بۇگىندە قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنا ەكسپورتتالاتىن تاۋارلاردىڭ جالپى سوماسى 115 ميلليارد اقش دوللارىن قۇرايدى ەكەن. كورشىمىز 7 ميلليون توننا سيىر ەتىن, 3 ميلليون توننا استىقتى جانە تاعى باسقا اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن سىرتتان ساتىپ الاتىن كورىنەدى. ال مۇنىڭ ىشىندە قازاقستاندىق ونىمدەردىڭ ۇلەسى 0,1 پايىزدان اسپايدى. اسپاناستى ەلىمەن ساۋدا قاتىناسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى مەن «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى «قىتايعا ەكسپورت» قوزعالىسىن قۇردى. وتاندىق اۋىل شارۋاشىلىعى جانە ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىن وندىرۋشىلەرگە ونىمدەرىن قىتاي نارىعىنا ۇسىنۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن باستاما اياسىنداعى العاشقى شارالار قولعا الىنىپ ۇلگەرگەن.
پالاتا وكىلدەرى باسپاسوز ءماسليحاتىن وتكىزىپ, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنا قوزعالىستىڭ ماقسات-مىندەتتەرى تۋرالى ايتىپ بەردى. باسقارما ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى نۇرجان التاەۆتىڭ ءمالىمەتىنشە, «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى ەل كاسىپكەرلەرىنىڭ ونىمدەرىن الەمدىك نارىققا شىعارۋدى كوزدەيدى. «قازاقستانداعى اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىن, اۋىلداعى تۇرعىنداردىڭ جاعدايىن قالاي كوتەرەمىز؟» دەگەن ماسەلە ۇنەمى الدىمىزدان شىعىپ جاتادى. «وتاندىق ونىمدەردىڭ ساۋداسىن قىزدىرۋدا قانداي شارالار قولعا الىنۋدا؟» دەگەن سىڭايداعى ساۋالدار دا از ەمەس. بارىمىزگە ءمالىم, ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدىڭ ەكى جاعىندا قىتاي جانە رەسەي ەلدەرىنىڭ ۇلكەن نارىعى بار. ودان ءارىدەگى اراب مەملەكەتتەرىنىڭ نارىعى دا وڭاي ەمەس. ءبىز وسىنداي ۇلكەن الىس-بەرىستىڭ ورتاسىندا وتىرعانىمىزدى ءتيىمدى پايدالانۋعا ءتيىسپىز. ال اۋىل شارۋاشىلىعى – ءبىزدىڭ ەكونوميكامىزدىڭ درايۆەرى. سوندىقتان ەل اۋماعىندا وندىرىلەتىن ونىمدەردى تەك وزىمىزدە قالدىرماي, جاڭاعى مەملەكەتتەردىڭ نارىعىنا دا جالعاۋعا ءتيىسپىز», دەدى پالاتا وكىلى.
كوپشىلىگىمىز بىلەتىندەي, مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ وسىعان دەيىن قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنا بىرنەشە رەت ساپارلاپ, ەكى ەل اراسىنداعى ساۋدا-ساتتىقتى دامىتۋ ماسەلەلەرىن قاۋزاعان. وزگە دە پروبلەمالاردى تالقىلاعان. سونىڭ ءناتيجەسىندە قىتاي تاراپىنان شەكتەۋ قويىلعان تاۋارلارىمىزدىڭ ءبىرشاماسىن ەكسپورتتاۋعا مۇمكىندىك تۋدى. ال بۇل قازاقستاندىق اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىنە سۇرانىستى, ءتىپتى ارتتىرا تۇسكەن سىڭايلى. «راس, قىتاي – دۇنيە جۇزىندە ەۋروپالىق وداق پەن اقش-تان كەيىنگى ءۇشىنشى ورىندا تۇرعان اۋىلشارۋاشىلىق تاۋارلارىن وندىرەتىن ءىرى مەملەكەت. ولار تەك وتكەن جىلى عانا 115 ميلليارد دوللاردىڭ ءونىمىن وزگە ەلدەردەن يمپورتتاعان. ايتالىق, 3 ميلليارد دوللارعا 7 ميلليون توننا سيىر ەتىن السا, 38 ميلليون دوللارعا 200 مىڭ توننا باۋ-باقشا ونىمدەرىن ساتىپ العان. بۇعان قوسا, 3 ميلليون توننا بيداي, 11 ميلليون توننا ارپا, تاعى 75 ميلليون دوللارعا 7 ميلليون توننا بال ونىمدەرىن پۇلداعان. ال وسى جەردەگى قازاقستاننىڭ ۇلەسى بار-جوعى 0,1 پايىز عانا». بۇل – ن.التاەۆتىڭ ءسوزى.
مامانداردىڭ ايتۋىنشا, «قىتايعا ەكسپورت» قوزعالىسىنان كەيىن ەلىمىزدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى ۇلكەن شارۋانى قولعا العان ەكەن. جاقىن ارادا ازىق-ءتۇلىك تاۋارلارىن وندىرەتىن كووپەراتيۆتەر مەن فەرمەرلەرگە جەڭىلدەتىلگەن پايىزبەن نەسيە, وزگە دە ءتيىمدى قاراجات كوزدەرى ۇسىنىلاتىن بولادى.
«اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى قىتايعا ءوز ونىمدەرىن ەكسپورتتاعىسى كەلەتىن وتاندىق كاسىپكەرلەرگە جان-جاقتى قولداۋ كورسەتۋگە دايار. ءبۇگىندە پالاتانىڭ رەسمي سايتىندا «قىتايعا ەكسپورت» ايدارى اشىلىپ, وندا تاۋارلارعا قويىلاتىن نەگىزگى تالاپتار عانا ەمەس, كورشى ەلدىڭ نارىعىنا شىعۋدىڭ سىزبا-نۇسقاسى دا ورنالاستىرىلعان. بۇدان بولەك, ارنايى بايلانىس ورتالىعىنا قوڭىراۋ شالىپ, كوكەيدە جۇرگەن سۇراقتارعا جاۋاپ الۋعا دا بولادى. سونداي-اق, «export@palata.kz» ەلەكتروندى پوشتاسىنا ساۋال جولداۋعا مۇمكىندىك بار.
«ءبىز ءاربىر كاسىپكەردىڭ قولىنان جەتەكتەپ, قىتاي نارىعىنا شىعۋىنا كومەكتەسەمىز. الايدا, ءبارى جەڭىل بولادى دەپ ويلاۋعا بولمايدى. ويتكەنى, ەكونوميكاسى قارىشتاپ دامىپ كەتكەن الىپ مەملەكەتتىڭ قۇزىرلى ورگاندارى سىرتتان كەلەتىن ونىمدەردى قاتتى تەكسەرەدى. قىتاي نارىعىنا شىعۋ ءۇشىن ارنايى كۋالىكتى الۋ جولدارى دا كۇردەلى. سوندىقتان ءتيىستى تالاپتارعا دايىن بولعانىمىز ءجون», دەدى نۇرجان التاەۆ.
ماماندار ەل كاسىپكەرلەرىنە بىرىگىپ, كووپەراتيۆ قۇرۋ ارقىلى كورشى ەلدىڭ نارىعىنا شىعۋعا كەڭەس بەردى. ولاردىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى كەزدە قازاقستاندىق ومارتاشىلار ءبىر كووپەراتيۆ قۇرىپ قىتاي نارىعىنا شىعۋدى جوسپارلاپ وتىر. «ءبىز بۇرىندارى ەلىمىزدەگى بال ءونىمدەرىن قىتايعا تاسىمالداي المايتىن ەدىك. مەملەكەتتىك مەكەمەلەردىڭ ءىرگەلى جۇمىسىنىڭ ارقاسىندا كەلىسىمگە كەلدىك. 1500 وتاندىق بال وندىرەتىن كاسىپكەردىڭ باسىن قۇراپ, كووپەراتيۆ قۇردىق. قىتايلىق ارنايى ينسپەكتسيا وسى كووپەراتيۆ ونىمدەرىن تەكسەرىپ, وڭ باعاسىن بەردى. ەندى قازاقستاندىق ومارتاشىلاردىڭ بالى وزگە ەلدە دە پۇلداناتىن بولادى», دەدى پالاتا وكىلدەرى.
بۇگىندە «اتامەكەن» ۇكپ قازاقستان ونىمدەرىن قىتاي نارىعىنا شىعارۋعا قاتىستى جۇمىستاردى ءجۇرگىزىپ جاتىر. اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىمەن بىرىگىپ, شەكتەۋلەر قويىلعان ءونىم تۇرلەرىنە بايلانىستى كەدەرگىلەردى جويۋعا دا بەلسەندى اتسالىسۋدا. ولار, نەگىزىنەن, وتاندىق ونىمدەردى كورشى ەلدىڭ نارىعىنا كەڭىنەن تانىتۋ ماقساتىندا بىرىڭعاي برەندتى قالىپتاستىرۋدى كوزدەيدى.
اسحات رايقۇل,
«ەگەمەن قازاقستان»