ۇلتتىق قوردىڭ بالالارعا شاراپاتى

باعدارلاما ىسكە اسقان ساناۋلى جىلدا تيىمدىلىگىن ەل كورە باستادى. بالالاردىڭ بو­لاشاعىنا ينۆەستيتسيا رەتىندە تۇسەتىن قاراجاتتىڭ كولەمى جىلدان-جىلعا ۇلعايىپ كەلەدى. مىسالى, وسى جولى «ۇلتتىق قور – بالالارعا» باعدارلاماسى اياسىندا 18 جاسقا تولماعان ءاربىر بالانىڭ شوتىنا 130,71 دوللاردان ءتۇسىپتى (2025 جىلعا ەسەپتەلگەن تولەم). باعدارلاماعا 2008–2025 جىلدار ارالىعىندا تۋعان 6 918 656 بالا قاتىسقان. ياعني ۇلتتىق قور تابىسىنىڭ ءبىر بولىگى وسى بالالارعا تەپە-تەڭ ۇلەستىرىلىپ, ءار بالانىڭ وزىنە تيەسىلى قاراجاتى شوتىنا تۇسكەن. بيىل كامەلەت جاسقا تولاتىن 356 613 بالاعا 132,1 ملن دوللار اۋدارۋ كوزدەلىپ وتىر.

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ «ادىلەتتى مەملەكەت. ءبىرتۇتاس ۇلت. بەرەكەلى قوعام» اتتى جولداۋىندا ەلىمىز پايدالانىپ جاتقان ۇلتتىق بايلىقتىڭ يگىلىگىن ءاربىر وتباسى كورۋى كەرەكتىگىن قاداپ ايتتى.

«ۇلتتىق قوردىڭ جىل سايىنعى ينۆەستيتسيالىق تابىسىنىڭ 50 پايىزىن بالالاردىڭ ارناۋلى جيناقتاۋشى ەسەپشوتىنا اۋدارۋدى ۇسىنامىن. قارجى ءار بالا 18 جاسقا تولعانعا دەيىن اۋدارىلىپ تۇرادى, ونى مەرزىمىنەن بۇرىن ەسەپشوتتان شىعارىپ الۋعا بولمايدى. جيناقتالعان قارجى بالالار كامەلەت جاسىنا تولعاننان كەيىن ولاردىڭ باسپانا نەمەسە ءبىلىم الۋىنا جۇمسالاتىن بولادى. بۇل قاراجات وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ ۇلكەن ومىرگە قادام باسۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. قور, شىن مانىندە, ۇلتتىق مارتەبەگە يە بولىپ, حالقىمىزدىڭ يگىلىگىنە قىزمەت ەتەدى. باستامانى مۇقيات ازىرلەۋ قاجەتتىگىن ەسكەرە وتىرىپ, جوبانى 2024 جىلعى 1 قاڭتاردان جۇزەگە اسىرا باستاۋدى تاپسىرامىن», دەدى پرەزيدەنت.

بالا – ءبىزدىڭ بولاشاعىمىز. بالاعا قۇيىلعان ينۆەستيتسيا – ەرتەڭگى كۇن­نىڭ قام-قارەكەتى. مەملەكەت بايلى­عى­­نىڭ ءبىر بولىگى بالالار يگىلىگىنە جۇم­­سالعانى ورىندى. بۇل باستاما ادى­­لەتتى, اشىق, قۇقىقتىق مەملەكەت­تىڭ ۇستانىمىنا تولىق ساي كەلەدى. جاس ۇرپاقتىڭ ءتورت قۇبىلاسى تۇگەل ورتادا, ەشكىمنەن قىساستىق كورمەي, الاڭسىز ءومىر سۇرۋىنە ۇكىمەت قانا ەمەس, قوعام دا مۇددەلى. وتباسى جاعدايى­نا, قارجىلىق احۋالىنا بايلانىستى ءبىلىم الۋعا قۇلشىنىسى جوعارى نەمەسە ءۇيلى بولۋدى كوزدەپ جۇرگەن تالاي جاس ارمانىنان قول ءۇزۋى مۇمكىن. كەلەشەكتە وسىنداي وزىق ويلى, تالاپتى بۋىن تاسادا قالماسا, بۇل ءبىرىنشى كەزەك ادىلەتتى مەملەكەتتىڭ جەڭىسى.

ۇلتتىق قوردىڭ ينۆەستيتسيا­لىق تابىسى مولايسا, ونىڭ شاراپاتى ەرتەڭ «ۇلتتىق قور – بالالارعا» باعدارلاماسىنا تيەدى. ەلىمىزدە تۋ كورسەتكىشى جوعارىلاپ جاتقانىن ەسكەرسەك, ينۆەستيتسيالىق تابىس تا سول قارقىنمەن كوبەيىپ كەلەدى. باعدارلاما جونىندەگى جىل سايىنعى اۋدارىمدار ءار ەسەپتى جىلداعى ۇلتتىق قوردىڭ تيىمدىلىگىنە بايلانىستى قالىپتاسادى. سەبەبى وتكەن 18 جىلداعى ورتاشا تابىستىلىق الىنادى. كەيىنگى 3 جىلداعى جىل سايىنعى اۋدارىمداردىڭ ديناميكاسىن باعامداساق, وندا ءتيىستى سومالاردىڭ جىلدان-جىلعا ارتىپ كەلە جاتقانىن بايقايمىز. مىسالى, باعدارلاما باستالعان 2024 جىلى قوردان بالالاردىڭ شوتىنا 760 ملن دوللاردان استام اقشا جىبەرىلسە, 2025 جىلى 880 ملن دوللار, بيىل 900 ملن دوللاردان استام قارجى اۋدارىلعان. وسىلايشا, ءۇش جىل ىشىندە ۇلتتىق قوردان 7 ملن بالاعا 2,5 ملرد دوللاردان استام قاراجات ەسەپتەلگەن. ونىڭ ىشىندە 18 جاسقا تولعان 985 مىڭنان استام بالانىڭ شوتىنا 200 ملن دوللاردان استام اقشا اۋدارىلعان. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, اۋدارىم مولشەرى ءار ەسەپتى جىلداعى ۇلتتىق قوردىڭ ينۆەستيتسيالىق تابىسىنا بايلانىس­تى بولىپ وتىر. الدىن الا ەسەپتەۋلەرگە سايكەس, «ۇلتتىق قور – بالالارعا» باعدارلاماسىنا 18 جاسقا تولعانشا قاتىساتىن بالا شامامەن 3,5 مىڭ دوللاردان استام قاراجات جينايدى ەكەن. مۇنىڭ ءوزى مەكتەپ بىتىرگەن تۇلەكتەرگە اجەپتاۋىر قولداۋ. قارجى مينيسترلىگى العا تارتقان اقپاراتتى نازارعا الساق, 2025 جىلدىڭ ينۆەستيتسيالىق كىرىسى جونىندەگى دەرەكتەر بيىل شىلدە ايىنان ەرتە بەلگىلى بولا قويمايدى.

ينفوگرافيكانى جاساعان – زاۋرەش سماعۇل, «EQ»

بۇل رەتتە نىسانالى تالاپتار جىل سايىن ەسەپتى جىلدىڭ الدىنداعى ون سەگىز جىلداعى ورتاشالانعان ۇلتتىق قوردىڭ ينۆەستيتسيالىق كىرىسىنىڭ 50%-ى, ەسەپتى جىلدىڭ الدىنداعى 18 جىلداعى ورتاشالانعان وسى سوماعا جىل سايىن ەسەپتەلەتىن ينۆەستيتسيا­لىق كىرىستىڭ ەسەبىنەن قالىپتاسادى. تاقىرىپقا قاتىستى ماڭىزدى دەرەك-دايەكتەردى قارجى ۆيتسە-ءمينيسترى داۋرەن تەمىربەكوۆتەن سۇراپ بىلگەن ەدىك.

– بالالارعا ەسەپتەلەتىن جىل سا­يىنعى سوما ينۆەستيتسيالىق تابىسقا بايلانىستى. ياعني كەيىنگى 18 جىل كەزەڭىندەگى ءار جىلدىڭ پايىزدىق كى­رىسىنە قاتىستى دەرەكتەر الىنىپ, ين­ۆەستيتسيالىق تابىستىڭ 50%-ى الى­ناتىن ورتاشا ءمان قالىپ­تا­­سادى. ماسەلەن, 2024 جىلدىڭ قورى­­تىندىسىندا ۇلتتىق قوردىڭ كەيىنگى 18 جىلداعى ورتاشا جىلدىق تا­بىس­تىلىعى (2007 جىلدان باستاپ 2024 جىلدى قوسا العاندا) جىلدىق ماندە 2,97%-عا جەتتى. 2025 جىلدىڭ قو­رىتىندىسىندا جىلدىق ماندە 18 جىل­داعى ينۆەستيتسيالىق تابىس 1,8 ملرد­ دوللاردى قۇرادى. باعدارلا­ما­عا 6 918 656 بالا قاتىسسا, اۋدارۋ­عا بولاتىن جالپى سوما 900 ملن دوللاردان استام قارجىنى قۇرايدى. ءار بالاعا 130,71 دوللار وسىلاي ەسەپتەلدى, – دەدى د.تەمىربەكوۆ.

باعدارلاما ىسكە قوسىلعان ساتتەن ­باستاپ ءۇش جىلداعى (2024–2026 جىلدار) ينۆەستيتسيالىق كىرىستى ەسكەرە وتىرىپ, بالالارعا اۋدارىلعان جي­ناقتاردىڭ جالپى سوماسى ار­قايسىسىنا 370,56 دوللاردى قۇرايدى. ياعني قور ەسەبىنەن ءار بالاعا بۇگىنگە دەيىن تۇسكەن قارجىنىڭ جالپى كولەمى وسىنداي. ەسكە سالا كەتەلىك, 18 جاسقا دەيىنگى بالالارعا جىل سايىن­ ۇلتتىق قوردان الىنعان سومالار ولاردىڭ بجزق-دا اشىلعان شوتتارىندا ەسكەرىلەتىن نىسانالى تالاپتار تۇرىندە ەسەپتەلەدى. بۇل رەتتە بالالارعا ەسەپتەلگەن سومالار ۇلتتىق قور اكتيۆتەرى قۇرامىندا قالىپ, ينۆەستيتسيالانادى. ينۆەستيتسيالاۋدى جالعاستىرۋدىڭ ارقاسىندا جىل سايىن ءار بالانىڭ نىسانالى تالاپتارىنىڭ سوماسى الىنعان ينۆەستيتسيالىق كىرىس ەسەبىنەن قوسىمشا ءوسىپ وتىرادى. باعدارلاما باستالعالى ءبىر-ەكى جىلدا تۇسكەن اقشاسىن ءوز ماقساتىنا جۇمساعان جاستار بار. ولار قارجىسىن وقۋعا نەمەسە ءۇي الۋعا قۇيعان.

بىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنىڭ دەرەگىنە سايكەس, بيىلعى 1 قاڭتارداعى جاعداي بويىنشا 241 522 ءوتىنىم تۇسسە, ونىڭ ىشىندە جالپى سوماسى 31,6 ملن دوللارعا 205 506 ءوتىنىم ورىندالعان. تۇرعىن ءۇي جاعدايلارىن جاقسارتۋعا 140 716 ءوتىنىم بەرىلگەن. ونىڭ ىشىندە جالپى سوماسى 19,7 ملن دوللارعا 127 446 ءوتىنىم ورىندالىپتى. سول سەكىلدى وقۋ اقىسىن وتەۋگە 100 806 ءوتىنىم جولدانسا, 78 060 ءوتىنىمدى ورىنداۋعا 11, 9 ملن دوللار تولەنىپتى. باعدارلاما 2024 جىلدان باستاپ ىسكە قوسىلعانىن ەسكەرسەك, وسى ارالىقتا 600 مىڭنان استام ازامات كامەلەت جاسقا تولىپ, ولارعا 100 ملن دوللار شاماسىندا اقشا اۋدارىلعان.

بيىلعى قاڭتارداعى جاعدايعا سايكەس, 205 مىڭنان استام ادام شامامەن 31 ملن دوللاردىڭ ۇستىندە قاراجات پايدالانىپتى. بۇگىندە 18 جاسقا تولعانداردىڭ دەنى قاراجا­تىن ماقساتتى جۇمساپ ۇلگەرسە, ساي­كەسىنشە كامەلەتكە ەندى تولاتىن بالالار ءوز قۇقىقتارىن ءالى پاي­دالانباعان. ولاردىڭ قاراجاتى بجزق-دا ساقتاۋلى. جالپى, ءار بالا مەملەكەتتىك بايلىقتان وزىنە تيەسىلى ەنشىدەن قاعىلمايدى. ول كامەلەت جاس­قا تولعاننان كەيىن ۇلتتىق قوردا جي­نالعان قاراجات بجزق-عا جىبەرى­لىپ, ارنايى شوت اشىلادى. ەگەر بۇل قاراجات 10 جىل ىشىندە پايدالانىلماسا, وندا بۇل سوما زەينەتاقى شوتى­نا اۋدارىلادى. ەسكەرەتىن جايت, اتال­عان اقشا بجزق-نىڭ ارنايى شوتىن­دا ساقتالعان كەزەڭدە جيناق ۇدەرىسىنە جۇمسالمايدى ءارى وزگەرىسسىز قالادى.

باعدارلاما تەتىگى تسيفرلان­دى­رىلعان ءارى بارىنشا اشىق. اتا-انالار ءوز بالاسىنىڭ جۇيەدە بار-جوعىن نەمەسە جيناق قاراجاتىن kids.enpf.kz سايتى (بالانىڭ جسن بويىنشا) ارقىلى, eGov.kz پورتالىنداعى جەكە كابينەتىنەن, Halyk, Kaspi.kz, Bcc.kz ءموبيلدى قوسىمشالارى ارقىلى وڭاي بىلە الادى. قورىتا كەلگەندە, مەملەكەت باسشىسى ق.توقاەۆ باستاماشى بولعان «ۇلتتىق قور – بالالارعا» باعدارلاماسى ۇلتتىق بايلىقتى ءادىل ءبولۋ قاعيداتىنا ساي كەلەدى. ەرەسەك ومىرگە قادام باسقان جاستارعا تەڭ مۇمكىندىكتەر سىيلاۋ – مەملەكەتتىڭ باسىم مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى. وسى تۇرعىدان العاندا, ۇلتتىق قوردا جيناقتالعان قاراجات ءالى تالاي جاستىڭ جولىن اشادى, ارمانىنا قانات بايلايدى.