تۇركى الەمىنىڭ تۇتاس مۇراسى

عالىمداردىڭ پايىمداۋىنشا, «بابالار سوزىنە» ەنگەن فولكلورلىق ماتىندەردىڭ 80 پايىزى بۇرىن جا­ريالانباعان, عىلىمي ورالىمعا ءتۇس­پەگەن تىڭ ماتەريالدار.  جالپى, وسى 100 تومدىقتا س.ابدراحمانوۆ سىندى ءبىلىمدار ءىنىمىزدىڭ جازۋىنشا, شامامەن, باسى-اياعى ءبۇتىن 600-دەي فولكلور تۋىندىلارى قامتىلعان جانە ءاربىر تومنىڭ كولەمى ورتاشا ەسەپپەن 400 بەتتەن قۇرالعان. دەمەك, 100 تومدىق سەريانىڭ جالپى كولەمى 2600 باسپا تاباق دەپ ساناعاندا, باسىلىمدا  شامامەن 40 640 بەت بار. كوپتومدىق جيناقتارداعى ەكى ميلليون شامالى تاڭبانى تەرۋ ءۇشىن كومپيۋتەر كلاۆياتۋرالارىن نەشە ميلليون رەت باسۋ كەرەكتىگىن كوزگە ەلەستەتۋدىڭ ءوزى ءبىر عانيبەت قوي! بۇعان قاراپ, باعالى باسىلىمدى باسپاعا ازىرلەۋشى عالىمدار توبى ايىنا 10 توم ءماتىندى سيرەك قورلاردان ىزدەپ تاۋىپ, جيناقتاپ, ولاردى كونە اراب حارپىنەن كوشىرىپ, جۇيەلەپ, عىلىمي تۇسىنىكتەمەلەرىن دايىنداپ, ودان ءارى رەداكتسيالىق جۇمىستارىن اياقتاعان سوڭ باسپاعا ۇسىنا وتىرىپ, وسى ون جىلدىڭ وزىندە 100 جىلعا تاتىرلىق ەرەن ەڭبەك اتقارعاندارىن ايرىقشا اتاعىم كەلەدى. راسىندا دا, وسى 100 تومعا جيناق­تالعان ۇلتتىق ءتول مۇرامىزدى  تانۋ ارقىلى ءبىز  قازاق  حالقىنىڭ وتكەن عاسىرلارداعى  مادەنيەت تاريحىن, ءسوز ونەرىنىڭ قايتالانباس سۇلۋلىعىن, رۋحاني ءومىرىنىڭ كۇللى قىرلارىن تۇتاستاي تاني الامىز. سونىمەن بىرگە, ءبىز قازاق حالقىنىڭ ەتنوگرافياسىن, الەۋمەتتىك دۇنيەتانىمى مەن دالالىق فيلوسوفياسىن, كوركەمدىك كوزقاراسى مەن وتكەن تاريحىنا دەگەن پايىمىن, جالپى ۇلتتىڭ تاعدىرى مەن بولمىس-ءبىتىمىن, كوشپەلىلەردىڭ ءور رۋحى مەن مىنەز-قۇلقىن جاقىن تاني الامىز. بۇل اسىل قازىنا – قازىرگى كەزدە تاريحشىلار مەن پسي­حولوگتارعا, قوعامتانۋشىلار مەن  مادەنيەتتانۋشىلارعا, ادەبيەتشىلەر مەن تىلشىلەرگە, ەپوستانۋشىلار مەن ەتنوگرافتارعا, قازاق ءومىرىن زەرتتەيتىن قوعامدىق-گۋمانيتارلىق پاندەردىڭ بارلىعىنا دا تاپتىرماس قۇندى دەرەكتەر. بىلايشا ايت­قاندا, سول سالاداعى عالىمداردىڭ بارلىعىنا دا تىڭ وي سالىپ, سونى دا سالماقتى ەڭبەكتەر جازۋعا جەتەلەيتىن جاڭا عىلىمي نىسانا – وسى 100 توم­دىق قازاق فولكلورى دەسەك, ارتىق ايتقاندىق ەمەس. سونىمەن بىرگە, مەنىڭ ويىمشا, وتكەندەگى ساحارا ءومىرىنىڭ, قازاق جۇر­تىنىڭ مادەني-تاريحي ساناسى قانداي دەڭگەيدە بولعاندىعىن بىلگىسى كەلگەندەر دە وسى 100 تومدى پاراق­تاي وتىرىپ, ۇلتىمىز تۋرالى تولىق اقپارات الارى ءسوزسىز. بۇل ارادا مىنا ماسەلەگە دە نازار اۋدارعانىمىز ابزال. دۇنيەجۇزىندەگى كوپتەگەن مەملەكەتتەرگە قاراعاندا, وزگە حالىقتاردى تانىعاندا, قازاق حالقىنىڭ وسىنداي اۋىزشا فولكلورلىق مۇراسىنىڭ 100 توم بولىپ شىعۋى – ول ءبىزدىڭ عىلىمي وي جۇيەمىزدىڭ كوپ وسكەندىگىن, حالىق مۇراسىنا  دەگەن دۇرىس كوزقاراستىڭ قالىپتاسا باستاعانىن اڭعارتادى. ال مۇنىڭ ءوزى ءبىزدىڭ تاۋەلسىز ەل رەتىندە ءتول مادەنيەتىمىزدىڭ تەرەڭ قاباتتارىن – كونە رۋحاني مۇرامىزدى يگەرۋگە قول جەتكىزە العانىمىزدىڭ انىق ايعاعى. 100 تومدىق فولكلور باسىلىمى – قازاق حالقىنىڭ, ۇلتىمىزدىڭ ومىرىندەگى ۇلكەن ماڭىزى بار وقيعا, حالقىمىزدىڭ بۇكىل ادامزات الدىندا ماقتانىشپەن كورسەتۋىنە تۇرارلىق ۇلتتىق برەند. ءبىر ەسەپتەن, بۇرىنعى ءبىزدىڭ ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنا قاراعان م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينس­تيتۋتى عىلىمي قىزمەتكەرلەرىنىڭ بۇل ەڭبەگى بارشا عىلىمي قاۋىمنىڭ كوڭىلىنەن شىق­قانىن باسا ايتقىم كەلەدى. «بابالار ءسوزى» 100 تومدىق توپتاماسى – ينستيتۋتتىڭ تاۋەلسىزدىك جىلدارى اتقارعان ەڭ ىرگەلى عىلىمي جوباسى رەتىندە ەستە قالارى انىق. ارينە, كەلەشەكتە بۇل جۇمىستىڭ يگىلىگىن قازاق حالقىنىڭ بولاشاق ۇرپاعى كورەدى. كەزىندە اكادەميك سەيىت قاسقاباسوۆ 100 تومدىقپەن جۇمىستىڭ بارىسى تۋرالى: «كەڭەس زامانىندا تاريحي جىرلار, ءدىني داستاندار, ميفتەر, ىرىمدار مەن تىيىمدار, وزگە دە مۇرالارىمىز ەسكەرۋسىز قالىپ وتىردى. ءبىز وسىنى ءبىرىنشى قولعا الدىق. بۇلار جازىپ العانعا دەيىن حالقىمىز اراسىندا اۋىزدان اۋىزعا تاراپ كەلگەن دۇنيەلەر بولاتىن. ءبىز ونى «جامان» نە «جاقسى» دەپ بولۋگە بولمايتىنىن ويلاستىر­دىق. ءار شىعارمانىڭ تاربيەلىك ءمانى ءبىرىنشى كەزەككە شىعىپ, ساياسيلاندىرۋدان ارىلدىق دەسەك بولادى. وسىنداي تاباندى جۇمىس ءوز ناتيجەسىن بەردى. ماڭگىلىك ەلدىڭ ماڭگىلىك فولكلورى جۇرت قولىنا ءتيدى», – دەپ جازعانى بار. شىندىعىنا كەلسەم, «بابالار ءسوزى» باسىلىمدارى تەك  قازاق ەلىنىڭ عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە, ءتۇبى ءبىر تۇركى دۇنيەسىنىڭ دە ورتاق رۋحاني تابىسى دەگەنىمىز ماقۇل. ءسويتىپ, قازاق حالقىنىڭ ماڭگىلىك مۇراسىن جيناقتاعان «بابالار ءسوزىنىڭ» 100 تومدىق باسىلىمى ءبىرتۇتاس سەريا­مەن جارىق كورىپ, قالىڭ وقىرمانعا جول تارتتى. ەندىگى مىندەت – مۇنداي ۇلت جاۋھارىن كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ قانا قويماي, قالىڭ جۇرتشىلىققا, ونىڭ ىشىندە وسكەلەڭ ۇرپاققا كەڭىنەن ناسيحاتتاپ, ۇلتىمىزدىڭ مەرەيلى مارتەبەسىن ارتتىرۋ. ءوز باسىم بۇل باسىلىمنىڭ  بارشا جۇرتشىلىق ءۇشىن, سونىڭ ىشىندە, قازاق فولكلورىن زەرتتەۋشىلەر ءۇشىن دە اسا باي حالىقتىق مۇرامەن تانىسۋ, ونى زەرتتەۋ ءۇشىن جاڭا مۇمكىندىكتەر اشارىنا سەنەمىن. وتكەن جىلى پرەزيدەنت تاراپىنان ۇسىنىلعان « ۇلى دالا» جانە «ماڭگىلىك ەل» يدەيالارىن دا ءبىز وسى م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىنىڭ ۇجىمى دايىنداپ جارىققا شىعارعان 100 تومدىق «بابالار ءسوزى» اتتى ادەبي-فولكلورلىق توپتامادان تابا الامىز. ءسوز سوڭىندا بۇگىندەرى الەمدە بالاماسى جوق وسى عاجايىپ كوپتومدىقتى باسپاعا ازىرلەۋدە  ەرەكشە تەر توككەن ءبىر توپ ينستيتۋت عالىمدارى جانە بۇل مەملەكەتتىك ءمانى زور جوبانى جۇزەگە اسىرۋ جۇمىستارىن تولىقتاي قامتاماسىز ەتكەن ۇعا اكادەميگى س.قاسقاباسوۆ پەن اتالعان ۇيىمنىڭ كوررەسپوندەنت-مۇشەسى ۋ.قاليجانوۆ مەملەكەتتىك سىيلىققا ۇسىنۋعا ابدەن لايىقتى دەپ سانايمىن. «بابالار ءسوزى» 100 تومدىعى تەك قازاق حالقىنىڭ عانا ەمەس, كۇللى تۇركى وركەنيەتىنىڭ ۇلى مۇراسى. وسى «بابالار ءسوزىن» ودان ءارى جيناس­تىرىپ, 150 توم ەتىپ شىعارۋدى م.اۋە­زوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينس­تيتۋتىنىڭ عالىمدارى جوسپارلاپ وتىر. ەگەر وسى جوبا مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ تاپسا, وندا ۇلتتىڭ ۇلى مۇراسى تولىقتاي تۇگەلدەنىپ, «ماڭگىلىك ەل» قۇرىپ جاتقان قازاق حالقىنىڭ اسىل جادىگەرىنە اينالار ەدى. بۇعان ينستيتۋت عالىمدارىنىڭ تاجىريبەسى دە, عىلىمي الەۋەتى دە جەتكىلىكتى. مۇرات جۇرىنوۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇعا پرەزيدەنتى, اكادەميك