ءماجىلىس توراعاسى باقتىقوجا ىزمۇحامبەتوۆ باستاعان دەلەگاتسيا دا سانكت-پەتەربۋرگ قالاسىندا تمد-عا قاتىسۋشى مەملەكەتتەر پارلامەنتارالىق اسسامبلەياسىنىڭ ءىس-شارالارىنا قاتىسۋدا, دەپ حابارلادى ءماجىلىستىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.
بۇل كوكتەمگى سەسسيانىڭ ايىرماشىلىعى تمد پاا قۇرامىنا ەنەتىن ۇلتتىق پارلامەنتتەردىڭ سپيكەرلەرىمەن قاتار, شارا جۇمىسىنا بىرقاتار حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ جەتەكشىلەرى دە قاتىسپاق. سونىڭ ىشىندە, الەمدەگى ءىرى پارلامەنتارالىق اسسامبلەيالار: پارلامەنتارالىق وداق, ەۋروپا كەڭەسىنىڭ پارلامەنتارالىق اسسامبلەياسى, ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ پارلامەنتارالىق اسسامبلەياسى, دوستاستىقتىڭ (ۇلتتار) پارلامەنتتىك قاۋىمداستىعى بار.
العاشقى كۇنى دەلەگاتسيا وكىلدەرى «ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق پەرسپەكتيۆا» IV حالىقارالىق فورۋمىنا قاتىستى.
وندا ەاەو ازيانىڭ وڭتۇستىك-شىعىس ەلدەرىمەن ىنتىماقتاستىق پەرسپەكتيۆاسى, ەركىن ساۋدا ايماعىن قۇرۋ ماسەلەلەرى اڭگىمە وزەگىنە اينالدى.
ءماجىلىس توراعاسى باقتىقوجا ىزمۇحامبەتوۆ «ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق پەرسپەكتيۆا» IV حالىقارالىق فورۋمىندا سويلەگەن سوزىندە كەلىسىلگەن اگرارلىق ساياساتتى ودان ءارى جالعاستىرۋ جانە ونىڭ ەاەو ينفراقۇرىلىمى مەن كولىكتىك-لوگيستيكالىق دامۋعا بايلانىستى تۇيىندەسۋ مۇمكىندىكتەرىن مەڭگەرۋدى ۇسىندى.
ب.ىزمۇحامبەتوۆ بۇۇ بولجامى بويىنشا 2050 جىلعا قاراي الەم تۇرعىندارىنىڭ سانى 10 ملرد.-تان اساتىنىن, سوعان سايكەس, ازىق-ت ۇلىك ونىمىنە دەگەن سۇرانىس 70 پايىزعا ارتاتىنىن ەسكە سالدى. قازىرگى ۋاقىتتا دۇنيەجۇزىندە ەكولوگيالىق تازا ونىمگە دەگەن سۇرانىس جىل سايىن 20-30 پايىزعا ارتقانى بايقالادى.
– تۇراقتى دامۋدىڭ عالامدىق كۇن تارتىبىندە ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ اسا وزەكتى بولماق. بىزدە وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋ ءۇشىن تابيعي رەسۋرستار دا, ادام كاپيتالى دا بار. سونىمەن قاتار, ەاەو-تىڭ ەۋروپا, قىتاي, ازيا ارالىعىندا ورنالاسۋى ءبىزدى قاجەتتى باسىمدىقتارمەن قامتاماسىز ەتەدى, – دەدى ءماجىلىس سپيكەرى.
ءماجىلىس توراعاسىنىڭ ايتۋىنشا, بۇگىنگى كۇنى قازاقستاندا 100 ملن.-نان استام جەر اۋىل شارۋاشىلىعى اينالىمىنا بەرىلگەن. سوڭعى 10 جىلدا اۋىل شارۋاشىلىعىندا ءوندىرۋ كولەمى 41 پايىزعا, ەكسپورت كولەمى 59 پايىزعا ارتقان. وسى سالانىڭ نەگىزگى كاپيتالىنا قۇيىلعان ينۆەستيتسيا كولەمى 2005 جىلى 149 ملن. دوللاردان 2015 جىلى 507 ملن. دوللارعا, 3 ەسەگە دەيىن ۇلعايدى.
ءوز سوزىندە ب.ىزمۇحامبەتوۆ وتاندىق اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وندىرۋشىلەردى قولداۋ ءۇشىن زاڭنامالىق بازا قۇرۋ قاجەتتىلىگىن اتاپ ءوتتى. وتكەن جىلى «اۋىل شارۋاشىلىعى كووپەراتيۆتەرى تۋرالى» جانە «ورگانيكالىق ونىمدەر ءوندىرۋ تۋرالى» زاڭدار قابىلدانعان بولاتىن.
ءماجىلىس توراعاسى اتالعان سالانى دامىتۋعا جانە جاڭا تەحنولوگيالار ەنگىزۋگە استانادا ورنالاساتىن ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى جونىندەگى يسلام ۇيىمى دا ىقپال ەتەتىندىگىن جەتكىزدى.
وسى رەتتە ءماجىلىس ءتوراعاسى ەاەو-نى دامىتۋدىڭ حالىقارالىق باعدارىنا ايرىقشا نازار اۋداردى. ب.ءىزمۇحامبەتوۆتىڭ پىكىرىنشە, قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ ءىرى ينتەگراتسيالىق جوبالاردى ءتۇيىندەستىرۋ ماقساتىندا «ۇلكەن ەۋرازيا» قۇرۋ تۋرالى يدەياسىنىڭ وزەكتىلىگى جىل ساناپ ارتىپ كەلەدى.
وسى رەتتە ءماجىلىس سپيكەرى ەاەو, شىۇ-مەن ىقپالداستىق, جىبەك جولىنىڭ ەكونوميكالىق بەلدەۋى ارىپتەستىكتى دامىتۋدىڭ ماڭىزدى تەتىكتەرى ەكەندىگىن اتاپ ءوتتى. باقتىقوجا ىزمۇحامبەتوۆتىڭ سوزىنشە, ءوزارا ءىس-قيمىل كولىك-لوگيستيكالىق سالامەن شەكتەلمەيدى. ءماجىلىس توراعاسى:
– ەكى ۇيىمعا قاتىسۋشى-مەملەكەتتەر ەكونوميكاسىنىڭ جيىنتىق كولەمى 11 ترلن. دوللاردان استام نەمەسە ءىجو جالپى الەمدىك كولەمىنىڭ 15 پايىزىن قۇرايدى. تۇرعىندار سانى 1,5 ملرد.-تان اسادى. جاقىن ۋاقىتتا قىتايمەن ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسسوزدەر باستالادى. ەنەرگەتيكا, تەلەكوممۋنيكاتسيا, پايدالى قازبالاردى ءوندىرۋ جانە قايتا وڭدەۋ سىندى سالالاردا ءوزارا ءتيىمدى مۇمكىندىكتەر بار. جانە وندىرىستىك, اگروونەركاسىپتىك, يننوۆاتسيالىق كووپەراتسيا جاقسى الەۋەتكە يە, – دەپ اتاپ ءوتتى.
جالپى العاندا, 40 مەملەكەت ەاەو-مەن ىنتىماقتاستىق ورناتۋعا ىنتالى ەكەنىن العا تارتقان ءماجىلىس توراعاسى وداقتىڭ ەركىن ساۋدا ايماعى جۇيەسىن كەڭەيتۋ ارقىلى ءىرى ساۋدا بلوكتارىمەن ءوزارا ءتيىمدى ارىپتەستىك ورناتۋ قاجەتتىلىگى تۋرالى پىكىرىن ءبىلدىردى. ولار, اتاپ ايتقاندا, ەۋروپالىق وداق, سونداي-اق, ترانس-تىنىق مۇحيتى.
جيىنعا قاتىسۋشى پارلامەنتشىلەردىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ ەاەو-ەو ءپىشىمىندە حالىقارالىق كونفەرەنتسيا وتكىزۋ تۋرالى باستامالارى ەۋرووداقپەن ەركىن ساۋدا ايماعىن قۇرۋ جونىندەگى كەلىسسوزدەر ۇدەرىستەرىن جەدەلدەتۋگە جول اشادى.
– وداقتى دامىتۋ ۇدەرىسى ءوڭىرلىك ەكونوميكالىق بىرلەستىكتەرمەن ستراتەگيالىق ىنتىماقتاستىققا شىعا وتىرىپ, ايماقتىق جوسپار بويىنشا ينتەگراتسيانى بىرتىندەپ دامىتۋدان كورىنەدى, – دەدى ب. ىزمۇحامبەتوۆ.
سونداي-اق, فورۋمدا سويلەگەن سوزىندە ءماجىلىس توراعاسى پارلامەنتشىلەردى, ساياساتكەرلەر مەن ساراپشىلاردى قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ «الەم. XXI عاسىر» مانيفەسىن ىلگەرىلەتۋ جولىندا بىرىگۋگە شاقىردى.
ب.ىزمۇحامبەتوۆ: «ەاەو ءمۇشەلەرى اراسىندا, سونداي-اق ءۇشىنشى مەملەكەتتەرمەن ءوزارا ءتيىمدى ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق تەك قانا جالپىعا ورتاق جانە بولىنبەيتىن بەيبىت جاعدايدا عانا مۇمكىن بولماق. سوندىقتان, قازاقستان باسشىسىنىڭ مانيفەسى – حالىقارالىق ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىققا نەگىزدەلەتىن جاھاندىق قاۋىپسىزدىكتى ساقتاۋ, بەيبىتشىلىكتى نىعايتۋ ىسىنە قوسىلعان زور ۇلەس», – دەدى.
وسى كۇنى باقتىقوجا ءىزمۇحامبەتوۆ مەملەكەتتىك دۋما سپيكەرى سەرگەي نارىشكينمەن جانە پارلامەنتارالىق وداق توراعاسى سابەر چوۋدحۋريمەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزدى.
ب.ىزمۇحامبەتوۆ پەن س.نارىشكين پارلامەنتارالىق ىنتىماقتاستىق قازاقستان مەن رەسەيدىڭ ستراتەگيالىق ارىپتەستىك قارىم-قاتىناسىندا ماڭىزدى ورىنعا يە ەكەنىن ايتا كەلىپ, ودان ءارى نىعايۋىنا سەنىم ءبىلدىردى. تاراپتار, سونداي-اق, قازاقستاندا وتكەن جانە الداعى ۋاقىتتا رەسەيدە بولاتىن پارلامەنتتىك سايلاۋ ناۋقاندارى جونىندە اڭگىمە ءوربىتتى.
پارلامەنتارالىق ءوزارا ءىس-قيمىلدى كۇشەيتۋ تاقىرىبى ءماجىلىس توراعاسىنىڭ پارلامەنتارالىق وداق توراعاسى سابەر چوۋدحۋريمەن كەزدەسۋىندە جالعاستى. وسى رەتتە كەزدەسۋ يەلەرى يادرولىق قارۋسىزدانۋ جاعدايىنا, وسى ماسەلەدە قازاقستان مەن ءبىزدىڭ ەلباسىنىڭ رولىنە ايرىقشا نازار اۋداردى.
ب.ىزمۇحامبەتوۆ س.ءچوۋدحۋريدى سەمەي يادرولىق پوليگونىنىڭ جابىلعانىنا 25 جىل تولۋىنا ارنالعان, ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ تامىز ايىنا جوسپارلانىپ وتىرعان حالىقارالىق كونفەرەنتسياعا قاتىسۋعا شاقىردى. ءوز كەزەگىندە پارلامەنتارالىق وداق توراعاسى شاقىرۋدى قابىلداي وتىرىپ:
– سىزدەردىڭ پرەزيدەنتتەرىڭىزگە يادرولىق قارۋدان باس تارتۋ تۋرالى قابىلداعان باتىل شەشىمى ءۇشىن شەكسىز ىقىلاسىمدى بىلدىرگىم كەلەدى. يادرولىق قارۋسىزدانۋ سالاسىندا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستاردا قازاقستاندى ايرىقشا ۇلگى تۇتۋعا بولادى. الداعى ۋاقىتتا ءبىزدىڭ ارىپتەستىگىمىز بۇرىنعىدان دا ارتا تۇسەتىنىنە سەنەمىز. سىزدەردىڭ ەلدەرىڭىز باسقا مەملەكەتتەرگە دە يادرولىق قارۋدان باس تارتۋ ءۇشىن ۇلگى بولاتىنى ءشۇباسىز, – دەدى.
س.چوۋدحۋري, سونداي-اق, قازاقستاننىڭ ءتۇرلى پارلامەنتارالىق قۇرىلىمدارداعى ءىس-تاجىريبەسى وزگە ەلدەرگە دە پايدالى بولاتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى.