2016 جىلدىڭ قىركۇيەگىنەن باستاپ قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ جارلىعىمەن جاستار ساياساتىنىڭ قىزمەتى ءدىن ىستەرى جانە ازاماتتىق قوعام مينيسترلىگىنە بەرىلدى. جاستار ساياساتى دەپارتامەنتى قازىر وسى مينيسترلىكتە جۇمىسىن جالعاستىرۋدا.
ال بۇگىندە ەلىمىزدەگى جاستار قاتارى ايتارلىقتاي قالىڭ. ماسەلەن, 2015 جىلدىڭ باسىندا رەسپۋبليكا بويىنشا 14 پەن 29 جاس ارالىعىنداعى جاستار سانى 4 206, 3 مىڭدى قۇراسا, ونىڭ ىشىندە 2 375 882 قالا, 1 830 418 اۋىل جاستارى بولىپ تابىلدى.
بۇگىنگى تاڭدا جۇمىسسىزدىق ماسەلەسى ءبىزدىڭ ەلىمىزدە عانا ەمەس, الەمنىڭ دامىعان الپاۋىت ەلدەرىندە دە كۇرمەۋى شەشىمىن تاپپاي تۇرعانى جاسىرىن ەمەس. ەلىمىزدەگى جۇمىسپەن قامتىلعان جاستار سانى – 2,1 ملن ادامدى قۇراسا, جۇمىسسىز جاستار 95,6 مىڭ ادام بولىپ وتىر. جۇمىسسىز جاستاردىڭ سانى 2015 جىلى 4,5%-دى قۇراسا, 2016 جىلدىڭ ەكىنشى جارتىجىلدىعىندا 4,2% بولدى. ياعني, جۇمىسسىزدىق كورسەتكىشى جىلدان-جىلعا تومەندەپ كەلەدى. جاستار قاشاندا جۇيەلى تۇردە ءبىلىم الىپ, قوعامدىق جۇمىستارمەن بەلسەندى تۇردە اينالىسۋى كەرەك. ال مەملەكەت تاراپىنان جاستاردى قولدايتىن باعدارلامالار مەن جوبالار جەتكىلىكتى.
2012 جىلدان باستاپ, رەسپۋبليكامىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىندە جاستار ساياساتى جونىندەگى باسقارمالار قۇرىلدى. سونىمەن قاتار, 2015 جىلى 2020 جىلعا دەيىنگى كەزەڭگە ارنالعان مەملەكەتتىك جاستار ساياساتى تۇجىرىمداماسىنىڭ ءبىرىنشى كەزەڭىن ءساتتى اياقتادىق. ناتيجەسىندە, جاستار رەسۋرستىق ورتالىقتارىنىڭ جۇمىسى كەڭەيدى. قازىرگى ۋاقىتتا رەسپۋبليكا بويىنشا جاستار رەسۋرستىق ورتالىقتارىنىڭ سانى 198-گە جەتىپ, شتاتتىق سانى ايماقتار بويىنشا 1 716 ادامدى قۇرايدى.
جاستار ءىسى جونىندەگى كەڭەستەر جۇمىسى دا قارقىن الا باستادى. اكىمدەر اتالعان كەڭەستى جەكە وزدەرى باسقارۋىنا الدى. مىنە, بۇل دا اتقارۋشى بيلىكتىڭ جاستارعا دەگەن وڭ كوزقاراسىن بىلدىرسە كەرەك. كاسىپورىندار مەن جوعارى وقۋ ورىندارىندا جانە كوللەدجدەردە جاستار ءىسى جونىندەگى كوميتەتتەر جۇمىس ىستەۋدە. ونىڭ ىشىندە بارلىعى 984 بولسا, جوو-لاردا – 118, كوللەدجدەردە – 697, كاسىپورىنداردا – 169. جاستار ساياساتىن ىسكە اسىرۋ بارىسىندا ۇكىمەتتىك ەمەس سەكتورلارمەن, جاستار ۇيىمدارىمەن جانە جاستاردىڭ وزدەرىمەن تىكەلەي قارىم-قاتىناس جاساۋ وركەنيەتتى قوعامعا اياق باسقان ەلدەردىڭ تاجىريبەسىنە اينالۋدا.
بۇگىندە جاستاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىراتىن «جاستار كادرلىق رەزەرۆى», وتانسۇيگىشتىككە تاربيەلەيتىن «جاستار – وتانعا», ونەرلى جاستاردى قولدايتىن «ۇلتتىق دەلفي ويىندارى» جوبالارى ءجۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. وسى جەردە ايتا كەتەتىن ءجايت, بيىلدان باستاپ ۇلتتىق دەلفي ويىندارىنا مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ونەرلى جاستار دا قاتىسىپ, ءوز ونەرلەرىن كورسەتتى. سونىمەن قاتار, جاستاردىڭ سان قىرلى كوشباسشىلىق قاسيەتتەرىن اشاتىن «جايدارمان كتك» جانە تاعى وسى سىندى جوبالار جۇزەگە اسىرىلۋ ۇستىندە. ماسەلەن, «جاسىل ەل» جوباسى بويىنشا ۇستىمىزدەگى جىلى قوسىمشا اقىنى ەكى ەسەگە ارتتىرۋ ماسەلەسى قاراستىرىلىپ, ول 35 394 تەڭگەنى قۇرادى. ودان باسقا, 2015 جىلدان باستاپ ەڭبەكپەن قامتىلعان ساربازدار سانى ەكى ەسەگە, ياعني 12 000-نان 24 000-عا ارتتى. جۇمىس كەزەڭى 2 ايعا ۇزارتىلدى.
بۇل شارالاردىڭ بارلىعى دەمالىس ۋاقىتى كەزىندە جاستاردى جۇمىسپەن قامتۋعا زور مۇمكىندىك بەرەدى. «جاسىل ەل» جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ كەزىندە 200 مىڭ ادام جۇمىسپەن قامتىلىپ, 100 گەكتاردان اسا جەر وڭدەلدى. جاساقتار ەلىمىزدىڭ باستى قۇرىلىستارى – «نۇرلى جول» يندۋستريالىق وبەكتىلەرىندە جۇمىس ىستەپ, ەكسپو قالاشىعىن تۇرعىزۋعا اتسالىسۋدا.
سونىمەن قاتار, قازىرگى تاڭدا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ جانىنداعى جاستار ساياساتى جونىندەگى كەڭەس جۇمىسى پىسىقتالۋدا. ءبىزدىڭ تاراپىمىزدان كەڭەستىڭ قۇرامىنا ورتالىق مەملەكەتتىك اتقارۋشى ورگانداردىڭ ءبىرىنشى باسشىلارىن قوسۋ تۋرالى ۇسىنىس قولداۋ تاپتى. بۇكىلالەمدىك بانكپەن كەلىسىمدى ىسكە اسىرۋ بويىنشا جاستار كورپۋسىن دامىتۋ جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ تۋرالى جۇمىستار ءجۇرگىزىلۋدە. 8,5 مىڭنان اسا جاستى قامتيتىن, ونىڭ ىشىندە الەۋمەتتىك جاعىنان ءالسىز قورعالعاندارى دا بار, 100-گە جۋىق جاستار ۇيىمى جوبانى جۇزەگە اسىرۋعا اتسالىساتىن بولادى. وسى جوبانى الماتى, قاراعاندى, پاۆلودار جانە وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستارىندا باستاۋدى ءجون دەپ ساناپ وتىرمىز. وسىعان بايلانىستى جوبانى باسقاراتىن توپ قۇرىلىپ, بۇكىلالەمدىك بانكپەن قۇجاتتارى قارالۋدا. بۇل دا بولسا ەلىمىزدەگى جاستاردىڭ الەۋەتىن ارتتىرىپ, جۇمىسسىزدىقپەن كۇرەسۋگە ءوز سەپتىگىن تيگىزبەك.
يۋنەسكو-نىڭ ۇستانىمى بويىنشا, ءححى عاسىر ءبىلىم عاسىرى بولىپ تابىلادى. وسى تۇرعىدان العاندا, ءبىرىنشى كەزەكتە ءاربىر ادام وقۋ-ءبىلىم ساپاسىنا باسا نازار اۋدارۋى كەرەك. جاھاندىق جاستار دامۋى كورسەتكىشىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 2016 جىلى قازاقستان 170 ەلدىڭ ىشىنەن 61-ورىنعا يە بولدى. ياعني, قازاقستان ەڭبەكپەن قامتىلۋ, ساياسي جانە ازاماتتىق بەلسەندىلىگى جاعىنان تۇركيادان, (62-ورىن), رەسەيدەن (110-ورىن), قىتايدان (118-ورىن) العا شىقتى. وسى كورسەتكىشپەن توقتاپ قالماي, العا باسا بەرۋىمىز كەرەك. ول ءۇشىن ءبىزدىڭ جاستار تاراپىنان بەلسەندىلىك تانىتىلۋى ءتيىس.
جالپى, ءبىز جاستارعا قاتىستى وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋدىڭ جولدارىن قاراستىرۋىمىز قاجەت. وسىنداي ادىستەردىڭ ءبىرى بەلسەندى, ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىكتى قالىپتاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن فورۋمدار وتكىزۋ بولىپ تابىلادى. وسىعان ءسايكەس, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2015 جىلعى 9 اقپانداعى «مەملەكەتتىك جاستار ساياساتى تۋرالى» زاڭىنىڭ 20-بابىنا ءسايكەس رەسپۋبليكالىق جاستار فورۋمىن ءوتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. فورۋمنىڭ 1 جەلتوقسان – تۇڭعىش پرەزيدەنت كۇنى قارساڭىندا وتكىزىلۋى جاستار ءۇشىن ەلەۋلى ماڭىزى بار شارا بولماق. ال نەگىزگى ءتۇپكى ويىمىز – قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلى ىشىندە جاستار مەن جاستار ساياساتىنىڭ جەتكەن جەتىستىكتەرىن كورسەتۋ, جاستاردى «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىنىڭ مىندەتتەرىنە جەتۋ جولىندا جۇمىلدىرۋ, جاستاردى «ماڭگىلىك ەل» قۇندىلىقتارى اياسىندا بىرىكتىرۋ.
عابيدوللا وسپانقۇلوۆ,
ءدىن ىستەرى جانە ازاماتتىق قوعام مينيسترلىگى جاستار ساياساتى دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى