قارىزدارىن قايتارۋ ءۇشىن ساۋداعا شىعارىلادى
قاراعاندى اۆيازاۋىتى ساۋداعا شىعارىلاتىن بولدى. بۇل تۋرالى «قازاگروقارجى» اق قاراعاندى فيليالىنىڭ ديرەكتورى بيسارا دۇيسەمباەۆا مالىمدەدى.
– «فەرمەر» ماركالى اۋىلشارۋاشىلىق ۇشاقتارىن شىعاراتىن «قازاۆياسپەكتر» جشس اۆيازاۋىتىن جانە جەر تەلىمىن ساتۋدى جەكە سوت ورىنداۋشىلارى ۇيىمداستىرادى. ونىڭ باستاپقى باعاسى 1 ميلليارد 40 ميلليون 733 مىڭ تەڭگە بولىپ بەلگىلەندى. اتقارۋ پاراعى جەكە سوت ورىنداۋشىسىنا جىبەرىلدى. ساۋدا ورتاق ەلەكتروندى جۇيە بويىنشا جۇزەگە اسىرىلادى, – دەدى ب.دۇيسەمباەۆا قاراعاندىدا وتكەن ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا.
اۆيازاۋىت «قازاگروقارجى» كومپانياسىنا نەسيە قارىزىن ءتيىستى مەرزىمىندە قايتارماعانى تۋرالى بۇعان دەيىن دە حابارلانعان بولاتىن. قارىز مولشەرى سىياقى, ايىپپۇل, وسىماقى ءبارىن قوسىپ ەسەپتەگەندە 1 ميلليارد 40 ميلليون تەڭگەگە جەتكەن. وسىعان بايلانىستى, «قازاگروقارجى» اق سوتقا جۇگىنىپ, كاسىپورىندى ينفراقۇرىلىمىمەن, جەر تەلىمىمەن بىرگە ساتۋعا رۇقسات سۇراعان ەدى.
ەكونوميكالىق سوت بۇعان دەيىن «قازاگروقارجى» اق-تىڭ اۆيازاۋىت قارىزىن ونىڭ م ۇلىكتەرىن ساتۋ ارقىلى قايتارۋ تۋرالى تالاپ ارىزىن قاناعاتتاندىرۋدان باس تارتقان بولاتىن. جاۋاپكەر تاراپ سوتتى قارىزدىڭ زاۋىت قۇنىنان الدەقايدا ازدىعىنا سەندىرە الدى. الايدا, ۇلتتىق كومپانيا ءوزىنىڭ اپەللياتسيالىق شاعىمىندا نەسيەنى تولىعىمەن مەرزىمىنەن بۇرىن قايتارۋدى تالاپ ەتتى. قاراعاندى وبلىستىق سوتىنىڭ اپەللياتسيالىق القاسى اكتسيونەرلىك قوعامنىڭ تالابىن قاناعاتتاندىرىپ, ءتيىستى قارىزداردى زاۋىتتى جانە ونىڭ 30, 34 گەكتار جەر تەلىمدەرىن ساتۋ ارقىلى قايتارۋ تۋرالى شەشىم شىعاردى.
* * *
بۇل ءوزى ءاۋ باستا ەرتەگىدەي عاجاپ قيالمەن قولعا الىنعان جوبا ەدى. «قازاقستانداعى العاشقى ءارى جالعىز اۆياتسيا زاۋىتى» دەگەن اتى قانداي! قاراعاندىدا وسىنداي ءوندىرىس ورنىن اشۋ يدەياسى كاسىپكەر باقىتجان سەيىتقۇلوۆقا تيەسىلى دەلىندى. ول كوپ جىلدار بويى اۆياونەركاسىبى دامىعان قازان قالاسىندا تۇرىپتى. سول جاقتا قيالىنا قانات بىتسە كەرەك, ول ءوزىنىڭ جاقىن سەرىكتەرىمەن بىرگە «قازاۆياسپەكتر» كومپانياسىن قۇرىپ, وسى سالانى قازاقستاندا قولعا الۋعا بەل بۋادى. ونىڭ بۇل باستاماسى مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ تاپقانىن تومەندە باياندايمىز. ازىرگە ونىڭ بولاشاق زاۋىتقا كادر ماسەلەسىن قالاي شەشكەنىن ايتىپ وتەلىك. اۆياتسيالىق دەتالدار جاساۋدا, ۇشاق قۇراستىرۋدا تاجىريبەسى بار ماماندار قاراعاندىعا قايدان كەلسىن؟ حابارلاندىرۋ بويىنشا جينالعان تەحنيكالىق ءبىلىمى بار مامانداردان ىرىكتەپ, ءبىر توپ ادامدى زاۋىتتىڭ ەسەبىنەن قازان قالاسىنا ارنايى كۋرستان وتۋگە جىبەرەدى. قىسقا ۋاقىتتا نە ۇعىپ, نەنى يگەرگەندەرىن قايدام, ايتەۋىر ولار تاتارستاننان پوليمەر-كومپوزيتتىك ماتەريالداردى قالىپتاۋشى-جاپسىرۋشى ماماندىعىن الىپ قايتتى. سونىمەن, ماماندار ماسەلەسى «شەشىلدى».
ارمان زاۋىتتىڭ العاشقى ىرگەتاسىن 2010 جىلدىڭ تامىزىندا سول كەزدەگى وبلىس اكىمى سەرىك احمەتوۆ پەن سول ۋاقىتتاعى كولىك جانە كوممۋنيكاتسيالار ءمينيسترى ءابىلعازى قۇسايىنوۆ (عايىپتان تايىپ, كەيىن ول دا قاراعاندى وبلىسىنىڭ اكىمى بولدى) قالاعان بولاتىن.
الدىمەن اۋىل شارۋاشىلىعىن جارىلقاۋى ءتيىس دەگەن زاۋىتقا 1,6 ميلليارد تەڭگە قاراجات قۇيىلدى. ونىڭ 750 ميلليون تەڭگەسى «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى بويىنشا مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن بولىنسە, 850 ميلليون تەڭگەسىن 2021 جىلعا دەيىن جىلىنا 6 پايىزدىق وسىممەن نەسيە رەتىندە «قازاگرو» ۇلتتىق حولدينگى» اق بەردى.
ەسكە سالا كەتەيىك, اۆياتسيالىق زاۋىت جاڭا سەرپىندى جوبا رەتىندە 2011 جىلدىڭ قاراشا ايىندا ەلباسى نازارىنا ۇسىنىلعان بولاتىن. ەلباسىنا رەسەيدىڭ قازان قالاسىنداعى اۆيازاۋىتتان اكەلىنىپ, ەش قىسىلۋسىز قازاقستان سيمۆولى جاپسىرىلىپ قويعان «فەرمەر-2» ۇشاعىنىڭ ۇشىپ-قونعان ءمۇمكىندىكتەرى كورسەتىلدى. جوبانى ءجۇزەگە اسىرامىز دەپ جۇگىرگەندەر سول ۇشاقتى جاتىپ كەپ ماقتادى: «سالماعى – 960 كەلى, نەعۇرلىم جەڭىل ءارى مىقتى پوليمەر-كومپوزيتتىك ماتەريالداردان جاسالعان; ساعاتىنا 200 شاقىرىمعا دەيىنگى جىلدامدىقپەن ۇشا الاتىن ول ءبىر كوتەرىلگەندە 30-180 گا جەردى دارىمەن وڭدەپ شىعا الادى. زاۋىتتىڭ جوسپارىندا 1500 شاقىرىمعا دەيىن ۇشا الاتىن امبەباپ ۇشاقتار شىعارۋ دا بار. 2014 جىلى ءتورت ورىندىق «سۇڭقار», 2015 جىلى مەملەكەت قولداسا, ون ورىندىق «ەكسپەديشن» ۇشاقتارىن شىعارامىز». ال 2019 جىلعا قاراي التى جانە سەگىز ورىندىق رەاكتيۆتى ۇشاقتار شىعارۋعا ءتيىسپىز», – دەپ اقىلعا قونىمسىزداۋ قيالدارىن اقتارىپ سالدى.
سەرىك احمەتوۆ پرەزيدەنتكە سول كەزدە ءارى كەتسە ءبىر جىلدان كەيىن وسىنداي ۇشاقتىڭ كەمىندە ونشاقتىسىن شىعارامىز, قازاقستاندىق فەرمەرلەردەن قازىردىڭ وزىندە تاپسىرىستار ءتۇسىپ جاتىر دەپ سەنىمدى سويلەدى. ءتىپتى, ءۇش جىلعا جەتەتىن تاپسىرىستار بار دەپ وتىرىكتىڭ ءوزىن ءوسىرىپ ايتتى. الايدا, زاۋىت سودان بەرى وتكەن بەس جىل ىشىندە ۇساق-تۇيەك بولشەكتەر شىعارۋمەن شەكتەلگەنى بولماسا, بىردە-ءبىر ۇشاق شىعارعان جوق. ونىڭ سەبەبى – بيزنەس-ارىپتەستەر – «قازاۆياسپەكتردىڭ» قوجايىنى مەن قازان قالاسىنىڭ «مۆەن» فيرماسىنىڭ اراسىنداعى كەلىسپەۋشىلىكتەر دەسەدى. ءاۋ باستا, تاتارستاندىقتار سىزبالارمەن, تەحنيكالىق كەرەك-جاراقتارمەن كومەكتەسەدى, ال قاراعاندىلىق شەبەرلەر تەك ۇشاقتاردى قۇراستىرۋمەن اينالىسادى دەپ كەلىسىلگەن-مىس.
مەملەكەت باسشىسى وسى ءبىر وراشولاق جوبا ءۇشىن س.احمەتوۆتى ۇكىمەت ءماجىلىستەرىنىڭ بىرىندە سىنعا العان ەدى, الايدا, ودان زاۋىتتىڭ تاعدىرى وڭالا قويعان جوق. قاراعاندى وبلىسىنىڭ ودان كەيىنگى اكىمى بولعان باۋىرجان ابدىشەۆ 2014 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن جوق دەگەندە ەكى ۇشاق شىعارامىز دەپ انت-سۋ ىشكەندەي بولىپ ەدى. ءۋادەسىندە تۇرۋ ءۇشىن ساقتىق جاساپ, سلوۆەنيالىق «Pipistrel» فيرماسىنا جەڭىل موتورلى, جينالمالى ءۇش ۇشاققا تاپسىرىس بەرىپ تە قويعان. ياكي, قاراعاندىلىق «شەبەرلەرگە» قالاتىنى تەك بولشەك-بولشەك بولىپ كەلگەن ۇشاقتى قۇراستىرىپ, بۇراندالارىن قايىرا سالۋ كەرەك بولاتىن. بۇل كادىمگى كوز الداۋ ەدى. بىراق, كاسىپورىن باسشىلىعى مەن ءابدىشەۆ مىرزا سونىڭ وزىنە قول جەتكىزە المادى. ونى ايتاسىز, سلوۆەنيالىقتار بەرىپ جىبەرگەن ۇشاقتاردى كەدەنشىلەر بوگەپ, 32 ميلليون تەڭگە كولەمىندەگى ءتيىستى سالىقتاردىڭ تولەنۋىن تالاپ ەتكەن. ءتىپتى, سوعان وراي قىلمىستىق ءىس قوزعاۋعا دەيىن بارعان.
«قازاۆياسپەكتر» جشس ديرەكتورى الەكساندر ۆاششەنكو وسىدان ەكى جىلداي بۇرىن «زاۋىت جوسپارعا سايكەس جۇمىس ىستەۋدە. 2014 جىلدىڭ 1 قازانىنا قاراي العاشقى «فەرمەر-2» ۇشاعى شىعارىلادى, ال 2015 جىلى سونداي ۇشاقتىڭ جىلىنا 36 داناسىن شىعارىپ وتىرامىز. شەتەلدىك كاسىپورىندارمەن بىرلەسىپ جۇزەگە اسىرايىن دەپ وتىرعان جوبالارىمىز دا بار. مىسالى, سلوۆەنيالىق «Pipistrel» اۆياقۇراستىرۋ كومپانياسىمەن بىرلەسىپ شاعىن جولاۋشى ۇشاقتارىن, ورتكە قارسى امەريكالىق «Air Traktor» ۇشاقتارىن قۇراستىرۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. سونىمەن قاتار, ءبىزدىڭ اۆيازاۋىت «ان-2» ۇشاقتارىنىڭ موتورىن جاڭالاۋدى قولعا الماقشى. ءوزىمىز جاساعان ۇشاقتاردى كەيىن تمد ەلدەرىنىڭ نارىعىنا شىعارامىز», دەپ كوسىلگەن ەدى.
اقىرى نە كەرەك, وسى ۋاقىتقا دەيىن قاراعاندى اۆيازاۋىتى بىردە-ءبىر ءجىبى ءتۇزۋ ۇشاق قۇراستىرىپ شىعارا المادى. ۇكىمەتتىڭ 2013 جىلدىڭ قازان ايىندا وتكەن كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ بۇل جوبانى كوزبوياۋشىلىق دەپ باعالادى. «جوبالاردى مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ دۇرىس ۇيىمداستىرىلماعان. ءبىرقاتار كاسىپورىنداردا ءونىمدەردى وتكىزۋ, شيكىزات جەتكىزۋ, كادرلارمەن قامتاماسىز ەتۋ پروبلەمالارى بار. قاراعاندىدا, مىسالى, كەزىندە سەرىك نىعمەت ۇلى ۇلكەن ماقتانىشپەن كورسەتكەن «فەرمەر» ۇشاعىن شىعاراتىن زاۋىت بار-جوعى ءبىر اەروپلان شىعارعان. ونىڭ ءوزى ۇشپايدى, قالبالاقتاپ ارەڭ قوندى دەسەدى. مۇنداي كوزبوياۋشىلىق كىمگە كەرەك؟!», – دەدى ەلباسى.
سونىمەن, قاراعاندى وبلىستىق سوتىنىڭ اپەللياتسيالىق القاسى قاراعاندى ەكونوميكالىق سوتىنىڭ بيىلعى جىلدىڭ قاڭتار ايىنداعى شەشىمىنىڭ كۇشىن جويىپ, «قازاگروقارجى» اق-تىڭ تالابىن قاناعاتتاندىرۋ تۋرالى جاڭا شەشىم شىعاردى. قاۋلىدا قارىزدى قايتارۋ ءۇشىن بورىشكەردىڭ كەپىلگە قويىلعان بارلىق م ۇلىكتەرى: كاسىپورىننىڭ اكىمشىلىك-وندىرىستىك عيماراتتارى, سونىمەن قاتار, 30 جانە 34 گەكتار جەر تەلىمدەرى ساتۋعا قويىلاتىنى ناقتىلانعان. بۇل شەشىمگە وراي تاراپتار ءالى دە جوعارعى سوتقا كاسساتسيالىق شاعىم تۇسىرە الادى. الايدا, «ونبەيتىن داۋدى وسپەيتىن ەر قۋادى» دەمەكشى, ول شاعىمدانۋدىڭ ءمانى بولا قويار ما ەكەن. اينالىپ كەلگەندە, مەملەكەتتىڭ ميلليوندارىن ىسىراپ ەتىپ, اياعى قۇردىمعا كەتكەن وسى جوبانى باستاعاندار مەن قوستاعاندار جاۋاپقا تارتىلماي ما ەكەن دەگەن وي دا مازالايتىنى راس. «سۋدىڭ دا سۇراۋ بار» ەمەس پە؟..
قايرات ءابىلدينوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان»
قاراعاندى