پرەزيدەنت جانىنداعى قازاقستان ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى مەن «Amanat» پارتياسى قوعامدىق ساياسات ينستيتۋتىنىڭ بىرلەسە ۇيىمداستىرۋىمەن ەلوردادا «جاڭا كونستيتۋتسيا: سەنىم مەن دامۋدىڭ جاڭا ارحيتەكتۋراسى» اتتى ساراپتامالىق الاڭ وتىرىسى ءوتتى. ءىس-شاراعا پارلامەنت دەپۋتاتتارى, كونستيتۋتسيالىق كوميسسيا مۇشەلەرى, مەملەكەتتىك ورگاندار وكىلدەرى, اكادەميالىق جانە ساراپشىلىق قاۋىمداستىق, سونداي-اق ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىنىڭ وكىلدەرى قاتىستى.
جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىنىڭ نەگىزگى ەرەجەلەرىن, ولاردىڭ ينستيتۋتسيونالدىق, قۇقىقتىق جانە ساياسي سالدارىن اشىق تالقىلاۋ فورماتىندا وتكەن ساراپتامالىق كەزەدەسۋدە مەملەكەتتىك كەڭەسشىسى ەرلان قارين العىسوز سويلەپ, جاڭا اتا زاڭ جوباسىنىڭ ماڭىزىنا توقتالدى.
– جاڭا كونستيتۋتسيا – زاڭدىق تۇرعىدا ەڭ جوعارى تۇراتىن جاي عانا قۇجات ەمەس, بۇل – بەلگىلى ءبىر دارەجەدە قوعامدىق كەلىسىم. وسى تۇرعىدان العاندا, جاڭا جوبا ءبىزدىڭ بىرەگەيلىگىمىزدى جانە بىرقاتار نەگىزگى ماسەلەلەر بويىنشا قالىپتاسقان قوعامدىق كونسەنسۋستى الدەقايدا ناقتى كورسەتەدى. ەڭ باستىسى, جاڭا كونستيتۋتسيا قاي باعىتتا ءجۇرىپ كەلە جاتىرمىز, بولاشاقتا قانداي مەملەكەت قۇرۋدى كوزدەپ وتىرمىز دەگەن سۇراقتارعا ناقتى جاۋاپ بەرەدى. العاش رەت عىلىم, ءبىلىم جانە يننوۆاتسيالار مەملەكەت دامۋىنىڭ ستراتەگيالىق نەگىزى رەتىندە بەكىتىلمەك. قازاقستان بولاشاقتا تەحنولوگيالىق تۇرعىدان دامىعان ەل اتانۋدى كوزدەيدى. وسىلايشا, جاڭا كونستيتۋتسيا دامۋدىڭ جاڭا باسىمدىقتارىن ايقىنداپ, ەل وركەندەۋىنىڭ جاڭا ۆەكتورىن بەلگىلەيدى, – دەدى ە.قارين.
سونداي-اق كونستيتۋتسيا تەك ەڭ جوعارى زاڭدىق قۇجات ءارى قۇقىقتىق اكت قانا ەمەس, سونىمەن قاتار بۇگىنگى قوعامدىق سۇرانىستاردى تاپ باساتىن ساياسات لوگيكاسىنا ساي ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
– مەنىڭشە, جاڭا كونستيتۋتسيا مۇددەلەر تەپە-تەڭدىگىن نەعۇرلىم ايقىن بەكىتۋگە, قوعامداعى جاڭا سۇرانىستار مەن ۇمىتتەردى دالىرەك كورسەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى, شەكتەن شىقپاي, پاراساتتى تەپە-تەڭدىكتى ساقتاي وتىرىپ جانە اقىلعا قونىمدى ساياسات لوگيكاسىن راستايدى, – دەدى ە.قارين.
مەملەكەتتىك كەڭەسشى جاڭا كونستيتۋتسيانى ازىرلەۋ جانە ونى قوعامدىق تالقىلاۋ جاڭا تاريحي كەزەڭنىڭ باستالۋىن بىلدىرەتىنىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, جاڭا كونستيتۋتسيانىڭ باستى ەرەكشەلىگى – قۇجات قوعامدا قالىپتاسقان تەپە-تەڭدىك پەن كەلىسىمدى عانا بەكىتىپ قويماي, ەلدىڭ قاي باعىتتا داميتىنىن جانە قازاقستان بولاشاقتا قانداي مەملەكەت قۇرۋدى كوزدەيتىنىن ايقىندايتىن باستى سۇراققا جاۋاپ بەرەدى.
ەلىمىزدىڭ جاڭا نەگىزگى زاڭىنىڭ ارتىقشىلىقتارىن اشىپ كورسەتۋگە ارنالعان ساراپتامالىق تالقىلاۋ ارمەن قاراي پانەلدىك سەسسيالاردا جالعاستى. العاشقى سەسسيا ساياسي ترانسفورماتسيا, بيلىك تارماقتارى اراسىنداعى وكىلەتتىكتەردى قايتا ءبولۋ, مەملەكەتتىك ينستيتۋتتاردىڭ ۇيلەسىمدىلىگى مەن باسقارىلۋىن كۇشەيتۋ ماسەلەلەرىنە ارنالدى. پىكىرتالاستى پرەزيدەنت جانىنداعى قسزي ديرەكتورى جاندوس شايماردانوۆ جۇرگىزىپ, جاڭا ساياسي مودەل ينستيتۋتسيونالدىق جەتىلۋگە باعىتتالعانىن اتاپ ءوتتى.
ساياساتتانۋشى مارات شيبۇتوۆ قازىرگى كونستيتۋتسيا جوباسى اۋقىمى مەن قۇقىقتىق رەتتەۋ تەرەڭدىگى جاعىنان ساپالىق تۇرعىدا ەرەكشەلەنەتىنىن اتاپ وتسە, ادىلەت ءمينيسترى ەرلان سارسەمباەۆ جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىنداعى ۇلتتىق جانە حالىقارالىق قۇقىقتىڭ اراقاتىناسى ماسەلەسىنە تۇسىنىكتەمە بەردى.
ال ءماجىلىس دەپۋتاتى ايدوس سارىم پارلامەنت جۇمىسى قالاي وزگەرەتىنى جانە ونىڭ ەلدىڭ جاڭا ساياسي جۇيەسىندەگى ىقپالى قالاي ارتاتىنى تۋرالى سۇراققا جاۋاپ بەردى.
– قازىرگى جاعدايدا ءبىز, ءبىر جاعىنان, زاڭداردىڭ جەدەل, ۋاقتىلى ءارى جوعارى ساپادا قابىلدانۋىن قامتاماسىز ەتۋىمىز قاجەت. ەكىنشى جاعىنان, ساياسي باسەكەلەستىكتى كۇشەيتۋ ءۇشىن قوسىمشا مۇمكىندىكتەر جاساۋ ماڭىزدى, – دەدى دەپۋتات.
ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ پرورەكتورى ينديرا رىستينا تولىق پروپورتسيونالدى جۇيە جاعدايىندا پارتيالاردىڭ جۇمىسى قالاي وزگەرەتىنى تۋرالى پىكىر ءبىلدىردى.
– ارالاس مودەل كەزىندە پارتيالار بىرمانداتتىق وكرۋگتەردەگى جەكەلەگەن كانديداتتاردىڭ بەدەلىنە سۇيەنە السا, پروپورتسيونالدى جۇيەدە زاڭ شىعارۋشى بيلىكتى قالىپتاستىرۋدىڭ جالعىز ارناسى پارتيانىڭ ءوزى بولادى. بۇل پەرسوناليستىك ساياسات مودەلىنەن باعدارلامالىق-پارتيالىق مودەلگە كوشۋدى بىلدىرەدى. ايرىقشا ماڭىز وڭىرلىك دەڭگەيگە بەرىلەدى, – دەدى ول.
ءماجىلىس دەپۋتاتى نيكيتا شاتالوۆ بيلىكتى ءبولۋ جاڭا مودەلىنىڭ زاڭ قابىلداۋ جىلدامدىعى مەن ساپاسىنا ىقپالى تۋرالى ايتا وتىرىپ, ەڭ باستىسى, جىلدامدىق ەمەس, زاڭ شىعارۋشى ورگان جۇمىسىنىڭ تيىمدىلىگى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, ءبىر پالاتالى وكىلدى ورگان زاڭ جوبالارىنىڭ ينستيتۋتسيونالدىق ۇزىلىستەرسىز ۇزدىكسىز قارالۋىن قامتاماسىز ەتەدى.
«Amanat» پارتياسىنىڭ اتقارۋشى حاتشىسى داۋلەت كارىبەك مودەراتورلىق ەتكەن ەكىنشى پانەلدىك پىكىرتالاس قوعامدىق قاتىسۋدىڭ جاڭا تەتىكتەرىن جانە كونستيتۋتسيالىق باقىلاۋدى قالىپتاستىرۋعا, سونداي-اق مەملەكەتتىك بيلىك ورگاندارىنىڭ ەسەپتىلىگىن كۇشەيتۋگە ارنالدى.
ءماجىلىس دەپۋتاتى ەرلان سايروۆ جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىندا قۇرىلتايدىڭ باقىلاۋ فۋنكتسيالارىن كۇشەيتۋگە ەرەكشە ءمان بەردى. ال عىلىم كوميتەتىنىڭ فيلوسوفيا, ساياساتتانۋ جانە ءدىنتانۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى ايگۇل سادۋاقاسوۆا قازاقستان حالىق كەڭەسىنىڭ بىرنەشە قوعامدىق الاڭداردىڭ تاريحي جانە ينستيتۋتسيونالدىق تاجىريبەسىن بىرىكتىرەتىن ورگان رەتىندەگى رولىنە توقتالدى.
ادىلەت مينيسترلىگى زاڭناما جانە قۇقىقتىق اقپارات ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى ينديرا اۋباكىروۆا كونستيتۋتسيالىق رەفورمانىڭ وڭىرلىك وكىلدىككە اسەرىنە توقتالسا, قوعام قايراتكەرى, ءماجىلىس جانىنداعى قوعامدىق پالاتا مۇشەسى ەرلان سمايلوۆ جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىنىڭ ەكولوگيالىق باعىتقا يە ەكەنىن اتاپ ءوتتى, ويتكەنى پرەامبۋلادا تابيعاتتى قورعاۋ قاعيداتى بەكىتىلگەن.
«Amanat» پارتياسى قوعامدىق ساياسات ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى مادينا نۇرعاليەۆانىڭ مودەراتورلىعىمەن وتكەن ءۇشىنشى سەسسيا جاڭا كونستيتۋتسيانىڭ رەداكتسياسىندا ادام قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن جۇيەلى تۇردە بەكىتۋگە, پروتسەستىك كەپىلدىكتەردى كۇشەيتۋگە جانە قۇقىق قورعاۋ ينستيتۋتتارىن دامىتۋ تاقىرىبىنا ارنالدى.
ءماجىلىس دەپۋتاتى, زاڭناما جانە سوت-قۇقىقتىق رەفورما كوميتەتىنىڭ توراعاسى سنەجاننا يماشەۆا جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسى زاڭنامالىق اكتىلەردىڭ ۇلكەن ءماسسيۆىن قايتا قاراۋدى, بۇگىنگى جاڭا نورمالار, باپتار مەن ەرەجەلەر ارقىلى ولاردىڭ الەۋەتىن اشۋدى كوزدەيتىنىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق ءماجىلىس دەپۋتاتى ءۇنزيلا شاپاق «قوعامنىڭ مورالدىق نەگىزدەرى» مەن «قوعامدىق ءتارتىپ» ۇعىمدارىن تۇسىندىرۋگە توقتالدى.
ال ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل ارتۋر لاستاەۆ قۇقىق قورعاۋ ستاندارتتارىن كونستيتۋتسيالىق دەڭگەيدە بەكىتۋدىڭ نەگىزگى ماڭىزدىلىعىن باياندادى. ونىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان كونستيتۋتسيادا ەڭ جوعارى قۇقىقتىق دەڭگەيدە بارلىق مەملەكەتتىك ورگاندار مەن قوعام جۇمىسىنىڭ ادام قۇقىقتارىن باسىمدىلىعىن بەكىتەدى.
بالا قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل دينارا زاكيەۆا تسيفرلىق ترانسفورماتسيا جاعدايىندا بالالاردىڭ دەربەس دەرەكتەرىن قورعاۋدى كۇشەيتۋ قاجەتتىگىن ايتسا, ء«ادىل ءسوز» حالىقارالىق ءسوز بوستاندىعىن قورعاۋ قورىنىڭ پرەزيدەنتى قارلىعاش جامانقۇلوۆا تسيفرلىق قاۋىپ-قاتەرلەر مەن جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىنىڭ قۇقىق قورعاۋ الەۋەتى تۋرالى پىكىر ءبىلدىردى.