قازىرگى ۋاقىتتا كەز كەلگەن ادام جوعارعى سوتتىڭ جانىنان قۇرىلعان سوت جيۋريىنە سۋديالاردىڭ ءتۇرلى ارەكەتتەرىنە وراي شاعىمدانا الادى دەدى جوعارعى سوتتىڭ سۋدياسى, سوت ءجيۋريىنىڭ توراعاسى مورياك شەگەنوۆ "ەگەمەن قازاقستانعا" بەرگەن سۇحباتىندا. بيىل اقپاندا مەملەكەت باسشىسى جارلىعىمەن سوت ءجيۋريى تۋرالى ەرەجەنىڭ جاڭا رەداكتسياسى بەكىتىلگەن بولاتىن. جوعارعى سوت جانىنان قۇرىلعان سوت جيۋريىندە ەكى: بىلىكتىلىك جانە تارتىپتىك كوميسسيا بار. وسى ەكى كوميسسيانىڭ الدىڭعىسىنىڭ قۇرامىنا توعىز ادام, ال تارتىپتىك كوميسسياعا جەتى ادام كىرەدى. ولار جوعارى سوتتىڭ, وبلىستىق سوتتىڭ سۋديالارى, اۋداندىق سوتتىڭ جانە وتستاۆكاداعى سۋديالار. مىنە, وسى قوس كوميسسيانىڭ باسىن قوسقاندا ولاردى سوت ءجيۋريى دەپ اتايمىز. مۇنىڭ مۇشەلەرىن جاسىرىن داۋىسپەن جوعارعى سوتتىڭ جالپى وتىرىسىندا ءۇش جىل مەرزىمگە سايلايدى.
"بۇگىنگى كۇنگە دەيىن استانا, الماتى قالالارىنىڭ جانە كوپتەگەن وبلىستاردىڭ سوتتارىندا بولىپ, سۋديالاردىڭ بىلىكتىلىگى مەن تارتىبىنە نەگىزدەلگەن سىناقتاردى وتكىزدىك. رەسپۋبليكا بويىنشا سوتتاردا قىزمەت ءىستەيتىن 2600 سۋديا بار. ارينە, ولاردىڭ ءبارىنىڭ بىردەي بىلىكتىلىگى تارازىعا تارتىلمايدى. ەڭبەك ءوتىلى بەس جىلدان جيىرما جىلعا دەيىنگى سۋديالار بىلىكتىلىگى مىندەتتى تۇردە تەكسەرىلەدى. ال ەڭبەك ءوتىلى جيىرما جىلدان اسقاندارعا مۇنداي سىناق كوزدەلمەگەن. ءويتكەنى, جيىرما جىل قىزمەت ەتكەن سۋديانىڭ تاجىريبەسى دە, ءبىلىمى دە تالاپقا ساي كەلەتىندىگى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. سول سياقتى ەڭبەك ءوتىلى ءالى بەس جىلعا تولا قويماعان جاس سۋديالاردىڭ دا بۇل تارازىعا تارتىلمايتىندىعىن ايتقان ءجون. الايدا جاڭا زاڭ بويىنشا ەندى كەلەسى جىلدان باستاپ, قىزمەتكە كەلگەن جاس سۋديانىڭ ەڭبەك ءوتىلى ءبىر جىلعا تولعاندا, ونىڭ ءبىلىمى ساراپقا سالىنادى. ءسويتىپ بۇل سىناق ونىڭ بەس جىلعا دەيىن سۋديا بولىپ جۇمىس ىستەيتىندىگىن ياكي ىستەي المايتىندىعىن, ياعني جارامسىزدىعىن ايىرىپ, بەلگىلەپ بەرەدى. بەس جىلدان سوڭ تەكسەرىس تاعى قايتالانادى", دەيدى مورياك شەگەنوۆ. ال ەگەر وسى بىلىكتىلىگى تەكسەرىلگەن قانداي سۋديا بولسا دا, ونىڭ جارامسىزدىعى انىقتالسا, سوت ءجيۋريى جوعارى سوت كەڭەسىنە ۇسىنىس تۇسىرەدى. وندا پالەنشە دەگەن سۋديانىڭ ناقتى ءبىلىم دەڭگەيى مەن بىلىكتىلىگى ونىڭ ودان ءارى سۋديا بولىپ قىزمەت ەتۋىنە جارامايدى دەگەن قورىتىندى تۇيىندەلەدى. وسىعان بايلانىستى جوعارى سوت كەڭەسى سايكەس شەشىم شىعارادى.
"سۋديالاردىڭ بىلىكتىلىگى قالاي تەكسەرىلەدى؟ ونىڭ ءبىلىم دەڭگەيى قالايشا انىقتالادى؟" دەگەن سۇراققا ول: ء"بىز سۋديالاردىڭ ءبىلىمى مەن بىلىكتىلىگىن انىقتاۋدىڭ ەڭ ءتيىمدى دە وڭدى جولىن تاپتىق. سىناققا كەلگەن ءار سۋدياعا بيلەت بەرىلەدى. وندا نەگىزىنەن ءتورت سۇراق جازىلعان. ءۇش سۇراعى ءار سۋديانىڭ اتقاراتىن قىزمەت سالاسىنا قاتىستى. ءويتكەنى, قىلمىستىق, ازاماتتىق, اكىمشىلىك, ەكونوميكالىق, ت.ب. بولىپ قارالاتىن ىستەر بولىنەدى. ال ءتورتىنشى سۇراق جالپى سۇراق بولىپ تابىلادى. وندا سۋديانىڭ بۇگىنگى ءومىر تىنىسىنان قانشالىقتى حاباردار ەكەندىگى نازارعا الىنادى. وسى سۇراق ارقىلى سۋديانىڭ جان-جاقتى بىلىمدىلىگى, بىلىكتىلىگى انىقتالادى. سول سياقتى ەمتيحان قابىلداۋ بارىسىندا سۋديانىڭ اتقارعان قىزمەتىنىڭ ءۇش جىلدىق ناتيجەسى قارالادى. وندا جۇمىس ساپاسى, ءتارتىبى, ىستەردى قاراۋى, ۇستىنەن تۇسكەن ارىز-شاعىمدار, ت.ب. ءبارى ساراپقا سالىنادى. ءسويتىپ وسىنداي تارازىلاۋ ارقىلى كىمنىڭ كىم ەكەندىگى الاقانعا سالعانداي ايقىندالىپ شىعا كەلەدى. اركىم ءوز ورنىن تابادى" دەپ جاۋاپ بەردى. ونىڭ ايتۋىنشا, سوت ءجيۋريىنىڭ مۇشەلەرى «جۇزدەن جۇيرىك, مىڭنان تۇلپار» بولۋعا ءتيىس. ول ءۇشىن مۇشەلىككە تاڭداۋ قاتاڭ جۇرگىزىلەدى. بىرنەشە ادام باسەكەلەستىككە تۇسەدى. توپ جارعاندار عانا الىنادى. بۇل جەردە اتقارىپ جاتقان جۇمىستىڭ ساپاسى, ءوزىنىڭ ءبىلىمى مەن بىلىكتىلىگى, ءتارتىبى, قابىلەت-قارىمى قاپەرگە الىنادى. سوندىقتان بۇلاردىڭ ءبارى جاسىرىن داۋىس بەرۋ ارقىلى سايلانادى. وسىلايشا اۋداندا, وبلىستا, ودان ءارى جوعارعى سوتتاعى ەلەكتەن وتكەن ۇزدىكتەر سوت ءجيۋريىنىڭ مۇشەلەرى اتانادى. ودان كەيىن وسى جۇيرىكتەر مەن تۇلپارلار سوت ءجيۋريىنىڭ توراعاسىن داۋىسقا سالىپ تاڭدايدى. بۇل تاڭداۋ وتە جاۋاپتى جانە تارتىستى وتەتىنى بەلگىلى. بۇعان جوعارعى سوتتىڭ توراعاسى دا قاتىسادى. سوت ءجيۋريىنىڭ مۇشەلەرى ءۇش جىلعا سايلانادى.
"سۋديالاردىڭ ءىس-ارەكەتىنە بايلانىستى شاعىمدار دا تۇسەدى. بىراق بۇل ارىزداردىڭ كوپتىگىن بىلدىرمەيدى. ويتكەنى, سۋديا قابىلداعان شەشىمگە قوس تاراپتىڭ ءبىرى مىندەتتى تۇردە رازى بولمايتىندىعى اقيقات. دەمەك, ەكى جاقتىڭ ءبىرى, ايتەۋىر ءبىر ارىزدانادى. سونداي ارىزداردىڭ سانى قازىرگى كۇنى 244-كە جەتىپ وتىر. سۋديانىڭ ۇستىنەن جازىلعان ارىزداعى دەرەكتەر راستالعان جاعدايدا, ياعني سۋديانىڭ ارەكەتىندە ادەپ كودەكسىنىڭ نورمالارى بۇزىلعاندىعى انىقتالسا, وسى دالەلىن تاپقان فاكتىلەر بويىنشا سۋديا تارتىپتىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلادى" دەدى مورياك شەگەنوۆ.
الەكساندر تاسبولاتوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان»