۋىستىرۋى – ونداي كەسەنەنىڭ ءجۇزىن سوعۋدان دا قيىن تىرلىك بولاتىن. كەسەنەگە تولە بي بابانىڭ اتىن دا جازدىردى, ءارى ول قاستەرلى كەشەندى وزبەكستان مەملەكەتىنىڭ قورعاۋىنا الىنعان قۇندى دۇنيەلەر تىزىمىنە دە ەنگىزدى.
سونداي-اق, تۇرىسبەكوۆتىڭ اكىم بولىپ تۇرعان كەزىندە وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا قابىرلەرى قاراۋسىز قالىپ, اتتارى ۇمىتىلا باستاعان كوپتەگەن تاريحي تۇلعالار مەن اۋليەلەردىڭ مازارلارى اباتتاندىرىلىپ, ولاردىڭ باسىنا ءزاۋلىم كەسەنەلەر تۇرعىزىلدى. ءسويتىپ, «ءولى ريزا بولماي, ءتىرى بايىمايدى» دەگەن ۇلاعاتتى ءسوزدى تەمىرقازىق ەتىپ, قيىن-قىستاۋ كەزدە وبلىس حالقىنىڭ رۋحاني بايلىقتارىنان ايىرىلىپ قالماۋىنا زور ىقپال ەتتى.
زاۋىتبەك قاۋىسبەك ۇلىنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى ءجونىندەگى اگەنتتىك توراعاسى, ىشكى ىستەر مينيسترى كەزىندەگى جاساعان تىڭ رەفورمالارىن, ەل يگىلىگى ءۇشىن جۇمساعان قاجىر-قايراتىن حالقىمىز جاقسى بىلەدى. سوندىقتان, مەن قايراتكەر تۇلعانىڭ ەل ەسىتە قويماعان, ءوزىم كۋا بولعان ەڭبەكتەرىنەن عانا مىسال كەلتىرىپ وتىرمىن.
زاۋىتبەك قاۋىسبەك ۇلى 1997 جىلدىڭ سوڭىندا كوشى-قون جانە دەموگرافيا اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى بولىپ تاعايىندالدى. بۇل قىزمەتتە ءبىر جىلدان ءسال عانا استام ۋاقىت ىستەدى. سول قىسقا كەزەڭدە ەلباسىنىڭ كوشى-قون ساياساتىنىڭ ورىندالۋى جۇيەسىن جاسادى. وعان قاجەتتى زاڭدار مەن نورماتيۆ اكتىلەرىن رەتكە كەلتىردى. قىتاي, موڭعوليا جانە وزبەكستان مەملەكەتتەرىندەگى قازاقتار تۇراتىن ەلدى مەكەندەردى ءوزى ارالاپ, پرەزيدەنتىمىزدىڭ شاقىرتۋىن قانداستارىمىزعا جەتكىزىپ, كوشتىڭ باسىن وزىمەن بىرگە الا قايتتى. بۇل سالاداعى جاسالعان جۇيە ارقىلى شەت
ەلدەگى باۋىرلارىمىزدىڭ 1 ميلليوندايىنىڭ تاريحي وتانىنا ورالۋىنا ۇلكەن ۇلەس قوستى.
ز.تۇرىسبەكوۆ قازاقستاننىڭ وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى بولىپ تۇرعان كەزىندە ەكى مەملەكەت اراسىنداعى ساياسي, ەكونوميكالىق بايلانىستاردىڭ نىعايۋىنا كۇشتى ىقپال جاسادى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ حالىقارالىق جوعارى بەدەلىن جانە ەكى ەل پرەزيدەنتتەرى اراسىنداعى دوستىق, سىيلاستىق قارىم-قاتىناستارىن ديپلوماتيالىق شەبەرلىكپەن پايدالانىپ, وزبەكستاننىڭ ناۋاي وبلىسىنا قاراستى نۇراتا اۋدانىنداعى قابىرى مۇلدەم قاراۋسىز جاتقان ايتەكە بي بابامىزعا دا كەسەنە سالىنۋىنا وزبەكستان پرەزيدەنتىنىڭ رۇقساتىن الىپ بەردى. قازاقستاندىق قالتالى 7 جىگىتتىڭ باسىن قوسىپ, ءوزى باس بولىپ بابانىڭ باسىنا ءزاۋلىم كەسەنە تۇرعىزدىرىپ, جانىنا مەشىت سالدىرىپ, زياراتقا كەلەتىن كىسىلەر ءۇشىن بارلىق قاجەتتى جاعدايلاردى جاساتىپ, ماڭايىن اباتتاندىرىپ كوركەيتكىزدى.
ارينە, قازاقستاننىڭ كەز كەلگەن ءوڭىرلەرىندە ءزاۋلىم عيماراتتار, كەسەنەلەر, ۇلكەن كەشەندەر سالىنىپ جاتىر. بىراق, وزگە مەملەكەتتە ساياساتتىڭ كىلتىن تاۋىپ, ءتىل تابىسىپ, رەتىن كەلتىرىپ, قازاقتىڭ ەكى بىردەي بيىنە كەسەنە تۇرعىزىپ, ولاردى سول مەملەكەتتىڭ قورعاۋىنا الىنعان قۇندى دۇنيەلەر ءتىزىمىنە ەنگىزۋى ناعىز ىسكەر, تالانتتى, شەبەر ديپلومات زاۋىتبەك قاۋىسبەك ۇلى تۇرىسبەكوۆتىڭ ەرەن ەڭبەگى جانە ەرلىگى دەۋگە بولادى.
زاۋىتبەك قاۋىسبەك ۇلىنىڭ ەلى مەن ەلباسىنا ادال ازامات رەتىندە, تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ نىعايۋىنا, وتانىمىزدىڭ كوركەيۋىنە, ەكونوميكامىزدىڭ دامۋىنا قوسقان ۇلەسى زور دەر ەدىم. «جاقسىنىڭ جاقسىلىعىن ايت, نۇرى تاسىسىن» دەمەي مە؟ ەلىنە قۇت اكەلەر وسىنداي جاقسىلارىمىز كوپ بولسىن.
يبادۋللا قالىبەكوۆ