ارقالىق ءوڭىرى جۇرتشىلىعىنىڭ ەرتەڭگى كۇنگە دەگەن سەنىمىن ارتتىرا ءتۇستى
قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ اتسالىسۋىمەن ەلوردادان شىققان «تاۋەلسىز قازاقستان» پويىزى جارتى اي كولەمىندە قاسيەتتى تورعاي ءوڭىرىنىڭ ەكىنشى ورتالىعى بولىپ ەسەپتەلەتىن ارقالىق قالاسىنا ات باسىن تىرەدى. تاۋەلسىزدىگىمىزدى ايتقاندا ەشكىم «تاريحتىڭ قويىپ كەتكەن ارباسىنداي» تورعايدى اينالىپ وتپەيدى. مۇندا حالقىمىزدىڭ ازاتتىعى ءۇشىن اتالاردىڭ قانى توگىلدى.
الاش ارداقتىلارى احمەت بايتۇرسىنوۆ پەن مىرجاقىپ دۋلاتوۆ ات جالىن ۇستاپ مىنگەن, ەرلىك ءىستەرى بۇگىنگە دەيىن ەل اۋزىندا اڭىز بولعان امانگەلدى مەن كەيكى باتىرلاردىڭ اتوي سالعان جەرى بۇل.تورعاي وڭىرىنە «تاۋەلسىزدىك پويىزى» جەتكەن كۇنى وبلىس اكىمى ارحيمەد مۇحامبەتوۆ باستاعان جۇمىس توبى كەيكى باتىردىڭ باس سۇيەگىن جەر قوينىنا تاپسىراتىن ورىندى بەلگىلەپ قايتتى. قازاق دالاسىنا ءبىلىم ءدانىن شاشقان كەمەڭگەر اعارتۋشى ىبىراي التىنسارين العاشقى مەكتەبىن تورعاي دالاسىنان اشتى. ۇلى دالا قازاقتىڭ رۋحاني تەڭىزىنە ارنالى وزەندەردەي بولىپ قۇيىلاتىن زيالى تاريحىمىزدىڭ, ءان-جىرىمىزدىڭ, شەشەندىك ونەرىمىزدىڭ كەنىندەي كورىنەدى. تاريح دەمەكشى, سوڭعى جىلدارى, قوستانايلىق ارحەولوگتار تورعاي دالاسىنان ەجەلگى تاريح ىزدەرىن دە بايقاپ جۇرەتىن, مادەنيەت اشۋدى ارماندايتىن. سول بولجام بەكەر ەمەس ەكەن, كەيىنگى 3-4 جىلدا تورعاي گەوگليفتەرى تۋرالى قىزىق مالىمەتتەر جەر شارىن شارلاپ كەتتى, ول الەم عالىمدارىن تاڭعالدىرىپ وتىر.
«تاۋەلسىزدىك پويىزى» ارقالىققا كەلگەندە قاراشادا ەرتە ءتۇسكەن قىستىڭ بەت شىمشىعان ايازى كۇشىنە ءمىنىپ تۇر ەدى. بىراق بۇل تۇرعىندارعا وزدەرى كۇتكەن پويىزدى كورۋگە كەدەرگى بولا المادى. قالا اكىمى امانتاي بالعارين قوناقتاردى ارقالىق وڭىرىنە كەلۋىمەن قۇتتىقتادى. نارىقتىڭ قانداي سىنىنا دا توتەپ بەرىپ كەلە جاتقان ارقالىق قالاسى مەملەكەتتىك باعدارلامالار ارقاسىندا باۋىرىن جازىپ, نىعايىپ كەلە جاتقانىن ايتتى اكىم. «ارقالىق – شۇباركول» تەمىر جول جەلىسىنىڭ توسەلۋى ايدالادا اق وتاۋداي بولىپ تۇرعان قالانى تۇيىقتان شىعاردى, قازىر ودان ارتىلعان جۇك ەلىمىزدىڭ قاي شالعايىنا دا جەتەدى. بۇگىندە ارقالىقتان جولاۋشىلار پويىزى جۇرە باستادى, مۇنىڭ ءوزى وسى اينالاداعى 19 ەلدى مەكەن تۇرعىندارىنىڭ ءجۇرىپ-تۇرۋىن جەڭىلدەتتى. «تاۋەلسىز قازاقستان» پويىزىنىڭ شتاب باستىعى ءامىرجان الپەيىسوۆ ارقالىق جۇرتىن كەلە جاتقان تاۋەلسىزدىك تويىمەن قۇتتىقتاپ, وسى اكتسيا اياسىندا اتقارىلار مىندەتتەر مەن ماقساتتىڭ ماڭىزدىلىعىن ايتتى.
ارقالىق قالاسى تۇرعىندارىنىڭ كۇندەلىكتى تىرلىكتە وزدەرىن مازالاعان ماسەلەلەرمەن كۇندىك جەر جۇرەتىن قاشىقتا جاتقان استاناعا دا, وبلىس ورتالىعىنا دا بارا بەرۋى وڭاي ەمەس. سوندىقتان رەسپۋبليكالىق اكتسيامەن جولعا شىققان پويىزدىڭ قىزمەتى ەلدەگى اعايىنعا مىڭنان تيگەنى ارقالىقتىقتاردىڭ ۇمتىلىسىنان دا كورىنىپ تۇردى. پويىزدىڭ شتاب باستىعى ءامىرجان الپەيىسوۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ مۇشەلەرى قوعامدىق قابىلداۋ وتكىزدى. ولارعا ارقالىقتىقتار 13 سۇراق قويىپ, قاناعاتتانارلىق جاۋاپتار الدى. سوڭعى جىلدارى ارقالىق قالاسى مەن ونىڭ توڭىرەگىندە شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋعا كوڭىل ءبولىنىپ وتىر. جۇرتتىڭ بۇل ىسكە تالابى دا جوعارى. پويىزداعى مامانداردان كوڭىلىندەگى كوپ ساۋالعا جاۋاپ الۋ ءۇشىن قىرىق شاقتى كاسىپكەر جينالىپتى.
– جينالعاندار نەگىزىنەن اۋىل شارۋاشىلىعىندا قىزمەت ەتەتىندەر ەكەن. ولار وتە ماڭىزدى ماسەلەلەردى قوزعادى. مىسالى, نەسيەسىز, سۋبسيدياسىز اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىن دامىتۋ قيىن. وبلىس ورتالىعىنان 600 شاقىرىمداي قاشىقتا جاتقان ارقالىق قالاسى كاسىپكەرلەرى نەسيە العاندا ەكىنشى دارەجەلى بانكتەرگە كەپىلدىككە ۇسىناتىن جىلجىمايتىن م ۇلىك ءماسەلەسىنەن قينالاتىنىن ايتتى. بانكتەر ارقالىقتاعى جىلجىمايتىن م ۇلىكتى العىسى كەلمەيدى. سونىڭ ماسەلەسىمەن كاسىپكەرلەردىڭ قۇجاتىن قابىلداۋ مەرزىمىن دە ۇزاققا سوزادى. ءبىز كاسىپكەرلەرگە الداعى ۋاقىتتا بارلىق بانكتەرگە كەپىلدىككە الىناتىن م ۇلىك جونىندە بىرىڭعاي تالاپ ماسەلەسىنىڭ قارالاتىنىن جەتكىزدىك. كەزدەسۋدە ديقاندار تەك سۇراق بەرگەن جوق, «قازاگروقارجى» اكتسيونەرلىك قوعامى ارقىلى الىپ وتىرعان مەملەكەتتىك كومەككە العىس سەزىمدەرىن دە ءبىلدىردى, – دەيدى پويىز شتابىنىڭ مۇشەسى ارنۇر دارىباەۆ.
«تاۋەلسىز قازاقستان» پويىزى قاي ستانساعا توقتاسا دا دارىگەرلەر تىنىم تاپپاي جۇمىس ىستەيدى. ارقالىق قالاسىنداعى وڭىرلىك اۋرۋحانانىڭ ەمحاناسىندا دا دارىگەرگە كورىنۋگە كەلگەن ادامنىڭ قاراسى وتە كوپ بولدى.
– وسىندا كەلگەلى تاڭەرتەڭنەن جۇمىسقا كىرىسكەن دارىگەرلەر تىنىم كورگەن جوق. اسىرەسە, وفتالمولوگ, كارديولوگ, بالالار پۋلمانولوگى, بالالار كارديولوگى, نەۆروپاتولوگ ماماندارعا كوپ سالماق ءتۇسىپ جاتىر. ارقالىق توڭىرەگىندە كوز اۋرۋلارىنان, جۇرەك اۋرۋىنان زارداپ شەگەتىندەردىڭ قاتارى كوپ سەكىلدى. 20 دارىگەردىڭ بارلىعىنىڭ دا الدى قۇر ەمەس, ادام كوپ. پويىز ءجۇرىپ وتكەن ءار ءوڭىردىڭ ەرەكشەلىگى ءارتۇرلى. ارقالىقتا دارىگەرلەرگە كەلگەن ادامنىڭ كوپ بولۋى ەمحانالاردىڭ تار كولەمدەگى ماماندارمەن جابدىقتالۋىنىڭ وسالدىعىن دا كورسەتەدى, – دەيدى پويىزداعى مەديتسينالىق قىزمەتتى ۇيلەستىرۋشى سەرىكجان سابىرالى. كەزەكتە تۇرعان كىسىلەردىڭ ءبىرى پويىزداعى دارىگەرلەردىڭ ءبىر كۇنگە ەمەس, ءۇش كۇنگە كەلگەنىن قالايتىندىعىن دا ايتىپ قالدى.
– «تاۋەلسىز قازاقستان» پويىزىنىڭ قالامىزعا كەلگەنىنە قۋاندىق, جاقسى باستاما ەكەنىندە داۋ جوق. بىراق دارىگەرگە قارالاتىندار ءۇشىن ۋاقىت تىم از ەكەنىن دە جاسىرعىم كەلمەيدى, – دەيدى ءوزىنىڭ اتىن جازباۋىمىزدى وتىنگەن ارقالىقتىق ايەل. دەگەنمەن, پويىزداعى دارىگەرلەر بارلىعىنا ءۇلگەردى, كەتەرگە دەيىن 451 ادامدى قابىلداپ, ولارعا كەڭەستەر بەردى. ونىڭ ىشىندە 104 بالانى قارادى. 41 ناۋقاسقا ەلىمىزدەگى ورتالىق كلينيكالارعا كورىنۋگە كەڭەس جانە جولداما بەرىلدى.ولاردىڭ اراسىندا دا 19 بالا بار. ارقالىق قالاسى توڭىرەگىنىڭ 550 تۇرعىنى پويىزبەن كەلگەن مامانداردان الەۋمەتتىك قورعاۋ, زەينەتاقى تولەۋ, تۇتىنۋشىلار قۇقىن قورعاۋ, زاڭنامالار تۋرالى سۇراقتارىنا جاۋاپتار الدى. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ دەپۋتاتتىق توبى, قوعامدىق كەلىسىم كەڭەسىنىڭ جانە «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ مۇشەلەرى قالالىقتاردى قابىلدادى. «25 قايىرىمدى ءىس» اكتسياسى اياسىندا «تاۋەلسىز قازاقستان» پويىزىنا قاتىسۋشىلار بالالار ۇيىنە جۇمساق جيھاز جانە سىيلىقتار تارتۋ ەتتى.
تۇستەن كەيىن قالالىق اكىمدىكتە «تاۋەلسىزدىك تاريحى – ۇلت رۋحىنىڭ ولشەمى» اتتى لەكتسيانىڭ تۇساۋكەسەرى ءوتتى. وندا تاۋەلسىزدىك اكەلگەن جاڭعىرتۋلار جونىندە كەلەلى اڭگىمە ءوربىدى. بولگار ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ جەتەكشىسى ولگا اندريەۆسكايانىڭ, «احىسكا» تۇرىك ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ جەتەكشىسى اسكەر پيريەۆتىڭ ءسوزى ىنتىماققا, بىرلىككە ۇندەۋىمەن جينالعانداردىڭ جۇرەگىنە جول تاپتى. كەشكە ارقالىقتىق ونەرپازدار كونتسەرت قويدى. وندا ءماڭگىلىك ەل رۋحى اسپانداپ, تاۋەلسىزدىك تويىنىڭ لەبى ەسكەندەي بولدى.
ءنازيرا جارىمبەتوۆا,
«ەگەمەن قازاقستان»
ارقالىق