الماتى قالاسىنداعى №5 كلينيكالىق اۋرۋحانانىڭ باس دارىگەرى, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى جانات قاسىمجانوۆا:
الماتى قالالىق №5 كلينيكالىق اۋرۋحاناسى 30 جىلدان بەرى وتاندىق قۇلاق-مۇرىن-تاماق جانە جاق-بەت الپەت اۋرۋلارىنا جوعارى مامانداندىرىلعان دياگنوستيكالىق-ەمدىك كومەك كورسەتىپ كەلە جاتقان ەمدەۋ ورنى. مۇندا تۋا بىتكەن دە, جۇرە پايدا بولعان ساڭىراۋلىق كەسەلگە, سونداي-اق حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي اسا كۇردەلى بەت-جاق سۇيەك اۋماعىن قايتا جاڭارتۋ, قالپىنا كەلتىرۋ, ت.ب. كۇردەلى وپەراتسيالار جاسالادى. اۋرۋحانا دارىگەرلەرىنىڭ قولدا بار زاماناۋي تەحنولوگيالاردى پايدالانا وتىرىپ, جاڭا تاسىلدەردى ويلاپ تابۋىنا قولداۋ كورسەتىپ, جاعداي جاساپ وتىرۋدا جاڭاشىل ەمدەۋ ورنى – №5 كلينيكالىق اۋرۋحانانىڭ باس دارىگەرى, دەنساۋلىق ساقتاۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى جانات قاسىمجانوۆانىڭ ەڭبەگى زور. ول يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيانى قولدانىسقا ەنگىزۋدەگى جەتىستىكتەرى ءۇشىن رەسپۋبليكا پرەزيدەنتىنىڭ العىس حاتىمەن ماراپاتتالعان. جانات كاكىمسەيىتقىزىمەن اڭگىمەمىز دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى جۇرگىزىلىپ جاتقان رەفورمانىڭ بۇگىنگى جايى, مەديكتەردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايى, دارىگەرلىك ماماندىقتىڭ مارتەبەسى, پروبلەماسى جايىندا ءوربىدى.
– جانات كاكىمسەيىتقىزى, ءوزىڭىز بىلەسىز, ەلىمىزدە بىلتىرعى جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان بىرىڭعاي ۇلتتىق دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى (بۇدج) ەنگىزىلدى. ءسىز باسقارىپ وتىرعان كلينيكادا ستاتسيونار دا, ەمحانا دا, ايەلدەر كەڭەسى دە بار. ەمدەۋ ورنىنىڭ باسشىسى رەتىندە بۇل جۇيەنىڭ قانداي ارتىقشىلىقتارى مەن كەمشىلىكتەرىن كورىپ وتىرسىز؟
– قالاي دەگەندە دە, بىرىڭعاي ۇلتتىق دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى – اۋرۋحانا ءۇشىن وتە ءتيىمدى دەپ ەسەپتەيمىن. نەگە دەسەڭىز, بۇرىنعى جۇيە بويىنشا اۋرۋحاناعا جاتقان ءبىر ناۋقاسقا سىرقاتى اۋىر بولا ما, جەڭىل بولا ما, وعان قاراماي فيكساتسيالىق باعا – 26 مىڭ تەڭگە بولىنەتىن. ءسويتىپ, ءبىر ناۋقاسقا از, بىرەۋگە كوپ ءدارى-دارمەك جۇمسالسا دا, بىرەۋ ون كۇن, بىرەۋ ءۇش كۇن جاتسا دا – بارلىعىنا سول ءبىر باعا ەدى. ال جاڭا باعدارلامادا قاتىپ قالعان ولشەم جوق, كورسەتىلگەن ناقتى ءىستىڭ اقىسى تولەنەدى. ناۋقاسقا كەتكەن ءدارى-ءدارمەك, دارىگەردىڭ ەڭبەگى, اۋرۋدى انىقتاۋ, لابوراتوريالىق زەرتتەۋدىڭ ءبارى سول باعدارلاماعا ەنگىزىلىپ, قاراجات ناقتى دەرەك بويىنشا بەلگىلەنەدى. مۇندا ناۋقاستىڭ ەمى 30 مىڭنان 120 مىڭ تەڭگە ارالىعىندا بولۋى مۇمكىن, ياعني فاكتى بويىنشا ەم جۇرگىزىلەدى دەگەن ءسوز. دەمەك, بۇرىنعى جۇيە بىزدەردى ماتەريالدىق جاعىنان قاناعاتتاندىرماسا, بۇگىندە ناۋقاستى ساپالى ەمدەۋگە كەتكەن اقشادان دارىگەرگە, باسقا قىزمەتكەرگە ۇستەمە اقى بەرۋگە مۇمكىندىك تۋىپ وتىر. بۇدان قىزمەتكەرلەردىڭ جۇمىسقا دەگەن ىنتاسى ارتتى. دارىگەر ءوز جۇمىسىنان اقاۋ شىعارماۋعا تىرىساتىن بولدى. ويتكەنى, ناۋقاستىڭ اۋرۋ تاريحى ساپانى باقىلاۋ كوميتەتىنە وتكىزىلەدى. ولار ەمدەلگەن ناۋقاستىڭ اۋرۋ تاريحىن تەكسەرىپ, باعدارلاماعا سالىپ جىبەرگەندە, كەمشىلىكتەرى شىعا كەلەدى. سول كەزدە ءبىر دارىگەردىڭ كەمشىلىگى ون پايىزعا, ەكىنشىسىنىكى ودان دا كوبەيۋى مۇمكىن. ويتكەنى, كومپيۋتەر ءبىر مەزەتتە «ەمدەۋدە وسىنداي اقاۋ جىبەرىلگەن» دەپ, بۇرىنعىداي جالپىلاما ەمەس, دارىگەردىڭ اتى-ءجونى, كەمشىلىگىن كورسەتىپ, جالتارماس فاكتىمەن دالەلدەيدى. ونداي جاعدايدا كومپيۋتەرگە ەشكىم ەشتەڭە ايتا المايدى. بۇل باعدارلامانىڭ جان-جاقتى جەتىلدىرىلگەنى دەپ بىلەمىن. ياعني, كەمشىلىكتى كورىپ, ناشار, جاقسى ءدارىگەردى انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ءسويتىپ, جىبەرىلگەن كەمشىلىكتەر ءۇشىن اۋرۋحاناعا ايىپپۇل سالىنىپ, وزدەرىنە ءتيىستى قارجىدان ۇستالىنىپ قالىنادى. مۇنداي جاعدايدا اۋرۋحانا باسشىسى دارىگەرلەرىمەن جۇمىس ىستەي باستايدى. ەگەر ءبىر دارىگەر بىرنەشە رەت كەمشىلىك جىبەرىپ, ەمدەۋ ورنىنا شىعىن اكەلەتىن بولسا, ونداي ماماندى كلينيكا قاشانعى ۇستاماق. ءبىز دە قاراپ وتىرماي, كەتكەن كەمشىلىكتەردى اۋرۋحانانىڭ ءوز اۋديتىنە تەكسەرتىپ, ءوز ءاناليزىمىزدى جاساپ, الداعى ۋاقىتتا بۇل مامانمەن جۇمىس ىستەۋ, ىستەمەۋ جونىندە ويلانامىز. بولماسا ولاردى ءبىلىمىن كوتەرۋگە وقۋعا جىبەرەمىز, ياكي قابىلداۋ بولمەسىنە كەزەكشىلىككە قويامىز. مىنە, كوردىڭىز بە, جاڭا جۇيەنىڭ تاعى ءبىر ارتىقشىلىعى, اۋرۋحانانىڭ ءوز ىشىندە جوعارىدا ايتقانداي, ىشكى اۋديت جۇمىسى ەنگىزىلدى. ونداعى 4 دوتسەنت اۋرۋحانانىڭ باعىت-باعدارىن انىقتاپ قويماي, ىلگەرى باسۋىمىزدىڭ جولدارىن دا ۇسىنادى, جۇمىسىمىزدىڭ ءالسىز تۇستارىن ايقىنداپ بەرەدى. سونىڭ نەگىزىندە ءوز ىشىمىزدە اتتەستاتسيا جۇرگىزۋدى قولعا الدىق. ال اتتەستاتسيا كەزىندە قاي مامان بولسىن ءوز ءبىلىمىن جەتىلدىرۋگە تىرىسادى.
بۇج-نىڭ كەمشىلىگىنە كەلسەك, تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدى كولەمىن پايدالانۋ ءۇشىن ءار ازامات ءوز تاڭداۋىمەن تۇرعىلىقتى ءجانە ۋاقىتشا تۇرىپ جاتقان مەكەن-جايىنا قاراستى ەمحاناعا تىركەلىپ, ەمدەلۋگە قۇقىلى دەلىنگەنمەن, ونىڭ ورىندالۋى قيىنعا سوعۋدا. ءماسەلەن, وربيتا ىقشام اۋدانىندا تۇراتىن پاتسيەتتىڭ دوستىق داڭعىلىنداعى ءبىزدىڭ ەمحاناعا تىركەلىپ, ەمدەلۋى قيىندايدى. ويتكەنى, ۋچاسكەلىك دارىگەر وربيتاعا بارىپ, مەديتسينالىق كومەك كورسەتە المايدى. سوندىقتان ءبىزدىڭ ەمحاناعا كەلىپ تىركەلگىسى كەلەتىندەرگە: «ۋچاسكەلىك ءدارىگەرگە ءوزىڭىز كەلىپ ەمدەلەتىن جاعدايدا عانا, ءسىزدى تىركەيمىز. ەگەر ناۋقاسىڭىز اۋىر بولسا, ۋچاسكەلىك دارىگەردى ەمەس, جەدەل جاردەم شاقىرتۋعا تۋرا كەلەدى» دەپ, ەسكەرتۋدەمىز. ياعني, دارىگەردى تاڭداۋداعى ارا قاشىقتىق الشاقتىعى ەسكەرىلمەگەن, مامان جەتىسپەۋشىلىگى, كولىك ماسەلەسى شەشىلمەگەن. ماسەلەن, ەمحانامىز 40 مىڭ تۇرعىنعا مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتەدى. وعان ەڭ كەمى بەس كولىك قاراستىرىلۋى قاجەت.
– جىل سايىن قالالىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسى وتكىزەتىن ءداستۇرلى بايقاۋدا الماتىداعى 76 مەملەكەتتىك اۋرۋحانا مەن ەمحانا اراسىندا ءسىزدىڭ كلينيكالىق اۋرۋحانا ءدارىگەرلەرى مەن مەدبيكەلەرى ءبايگەنىڭ الدىن بەرمەۋدە. وزگەلەرگە دە ۇلگى, جۇعىستى بولسىن, ونداي جەڭىستەرگە قول جەتكىزۋدىڭ «قۇپياسى» نەدە؟
– قۇپياسى سول – ەڭ باستىسى شىعارماشىلىق رۋح, سونداي-اق زامانعا ساي جاڭا يننوۆاتسيامەن, جاڭا تەحنولوگيامەن جۇمىس ىستەپ, سونىڭ جەتىستىكتەرىن ءتيىمدى يگەرۋ. سوڭعى جىلدارى پروفەسسور شتاينباحتىڭ (گەرمانيا) جەتەكشىلىگىمەن ەستۋ قابىلەتىن جاقسارتۋ زاماني وپەراتسيالارى قولعا الىنىپ, رەسەي, اقش, فرانتسيا ماماندارىمەن بىرلەسكەن قايىرىمدىلىق شارالارى جۇزەگە اسىرىلدى. سوڭعى ءۇش-ءتورت جىلدا بۇكىل ءبولىم مەڭگەرۋشىلەرى مەن ءبىر توپ دارىگەر الىس جانە تاياۋ شەتەلدەردىڭ جەتەكشى كلينيكالارىندا ءبىلىمىن جەتىلدىرىپ, تاجىريبە الىپ قايتتى. وسىنىڭ بارىنە بىزگە ەشكىم ءبىر تيىن بەرگەن جوق.
بيىلعى جەڭىمپازىمىز جامبىل فازىلوۆتى الايىق, بالالار جاق-بەت حيرۋرگياسى ءبولىمىنىڭ دارىگەرى, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى. بولىمشەنىڭ جاڭا يننوۆاتسيالىق ءتاسىلى – قازاقستان مەن ورتالىق ازيادا, ءتىپتى تمد ەلدەرىندە تۇڭعىش رەت قۇلاق جولىن اشۋ وپەراتسياسىن ۇسىنىپ, بۇگىندە پراكتيكادا كەڭىنەن قولدانۋدا. سونداي-اق, 2007 جىلى دارىگەرىمىز ۇلبالا ءادىلحانوۆا الماتى قالاسى مەن رەسپۋبليكانىڭ ۇزدىك دارىگەرى اتانسا, 2009 جىلى ا.امانعاليەۆ پەن م.اۋەلباەۆ رەسپۋبليكادا 3-ءشى ورىندى يەلەندى.
ال مەيىربيكەلەرگە كەلسەك, «ۇزدىك مەيىربيكە» جۇلدەسىن 2007 جىلدان بەرى قولدان بەرمەي كەلەمىز. «2010 جىلدىڭ ۇزدىك مەدبيكەسى» ءمادينا باەۆاعا بۇيىردى. جالپى شەتەلدە مەديتسينانىڭ باسىم بولىگىنىڭ جۇمىسىن ورتا بۋىن قىزمەتكەرلەر اتقارادى. ماسەلەن, مەدبيكە اناليزدەردى, كارديوگراممانى وزدەرى وقىپ, ءدارىگەرگە دايىنداپ بەرەدى, جارانى تاڭعاندا, وپەراتسيادا قاسىندا تۇرىپ كومەكتەسەدى. ءدارىگەر تەك جوعارى مەديتسينالىق بىلىكتىلىك قاجەت جاعدايدا عانا پايدالانىلادى. ولاردا «جاقسى مەيىربيكە – ول 70 پايىز جەتىستىك كەپىلى» دەگەن ۇعىم بار. سوندىقتان دا شەتەلدە مەدبيكەنىڭ بەدەلى جوعارى. ال بىزدە قالاي, مەيىربيكە تەك ءدارى تاراتادى, ينە سالادى. بىزدەر كلينيكادا سول ستەرەوتيپتى وزگەرتىپ, ولاردىڭ ءبىلىمىن كوتەرۋگە كۇش سالدىق. ياعني, شەتەلدەگى سياقتى ءبىزدىڭ مەدبيكەلەر دە جۇمىستىڭ ەداۋىر بولىگىن وزدەرى اتقارادى. سوعان ءبىر مىسال كەلتىرە كەتەيىن. بىزگە شەتەلدىك ماماندار ءتاجىريبە الماسۋعا كوپ كەلەدى. سونداي تاجىريبە الماسۋ كەزىندە 2008 جىلدىڭ ەڭ ۇزدىك مەيىربيكەسى ليۋبوۆ ەۆگەنەۆنانىڭ جۇمىسىنا قىزىققان نەمىس عالىمى ونىڭ ەڭبەگىنە جوعارى باعا بەرىپ, «قۇدا ءتۇستى». ەلىنە اپارىپ ءوز مەيىربيكەلەرىنە جۇمىس تاجىريبەسىمەن بولىسۋگە اتتاي قالاپ سۇرادى.
الايدا, سول شەتەلدىك ماماننان جوعارى باعا العان مەيىربيكە, دارىگەرلەرىمىز ويداعىداي جالاقى الا الماي وتىرعانى وكىنىشتى-اق. مەن مەدەۋ اۋدانىنىڭ باس دارىگەرىمىن. وسى اۋدان بويىنشا 13 اۋرۋحانا بار. ونداعى مەيىربيكەلەر مەن دارىگەرلەردىڭ كوپشىلىگىنىڭ ءۇي-كۇيى جوق. ماسەلەن, پاتەرگە اسا مۇقتاج 300-دەي مەيىربيكەگە ءۇي بولماسا دا, جاتاقحانا بەرىلسە ەكەن دەگەن تىلەكپەن قالا اكىمدىگىنە, الماتى قالالىق «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ فيليالىنا دا حات جازدىم. ءتىپتى جاعدايىمىزدى سۇراي كەلگەن ءماجىلىس دەپۋتاتى سۆەتلانا بىچكوۆاعا ارنايى حات تا ۇستاتىپ جىبەردىم. بىراق ماسەلە سول شەشىلمەگەن كۇيىندە قالىپ وتىر.
– بۇگىندە مەديتسينا ءبىر ورنىندا تۇرماي, العا جىلجۋدا. ءسىز باسقارىپ وتىرعان ەمدەۋ مەكەمەسى قانداي جەتىستىكتەرىمەن ماقتانا الادى؟
– 180 توسەكتىك كلينيكالىق اۋرۋحانادا ماماندانعان بەلگىلى دارىگەر-عالىمدار ەڭبەك ەتەدى. الماتى مەملەكەتتىك دارىگەرلەر ءبىلىمىن جەتىلدىرۋ ينستيتۋتى مەن س.اسفەندياروۆ اتىنداعى ۇلتتىق مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ 9 كافەدراسى بىزدە. وندا ەلىمىزدىڭ وسى سالاداعى ەڭ ايگىلى, ەڭ بىلگىر عالىمدارى پراكتيكالىق باعىتتاعى ءدارىگەرلەرگە كەڭەس بەرەدى, وزدەرى ەمدىك جۇمىستار ءجۇرگىزەدى. مۇندا جىل سايىن شۇعىل تۇردەگىسى بار, جوسپارلىسى بار 40 مىڭ ادامعا حيرۋرگيالىق كومەك كورسەتىلەدى, قابىلداۋ تاۋلىك بويى ءجۇرگىزىلەدى. ۇجىمداعى 500-دەن اسا ماماننىڭ 124-ءى دارىگەر. ونىڭ بىرەۋى عىلىم دوكتورى, بەسەۋى عىلىم كانديداتى, 68-ءى جوعارى ساناتتاعى دارىگەر.
بىلتىرعى جىلعى كلينيكانىڭ العان اسۋى – ادام دامۋىندا ەرەكشە ورىن الاتىن اقاۋدىڭ ءبىرى – جوعارى ەرىن جانە تاڭداي جىرىعى بولىپ تابىلسا, سونداي كەمىستىگى بار بالالاردىڭ وپەراتسيالارىن اۋرۋحانا دارىگەرلەرى وزدەرى ويلاپ شىعارعان زاماناۋي ءادىس-تاسىلدەر قولدانۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرۋدا. سونداي-اق, قازىرگى مەديتسينانىڭ كۇردەلى ماسەلەسىنىڭ ءبىرى – جاڭا تۋعان بالالاردىڭ ەستۋ جولىنسىز جانە قۇلاق جارعىسىز نەمەسە تۋا بىتكەن ەستۋ جولىنىڭ اترەزياسى جانە ميكروگەنياسى بولىپ تابىلادى. قوسارلانعان پاتولوگيا كەزىندە ول ەرەكشە قيىندىق تۋعىزادى. ەستي الماعان ادام سويلەي دە المايدى, سەبەبى باستىڭ شەكە بولىگىندەگى ەستۋ جانە سويلەۋ ورتالىقتارى ءبىر-ءبىرىمەن بايلانىستى. وسى كەزگە دەيىن ەستۋ جولىنىڭ اترەزياسىن جويۋ بولاشاعى جوق وپەراتسيا بولىپ, مامانداندىرىلعان كومەك تەك ەستۋ اپپاراتىن تاڭداپ بەرۋمەن شەكتەلىپ, ال بالا جاستا ەستۋ اسپاپتارىن تاڭداۋ جانە پايدالانۋ قيىنعا تۇسەتىن. وسىعان بايلانىستى كلينيكامىزدىڭ الدىندا ۇلكەن ماقسات قويىلىپ, ەستۋ جولىنىڭ اترەزياسىن وپەراتسيا ارقىلى ەمدەۋ ءادىسىن ازىرلەۋ كەيىنگى 5 جىلدا بالالار جاق-بەت حيرۋرگياسى ءبولىمشەسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور سەرىك نۇرماعانوۆتىڭ (2004 جىلدىڭ ۇزدىك ءدارىگەرى) جەتەكشىلىگىمەن تابىستى شەشىمىن تاپتى. بۇگىندە وسى جاڭا ادىستەر بويىنشا پاتەنت الىندى. مۇنداي جەتىستىكتەرىمىز شەتەلدىك ارىپتەستەردىڭ قولداۋى مەن ماقۇلداۋىنا يە بولدى. ءتىپتى, پروفەسسور سەرىك بالتاش ۇلىنا گەرمانيانىڭ عالىمدارى وسى جاڭا ءادىستى ۇيرەنىپ, تاجىريبە الماسۋعا وزدەرىنە شاقىرىپ وتىر. ال يزرايلدىكتەر كەلەسى جىلى وزدەرى كەلىپ ۇيرەنبەك.
– جانات كاكىمسەيىتقىزى, مەديكتەردىڭ جالاقىسى بيىل تاعى دا 25 پايىزعا كوتەرىلدى. سوندا بۇگىنگى دارىگەردىڭ جالاقىسى قانشا؟ باسشى رەتىندە قىزمەتكەرلەرىڭىزدىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن زەرتتەپ كوردىڭىز بە؟
– بىزگە ۋنيۆەرسيتەتتى ءبىتىرىپ كەلگەن مامان 32 671 تەڭگە جالاقى السا, جۇمىس ءوتىلى 3 جىلدان اسقاندار 34 441, جۇمىس ءوتىلى 10 جىلدان اسقاندار 36 483, 20 جىلدان اسقاندار 39 205 تەڭگە الادى. ءوزىڭىز ويلاڭىز, جاس مامان وسى اقشاعا وتباسىن اسىراپ, ماماندىعىن جەتىلدىرىپ, ءارى ناۋقاستى ك ۇلىپ قارسى الۋى كەرەك. ءارينە, مۇنداي ايلىقپەن ەشقاشان پاتەرگە قول جەتكىزە المايدى, ءتىپتى يپوتەكاعا ءۇي بەرىلمەيدى, ال جالعا بەرەتىن ءپاتەردىڭ اقىسى ۋداي. اسىرەسە, مەيىربيكەنىڭ جالاقىسى پاتەر جالداپ تۇرۋعا دا جەتپەيدى. سودان امال جوق, بىرنەشەۋى بىرىگىپ, ءبىر ءپاتەردى جالداپ كۇن كورۋدە. ارينە, جاس كەزدە ەشتەڭە ەمەس, جاستارى ۇلعايعاندا 5-6 مەيىربيكەنىڭ ءبىر بولمەلى پاتەرگە تىعىلۋى, ءتىپتى, جان اۋىرتادى. راس, مەدەۋ اۋدانىنىڭ دارىگەرلەرىنە قاراستى ءبىر جاتاقحانا بار. ونىڭ جەرتولەسى عانا بىزگە تيەسىلى. وندا 8 مەيىربيكەمىز عانا تۇرىپ جاتىر. ال قالعاندارى سونىڭ وزىنە زار. تاعى ءبىر ءماسەلە, جاس مامان كلينيكالىق اۋرۋحانالاردا, ياعني ستاتسيوناردا حيرۋرگ بولامىن دەپ تىرىسىپ وپەراتسيا جاساپ, ماماندىقتىڭ قىزىعىنا ءتۇسىپ, قيماي ءجۇرۋى مۇمكىن, ال ەمحاناعا ولار ءمۇلدەم كەلمەيدى. ءبۇگىندە ءدارىگەر 50-70 مىڭ تەڭگە جالاقى الۋى ءۇشىن ءبىر جارىم-ەكى ستاۆكاعا جۇمىس ىستەيدى. ول دەگەنىڭىز كۇنارا تۇنگى كەزەكشىلىك. ەندى ويلاپ قاراڭىز, وسى جالاقىعا وتباسىن اسىراي الماعان مامان نە ىستەيدى – جەكە مەنشىك كلينيكاعا, بولماسا باسقا جۇمىسقا كەتەدى, بولماسا قالايدا «ناۋقاستىڭ قالتاسىنا ءتۇسۋدى» ويلاستىرادى. جالاقى جايلى ءبىر دارىگەردىڭ: «كەشىرىڭىز, ءۇش بالاما جوعارى ءبىلىم بەرۋ ءۇشىن بارىنە بارامىن» دەپ ايتقانى بار. مەنىڭشە, ۇكىمەت مەديكتەردىڭ جالاقىسىن ەسەپتەگەندە وسىنداي الەۋمەتتىك جاعدايلارىن ەسكەرىپ بارىپ, قورىتىندى جاساۋلارى كەرەك.
– جاقسى كاسىبي مامان بولۋ ءۇشىن ءدارىگەردىڭ بويىندا قانداي قاسيەتتەر بولۋى قاجەت. ياعني, جاس مامان دايارلاۋدا قاي جاعىنا باسىمدىقپەن قاراۋ كەرەك دەپ ويلايسىز؟
– ءوز باسىم دارىگەر دايارلاۋدا ولاردى ءا دەگەننەن دەربەس جۇمىس ىستەۋگە ۇيرەتكەن دۇرىس دەپ سانايمىن. ال بىزدە قالاي؟ ول ارەكەت وقۋدى ءبىتىرىپ, جۇمىسقا تۇرعاننان كەيىن عانا قالىپتاسادى. وعان كەم دەگەندە 2-3 جىل كەتەدى. جوعارى وقۋ ورنىندا 20 جىل وقىساڭ دا, ەگەر نەگىزىڭ بولماسا سەنەن مىقتى دارىگەر شىقپايدى. ەندەشە, ءبۇگىندە قولىندا ديپلومى بار جاس مامان جوو بىتىرگەندە ناۋقاسقا شۇعىل تۇردە كاسىبي كومەك كورسەتە الاتىن, وسى زامانعى اپپاراتۋرالارمەن جۇمىس ىستەي بىلەتىن, ءوز ءىسىن مەڭگەرگەن مامان بولىپ شىعۋى ءتيىس. ول ءۇشىن, مەنىڭ پايىمداۋىمشا, جوو-دا وقۋ مەرزىمىن ۇزارتۋ ەمەس, ينتەرناتۋرانىڭ وقۋ باعدارلاماسىن قايتا قاراپ, كاسىپتىك داعدىلاردى مەڭگەرۋدى كۇشەيتۋ كەرەك.
– ءسىز جاقسى باسشى بولۋ ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك دەپ ويلايسىز؟
– جاقسى باسشى بولۋ ءۇشىن ءبارىن وزىڭنەن باستاۋىڭ كەرەك. ەڭ الدىمەن, باسشى ادام جۇمىسقا ءۇزىلىپ-سوزىلىپ ساعات وندا ەمەس, قىزمەتكەرلەرى كەلگەنشە ءوز ورنىنان تابىلعانى ابزال. نەگە دەسەڭىز, ءسىز جۇمىسقا كەلمەي ۇيدە جاتساڭىز, نە تويدا جۇرسەڭىز, ولار قالايدا ءبارىن ءبىلىپ وتىرادى. ەكىنشىدەن, ارىپتەستەرىڭە ءوتىرىك ايتۋعا بولمايدى. نە نارسەنى دە اشىق جەتكىزۋگە تىرىسقانىڭ جاقسى. ءۇشىنشىدەن, كاسىبي ءبىلىگىڭىزدى كوتەرىپ وتىرۋىڭىز كەرەك. ويتكەنى, ناۋقاسقا ساراپتاما جاسالعاندا, ءسىز ءوز جۇمىسىڭىزدى بىلەسىز بە, بىلمەيسىز بە – ول بىردەن بايقالادى. كەيدە ەمدەلگەن ناۋقاستىڭ تاريحىن وقىپ وتىرىپ, جىبەرىلگەن ورەسكەل قاتەلىكتەردى, كەمشىلىكتەردى كورگەندە, ەموتسياعا بەرىلىپ, قاتتى كەتەتىنىم بار. ءويتكەنى, دارىگەردىڭ قاتەلەسۋگە حاقىسى جوق. ال مۇنداي كەزدە باسشى قاشاندا تاباندىلىقپەن ۇيرەتۋدەن جالىقپاۋى, ءارى ءدارىگەرمەن جەكە جۇمىس ىستەگەنى لايىم. بىراق, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا وتىز جىلعا جۋىق جۇمىس ىستەپ, ءبىر نارسەگە تۇسىنبەي بارامىن. ماسەلەن, مەديتسينادا وتە ءالسىز دارىگەرلەر مەن وتە ءالسىز مەيىربيكەلەر بار. ولاردىڭ بۇل ماماندىقتى جاقسى كورمەيتىنى ءار ىسىنەن, ءار سوزىنەن بايقالىپ, ءبىلىنىپ تۇرادى. سوندايدا: «بۇل جۇمىسقا قىرى دا, يكەمى دە, ىقىلاسى دا جوق ەكەن, نەگە باردى ەكەن؟» دەپ ويلايمىن. ويتكەنى, ولاردىڭ ءاربىر قادامى ادام ءولىمىنە اكەلۋى مۇمكىن عوي. بۇرىندارى «ەگەر باسشى بولسام, جۇمىسقا تەك كاسىبي بىلىكتىلىگى جوعارى دارىگەرلەردى الامىن» دەپ ويلايتىنمىن... جاسىراتىن نەسى بار, الدە ۋاقىت سونداي ما, بۇگىندە ساۋاتسىز, ناشار ءدارىگەرگە ەسكەرتپە جاساپ, «سەن مەديتسينادا جۇمىس ىستەي المايسىڭ, دارىگەر بولا المايسىڭ» دەپ شىعارىپ جىبەرۋگە قورقاسىز. ءويتكەنى, قازىر جاقسى بولدى, باس ءدارىگەردى جامانداپ, وتىرىك جالا جاۋىپ سايتقا بولماسا جوعارى جاققا ارىز جازادى, نەمەسە كوكەلەرىنە تەلەفون شالعىزىپ مازاڭدى الىپ جۇمىس ىستەتپەيدى.
– ونداي مىسالدارىڭىز بار ما؟
– اۋرۋحاناداعى جەمقورلىقپەن كۇرەسۋدە پارە العان دارىگەرلەردى جۇمىستان شىعارامىن دەپ, باسىم پالەگە قالعانى بار. ولار ءبىر جىل بويى نە ايتپادى دەيسىز: گازەتكە دە جازدى, سوتقا دا باردىق, ينتەرنەتكە دە شىقتىق. قازىر ول دارىگەرلەر بىزدە جۇمىس ىستەمەيدى. مىنە, باس دارىگەر بولعانىما بەس جىلداي بولدى, سول ماقساتىما ءالى جەتكەن جوقپىن. جالپى, دارىگەر مەن مۇعالىمگە ەڭ الدىمەن جوعارى كاسىبيلىك كەرەك. نەگە دەسەڭىز, ۇلتتىڭ دەنساۋلىعى, ۇلتتىڭ ءبىلىم دەڭگەيى سول ماماندىق يەلەرىنىڭ قولىندا.
اڭگىمەلەسكەن گۇلزەينەپ سادىرقىزى.