كوكەك انالارعا جاشىكتىڭ كەرەگى بار ما؟
شەتەلدە تاستاندى سابيلەردى تاستايتىن بەبي بوكس دەگەن جاشىكتەردىڭ پايدا بولعانىنا ءبىراز جىلدىڭ ءجۇزى بولدى. ونى شىركەۋ قىزمەتكەرى 1198 جىلى ريم پاپاسى يننوكەنتي ءىىى ويلاپ تاۋىپتى. سول زاماندا قيىندىق كورگەن انالار ومىراۋداعى نارەستەلەرىن تيبر وزەنىنە اعىزىپ جىبەرەدى ەكەن. سۋدىڭ اعىسى جاعالاۋعا لاقتىرىپ تاستاعان ءولى سابيلەردى كورگەن ريم پاپاسى جانى اشىپ حرامنىڭ قابىرعاسىنا وسىنداي جاشىكتەر ورناتقىزعان دەسە-ءدى. بالانى تاستاعان كەزدە قوڭىراۋدىڭ سىڭعىرلاعان ۇنىنەن شىركەۋ قىزمەتكەرلەرى كەلىپ, ءسابيدى الىپ كەتەتىن بولعان. كەيىن بۇل تاجىريبەنى كوپتەگەن مەملەكەتتەر ءوز كەرەگىنە جاراتىپ جاتتى.
ەندى ەلىمىزدە وسىنداي «ءومىر تەرەزەسى» دەپ اتالىپ كەتكەن جاشىكتەر قويىلادى ەكەن دەگەن ءسوز ەل اراسىندا جەلدەي ءوسىپ ءجۇر. وسى تاقىرىپ جونىندە «انالار ءۇيىنىڭ» اتقارۋشى ديرەكتورى بيبىگۇل ماحمەتوۆا جانە قىزدار پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ وقىتۋشىسى, پسيحولوگ جۇپارگۇل بەيسەنوۆا حانىممەن سۇحبات جۇرگىزگەن ەدىك.
– الماتىدا تۇڭعىش رەت تاستاندى بالالارعا جاشىك اشىلادى دەگەن جاڭالىق حالىقتىڭ توبەسىنە جاي تۇسىرگەندەي بولعانى راس. وسى تۇرعىدا تاستاندىلاردىڭ تاعدىرىنا كىم اراشا تۇسەدى؟ باقىتتى بالالىق شاققا بالتا شاۋىپ جاتقان جوقپىز با؟
بيبىگۇل ماحمەتوۆا:
– انالار ءۇيى قوعامدىق قورى 2014 جىلى باستاۋ العان «بەبي بوكس» قازاقشا اتاۋى «ءومىر تەرەزەسى» دەپ اتالعان جوباعا قاتىسقان بولاتىن. ءتىپتى, ەكى جاشىك تە ساتىلىپ الىنىپ قويعان. الايدا, ۇكىمەت بۇل جوباعا ءالى دە دايىن ەمەس ەدى, 2016 جىلى كەڭ كولەمدە رەزونانس تۋدىرعان بۇل ماسەلە قوعامدا كەڭىنەن تالقىلانىپ ساراپقا سالىنىپ, ءتۇرلى سىني پىكىرلەر تۋدىردى. قازىرگى تاستاندىلاردىڭ تاعدىرىن مەملەكەتتىك ۇيىمدار شەشۋدى قولعا الىپ جاتىر, ءارى قاراي قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى مەن ىشكى ىستەر قىزمەتىنىڭ ماماندارى جانە بالا اسىراپ الۋشى ماماندار جاۋاپتى دەپ ەسەپتەلىنەدى.
جۇپارگۇل بەيسەنوۆا:
– ەركەك ۇرپاقتى تاربيەلەسە, ايەل ۇلتتى تاربيەلەيدى... وسى ءبىر قاناتتى ءسوز ويىما ورالىپ وتىر. الەمدەگى كۇننەن كەيىنگى بولمىسى مەيىرىمنەن جاراتىلعان اسىل جاندار – قىز-كەلىنشەكتەرىمىزگە ايتىلعان وسىنداي سيپاتتاعى بەينەلەۋگە لايىقتى قىزدارىمىزدىڭ ازايىپ بارا جاتقانى جانىڭدى اۋىرتادى.
بىراق ءبىزدىڭ «ابايسىزدا الدانىپ قالعان» قىزدارىمىز سول «جاشىكتەرگە» قانشالىقتى سانالى تۇرعىدا بارىپ, بالاسىن سالادى, قانشالىقتى پسيحولوگيالىق تۇرعىدا دايىن دەگەن كۇماندى, كۇدىكتى قانشاما ويلار كەلەدى... مەنىڭ ويىمشا, بۇل جاشىكتەر تۋرالى, ونى نە ءۇشىن ورناتىپ جاتقانى تۋرالى اقپاراتتار ءالى دە بولسا حالىق اراسىندا جەتكىلىكسىز, سونىمەن بىرگە, ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزگە بۇل جاعدايدى دۇرىس قابىلداۋى ءۇشىن ءبىراز ۋاقىت كەرەك سياقتى.
– انالار ءۇيى تاستاندى بالالار سانىن ازايتۋعا قانشالىقتى ۇلەس قوسىپ جاتىر؟ تاستاندى بالالار سانى ەلىمىزدە ورتا ەسەپپەن قانشا, سىزدەرگە جىلىنا قانشا انا بالاسىمەن قابىلدانادى؟
بيبىگۇل ماحمەتوۆا:
– انالار ءۇيى قوعامدىق قورىنىڭ ارقاسىندا 1,5 جاسقا دەيىنگى بالالى بولۋدان باس تارتقان ايەلدەردىڭ 60 پايىزىنىڭ الدىن الىپ وتىرمىز. ەلىمىزدە «انالار ءۇيى» جوباسىمەن 24 كريزيستىك ورتالىق اشىلعان بولاتىن. جىلىنا 65 ايەل تۇسەدى, وسى جىلى 7 ايلىق بالاسىمەن 460 ايەل ورنالاستىرىلدى. ءۇش جىلدا «انالار ءۇيى» قوعامدىق قورى 1670 ايەل مەن بالاعا كومەك قولىن سوزدى.
جوبا تولىعىمەن قازاقستاندىق كاسىپكەرلەردىڭ تاراپىنان قارجىلاندىرىلۋدا. «انالار ءۇيى» ومىردە ءتۇرلى قيىندىق كورگەن جۇكتى جانە نارەستەلى بولعان انالارعا پسيحولوگيالىق, مەديتسينالىق ماتەريالدىق تۇرعىدا ءبىر جارىم جاسقا دەيىنگى بالاسى بار اتا-انالارعا كومەكتەسەدى ءارى قاراي قىزمەتكە تۇرىپ قوعامدا وزىندىك ورنىن قالىپتاستىرۋعا جاعداي جاسايدى. انالار ۇيىنە كەلگەن ايەلدەر ءتۇرلى كۋرستاردان وتەدى, تىگىن تىگۋ, توقىما توقۋ سياقتى كاسىپ ءتۇرىن يگەرىپ بولاشاقتا بالاسىن اسىراۋ ءۇشىن جۇمىسقا ورنالاسادى. پسيحولوگيالىق تۇرعىدا انالارىمىز ءوز-وزىنە سەنىمدى, ءارى قاراي قوعامنىڭ تولىققاندى جەكە مۇشەسى رەتىندە ءومىر سۇرەدى.
– ءسىز تاستاندى سابيلەردى قۇتقارۋدىڭ قانداي جولىن ۇسىنار ەدىڭىز؟ بىرلىگى جاراسقان ءبۇتىن وتباسى بولىپ قالۋ ءۇشىن جاستارىمىزعا قانداي اقىل-كەڭەس ايتاسىز؟
بيبىگۇل ماحمەتوۆا:
– كوبىنە بالادان باس تارتاتىن جاسوسپىرىمدەر مەن ستۋدەنتتەر. ولارعا پەداگوگيكالىق-پسيحولوگيالىق كومەكتەر كورسەتىپ, اتا-انالارى مەن مۇعالىمدەرىمەن ءجيى كەزدەسۋ ۇيىمداستىرىپ, اقىل-كەڭەس ۇيرەتىپ تۇرۋ كەرەك. جاڭا وقۋ جىلىنىڭ باسىنان باستاپ ءبىز وسى ماسەلەگە ورتا مەكتەپ جانە جوو-لارعا ارناپ ناسيحاتتاۋ كەڭەستەرىن جۇرگىزۋدى قولعا الامىز. سونىمەن قاتار, وتباسىن ساقتاۋ ورتالىقتارىن دامىتىپ جاس بۋىنعا ەرتە جاستان كاسىبي ماماندار-پسيحولوگ, زاڭگەر, مۇعالىمدەر تەگىن ءجيى كەڭەس وتكىزىپ تۇرۋ كەرەك.
جۇپارگۇل بەيسەنوۆا:
– ارينە, تىم قۇرىسا, جازىقسىز نارەستەلەردى ۋنيتازعا, كۇل-قوقىستىڭ اراسىنا, اجەتحاناعا جانە ت.ب. تاستاپ كەتكەننەن, سول «جاشىكتەرگە» قالدىرىپ كەتكەنى دۇرىس دەپ ويلايسىڭ. ونسىز دا رۋحاني ازعىنداعان جاستارىمىز, انالارىمىز بەن اكەلەرىمىز مۇنى قالاي قابىلدايدى؟ بۇل ۇلكەن ماسەلە... بىراق كەز كەلگەن نارسەنىڭ ەكى جاعى بار دەمەكشى, مۇنىڭ كوكەك انالارىمىز بەن سوعان قاتىستى جىگىتتەرىمىزدىڭ وتباسى, بالا الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىكتەرىنىڭ تومەندەۋىنە الىپ كەلەتىنى تاعى بار. ءبىزدىڭ ەلىمىزدە وسىنداي جاعدايلاردىڭ بولۋىنا ەڭ ءبىرىنشى قىزدارىمىزدى كىنالايدى, ال كوپ جاعدايدا سوعان قاتىستى ەڭ جاۋاپتى تۇلعانىڭ ءبىرى – جىگىتتەرىمىز تاسادا قالىپ قويىپ جاتادى.
ايمان مۇقىشەۆا