كەشە ءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعماتۋليننىڭ توراعالىعىمەن پالاتانىڭ كەزەكتى جالپى وتىرىسى ءوتىپ, وندا ءۇش ماسەلە قارالدى.
جالپى وتىرىس ءماجىلىستىڭ ءىى-ءVى شاقىرىلىمدارىنىڭ دەپۋتاتى, سونىڭ ىشىندە ءىىى, ءىV, V شاقىرىلىمدارىندا توراعانىڭ ورىنباسارى بولعان بەلگىلى مەملەكەت قايراتكەرى سەرگەي دياچەنكونىڭ اۋىر ناۋقاستان قايتىس بولۋىنا بايلانىستى ونى ءبىر مينۋت ۇنسىزدىكپەن ەسكە الۋدان باستالدى. «ءبىز سەرگەي الەكساندروۆيچتىڭ تۋىسقاندارى مەن جاقىندارىنا ورنى تولماس قازاعا ۇشىراۋىنا بايلانىستى قاتتى قايعىرىپ كوڭىل ايتامىز جانە قايعىلارىنا ورتاقپىز. قازاقستاننىڭ شىنايى پاتريوتى, تاماشا ادام, ءبىزدىڭ دوسىمىز جانە ارىپتەسىمىز بولعان ونىڭ جارقىن بەينەسى ءبىزدىڭ جۇرەگىمىزدە ءاردايىم ساقتالادى», دەدى ءماجىلىس توراعاسى.
ودان ءارى جالپى وتىرىس كۇن تارتىبىندە بەلگىلەنگەن ماسەلەلەردى قاراۋعا كىرىستى. سونىڭ ىشىندە ءبىرىنشى وقىلىمدا قارالعان كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرگە سالىق سالۋ مەن كەدەندىك اكىمشىلەندىرۋ بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى زاڭ جوباسى ۇزاق تالقىلاندى. بايانداما جاساعان ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى قۋاندىق بيشىمباەۆتىڭ سوزىنە قاراعاندا, سالىق كودەكسىنە 234 تۇزەتۋ ەنگىزىلىپ, ونىڭ 27 تۇزەتۋى سالىق ساياساتى, 207-ءسى سالىقتىق جانە كەدەندىك اكىمشىلەندىرۋ بويىنشا ەنگىزىلەدى ەكەن. وسىنشا تۇزەتۋدى ەنگىزۋدىڭ سەبەبىن ق.بيشىمباەۆ بيزنەستىڭ جانە اگروونەركاسىپ كەشەنىنىڭ ىسكەرلىك بەلسەندىلىگىن ساقتاۋعا, قوعامداعى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتى جاقسارتۋعا, جۇمىس ىستەمەيتىن نەسيەلەر دەڭگەيىن ءتومەندەتۋگە باعىتتالعانىمەن ءتۇسىندىردى.
ودان ءارى مينيستر قانداي سالىققا ناقتى قانداي وزگەرىستەر ەنگىزىلەتىندىگى جونىندەگى ەكونوميكالىق ماسەلەلەردى بايانداۋعا كىرىستى. سونىڭ ىشىندە قوسىلعان قۇن سالىعى (ققس) بويىنشا تىركەۋ ەسەبىنە قويىلاتىن ەڭ تومەنگى ءتۇسىم كولەمى قولدانىستاعى 30 000 اەك 2017 جىلدىڭ اياعىنا دەيىن ساقتالىپ, ودان ءارى 15000 اەك دەيىنگىلەرگە دە سالىنادى ەكەن. بولجام بويىنشا 2020 جىلعا دەيىن وسى وزگەرتۋدەن تۇسەتىن سالىق ءتۇسىمى ەكى جىلدا 166 ملن تەڭگە بولاتىن كورىنەدى. وسى باعىتپەن مينيستر كوپتەگەن سالىقتاردىڭ وزگەرۋىنەن تۇسەتىن قوسىمشا كىرىستەر تۋرالى بايانداپ شىقتى.
باياندامادان كەيىن دەپۋتاتتار تاراپىنان سۇراقتار جاۋىپ كەتتى. اسىرەسە, بيزنەس قاۋىمداستىقتىڭ مۇددەسىن قورعايتىن «اق جول» فراكتسياسىنىڭ مۇشەلەرى ايرىقشا بەلسەندىلىك كورسەتتى. دەپۋتات الەكساندر سۋسلوۆ ققس-تى ۇستاۋدىڭ ەڭ تومەنگى سوماسىنىڭ ەكى ەسە تومەندەتىلۋىنىڭ قانشالىقتى تيىمدىلىگى بار, بيزنەس قاۋىمداستىعى بۇدان ءتۇسىمىن كورسەتپەي, كولەڭكەلى ەكونوميكاعا كەتەدى دەپ ويلامايسىز با دەپ سۇرادى. وعان ق.بيشىمباەۆ ءبىز ققس-تى كەزەڭ-كەزەڭمەن تومەندەتۋ ارقىلى ءتۇسىمنىڭ جاسىرىلماۋىنا جاعداي تۋعىزىلادى دەگەن ۇمىتتەمىز دەپ جاۋاپ بەردى. دەپۋتات ساكەن قانىبەكوۆ قازىر ينتەرنەت-دۇكەندەر ارقىلى تاۋارلار الۋعا بولاتىنىن ايتا كەلىپ, وسى دۇكەننىڭ يەلەرى شەتەلدىك ازاماتتار بولسا, ولاردان سالىق قالاي الىناتىنىن سۇرادى. بۇعان مينيستر كەيىن, جازباشا عانا جاۋاپ بەرە الاتىنىن جەتكىزدى. دەپۋتات بەرىك وسپانوۆ سولتۇستىك كاسپي كەن ورنىنان الىناتىن ءونىمدى ءبولۋ تۋرالى كەلىسىم بويىنشا مەملەكەت ەسەبىنە الىناتىن مۇنايدان تۇسكەن قاراجات تولىعىمەن ۇلتتىق قورعا اۋدارىلاتىنىن ايتا كەلىپ, بۇل كىرىس سالىق سالۋ وبەكتىسى بولماۋى كەرەك قوي, وسى مۇنايدىڭ باعاسى قانداي بولادى دەپ سۇرادى. وعان مينيستر باعانىڭ نارىقتىق باعاعا ساي بولىپ, بۇل ماسەلە قاتتى قاداعالاناتىنىن جەتكىزدى.
دەپۋتات مەرۋەرت قازبەكوۆا مينيستردەن كولەڭكەلى ەكونوميكانىڭ ماسەلەسىن سۇراپ, قاتتى قادالدى. ءبىزدىڭ ەلىمىزدە تولەنبەيتىن سالىق كولەمى قانشا, سالىق سالۋدان بارلىق كىرىستىڭ قانشا بولىگى جالتارۋدا, ولارعا قارسى قانداي شارالار قولداناسىزدار دەپ سۇرادى ول. بۇل سۇراققا ق.بيشىمباەۆ بيزنەسكە سالىناتىن ققس-تىڭ سالىقتىق جۇكتەمەسى بىزدە بار بولعانى 20 پايىز عانا ەكەنىن ايتا وتىرىپ, بۇل الەمدەگى ەڭ از جۇكتەمەلەردىڭ ءبىرى ەكەنىن جەتكىزدى. دەپۋتات م.قازبەكوۆا ءبىزدىڭ بازارلاردا, ساۋدا ورىندارىندا ورنالاسقان بۋتيكتەردىڭ جارتىسىنان كوبى ەشقانداي چەك بەرمەيدى, سىزدەر ونىڭ كىرىسىن قالاي قاداعالايسىزدار؟ ەگەر ولاردىڭ ءبارى ەسەپكە الىنسا, سالىق كىرىسىن ارتتىراتىن رەزەرۆ وسى بولماس پا ەدى, دەدى. وعان ق.بيشىمباەۆتىڭ بەرگەن جاۋابى قىزىقتى ەستىلدى. شاعىن ساۋدالاردا چەك سوعاتىن اپپارات الۋ ءۇشىن ولار الدىمەن ققس تولەۋشى رەتىندە تىركەلۋى كەرەك قوي. جىلدىق كىرىسى 64 ملن تەڭگە بولعان ساتۋشىلار عانا ققس تولەۋشىسى بولادى, دەدى ول. ال دەپۋتاتتىڭ ەكونوميكاداعى قانشا كىرىس سالىقتان جالتارىپ, كولەڭكەگە كەتەدى دەگەنىنە: ءبىزدىڭ ەسەبىمىز بويىنشا بارلىق كىرىستىڭ ۇشتەن ءبىرى قازىر سالىقتان جالتارادى دەپ جاۋاپ بەردى. دەپۋتات م.قازبەكوۆانىڭ ولارعا قارسى قانداي شارالار قولدانىلادى دەگەن سۇراعىنا ققس-تىڭ ەڭ تومەنگى سالىق سالۋ كولەمىنىڭ جىلدان جىلعا تومەندەتىلەتىنىنە بايلانىستى 2018 جىلى – 8510, 2019 جىلى – 6000, 2020 جىلى 19000 بيزنەس-سۋبەكتىسى سالىق تولەۋ اۋماعىنا وتەدى, دەدى. ءسويتىپ, سالىق سالىناتىن كىرىس كولەمى تومەندەتىلسە, ودان جالتاراتىندار ازايا تۇسەدى ەكەن. مۇنداي شارانىڭ قانشالىقتى ءتيىمدى بولارىنا دەپۋتاتتاردىڭ كوبى كۇماندى بولعانى كورىنىپ تۇردى. تالقىلاۋدا دا بىرنەشە دەپۋتات سويلەپ, وزدەرىنىڭ ويلارىن ورتاعا سالدى. زاڭ جوباسى داۋىس بەرۋدە قالىس قالعان التى ادامنان باسقا دەپۋتاتتاردىڭ قولداۋىمەن ماقۇلدانىپ, ەكىنشى وقىلىمعا دايىندالۋعا جىبەرىلدى.
وتىرىستا قارالعان ماڭىزدى ماسەلەنىڭ ءبىرى – كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرگە قورعانىس جانە اسكەري قىزمەت ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى زاڭ جوباسىنىڭ ءبىرىنشى وقىلىمدا قارالۋى بولدى. بۇل تۋرالى باياندامانى قورعانىس ءمينيسترى ساكەن جاسۇزاقوۆ جاسادى. الەمدەگى اسكەري-ساياسي جاعدايمەن ساناسا وتىرىپ, قازاقستاننىڭ قورعانىس كۇشتەرىن دامىتۋ پەرسپەكتيۆاسىنا بايلانىستى قولدانىستاعى زاڭنامالارعا وزگەرىستەر ەنگىزۋگە تۋرا كەلىپ وتىر, دەدى ول. بۇل وزگەرتۋلەر قولدانىلاتىن تەرميندەردى ناقتىلايدى جانە قورعانىس مينيسترلىگى مەن باس شتابتىڭ فۋنكتسيالارىن ايقىندايدى. جالپى ايتقاندا, زاڭ جوباسى 18 زاڭعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋدى قاراستىرىپتى.
دەپۋتاتتاردىڭ ءبىرشاما قىزۋ تالقىسىنان كەيىن زاڭ جوباسى ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلدانىپ, ەكىنشى وقىلىمعا دايىندالۋعا جىبەرىلدى.
سونداي-اق, وسى كۇنى تمد-عا قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ توتەنشە جاعدايلاردىڭ الدىن الۋ جانە ولاردى جويۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىعى تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى زاڭ جوباسى ماجىلىسكە قابىلدانىپ, ول تۋرالى قورىتىندى ازىرلەۋ مەرزىمى بەلگىلەندى.
وتىرىس سوڭىنان ءبىراز دەپۋتات ءوزدەرىنىڭ دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن جاريالادى.
جاقسىباي سامرات,
«ەگەمەن قازاقستان»