سوڭعى جىلدارى ءتۇرلى اتاۋلى كۇندەر پايدا بولۋدا. ارقايسىسىنىڭ ءوز ەرەكشەلىكتەرى, ماڭىزدىلىعى بار. پاۆلودارلىقتار دا «ەرتىس كۇنىن» بيىل ءۇشىنشى رەت اتاپ ءوتتى.
ارينە, «پاۆلودار گەوگرافيا ءۇيى» قوعامدىق بىرلەستىگى وبلىس اكىمدىگىنىڭ قولداۋىمەن, «قازحروم» اق تۇك (ەۋرازيا توبى قۇرامىندا (ERG) بىرلەسىپ ءوتكىزگەن بۇل كۇن – ەرتىس وزەنى جاعاسىندا ورنالاسقان وبلىس ورتالىعى, اسەم قالامىز ءۇشىن اتىنا زاتى ساي لايىقتى مەرەكە. ءبىر ۋاقىتتا وزەندە 100 ۇلكەن, 2 مىڭ كىشى كەمەلەر ءجۇرىپ ءوتىپ, سۋ بەتىنىڭ ءسانىن كەلتىردى. قايىقتارمەن ءجۇزۋ جارىسىنىڭ ءوزى 4 كۇنگە سوزىلدى. وليمپيادالىق سپورت ءتۇرىنىڭ ءبىرى – ەسكەك ەسۋدەن ەندى وڭىرارالىق جارىستار وتكىزۋ دە جوسپارلانۋدا.
جالپى, بۇل كۇننىڭ ماقساتى – ەرتىس وزەنىندە سپورت, سۋ تۋريزمىن جاساۋ, وتانعا, ەلگە, جەرگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىك, وتكەننىڭ ىزدەرىن ىزدەۋ, سالاماتتى ءومىر سالتىن ناسيحاتتاۋ. جاعالاۋدا «تۋريزم PVL-2016» كورمەسى دە ۇيىمداستىرىلدى. ءبىزدىڭ وبلىس پەن رەسەيدىڭ جاعالاۋدا قۇرىلعان شاتىرلارىندا شەبەرلەر, سۋرەتشىلەر, قولونەرشىلەر «ەرتىستىڭ ءتۇرلى-ءتۇستى تامشىلارى» اتتى كوركەمونەر كارتينالارىنىڭ, «ادام جانە سۋ» اتتى سۋ ونىمدەرىنىڭ, «ەرتىس دارىندىلارى» شىعارماشىلىق جۇمىستارىنىڭ كورمەسىن, كەمە ۇلگىلەرىنىڭ ەكسپوزيتسيالارىن كورسەتسە, تۋريستىك سالا وكىلدەرى دە ءوز جۇمىستارىن پاش ەتتى. كورمەگە شىعارىلعان تۋىندىلاردىڭ اراسىندا قالاداعى كوركەمونەر, سۋرەت مەكتەبىنىڭ وقۋشىلارى جاساعان كەمەلەر ەرەكشە كوزگە ءتۇستى. ءبىر كەمەنى جاساۋ ءۇشىن جارتى جىلدان ەكى جىلعا دەيىن ۋاقىت كەتكەن كورىنەدى.
ال وسى اتاۋلى كۇندى وتكىزۋگە باستاما جاساعان ۇيىمداستىرۋشى, وبلىس ورتالىعىنداعى «گەوگرافيا ءۇيىنىڭ» ديرەكتورى الەكساندر ۆەرۆەكيننىڭ ايتۋىنشا, جالپى, شارا بارىسىندا تۇرعىندار, جاستار, بالالار, بىرىنشىدەن, ەرتىس ءوڭىرىنىڭ تاريحى جانە گەوگرافياسىمەن تانىسۋعا مۇمكىندىك الدى. ورىس گەوگرافيا قوعامىنىڭ ومبى وڭىرلىك بولىمشەسىنىڭ ومبى-يامىشەۆو-ومبى «دوروگامي بۋحولتسا» حالىقارالىق ەكسپەديتسياسى وكىلدەرىمەن كەزدەستى. ەكسپەديتسيا ومبى قالاسىنىڭ 300 جىلدىعىنا ارنالىپتى.
سوڭعى ۋاقىتتا ترانسشەكارالىق ەرتىس وزەنى جايلى ءجيى ايتىلادى. سۋى ازايىپ بارادى دەپ مۇڭايدىق. قالىڭ زاۋىتتار ورنالاسقان ءوز وڭىرىمىزدە اعىپ جاتقان وزەننىڭ, ارينە, ەكولوگيالىق احۋالى دا ويلانتادى. وزەن ارناسى بيىل شۇپىلدەپ ەرنەۋىنەن اسىپ-توگىلدى. بيىلعى ەرتىستىڭ بۇلاي مىنەز كورسەتىپ تاسۋى دا عاجاپ كورىنىس ەدى.
– سوندىقتان, «ەرتىس كۇنى» دەپ اتاپ وتكىمىز كەلگەنى – ەل نازارىن اۋدارۋ. ءبىزدىڭ ماقساتىمىز – ءۇش ەلدىڭ ورتاسىندا اعىپ جاتقان وزەندى قورعاۋ, ساقتاۋ, قازىرگى ءوسىپ كەلە جاتقان بالالارعا ونىڭ ماڭىزدىلىعىن, قاجەتتىلىگىن جەتكىزۋ, – دەيدى الەكساندر ۆەرۆەكين.
ايتسا ايتقانداي, ءوسىپ كەلە جاتقان ۇل-قىزدار ءبىرىنشى كەزەكتە ءوز جەرىنىڭ, ەلىنىڭ تاريحىن, وتكەنىن بىلۋلەرى كەرەك دەگەندى ءجيى ايتامىز. گەوگرافيا, تاريح ارقىلى ەلىمىزدىڭ قاي جەرىندە قانداي تاريحي ورىندار, وزەندەر, كولدەر, وبالار, قورعاندار, تاۋلار تۇرعان جەر سىرىن ءبىلۋ ءۇشىن «ەرتىس كۇنى» سياقتى تانىمدىق شارالار وتكىزۋ ابدەن قاجەت.
فاريدا بىقاي,
«ەگەمەن قازاقستان»
پاۆلودار