رۋحانيات • 19 قاراشا, 2023
«اۆگيدىڭ ات قوراسىنا» قايتا ورالساق...
قۇرامىنداعى ءۇش ءسوز ءۇش جاققا تارتقان «ادەبي ءتىلدىڭ نورماسى» دەگەن تىركەس بار. كەڭەس زامانىندا شىعارماشىلىق ادامىنىڭ ەركىندىگىن شەكتەۋدە جۇيەنىڭ ويلاپ تاپپاعانى قالماپتى. ءوز قولىمىزبەن كوسەۋ كوسەتىپ قويىپ, قىزىقتاپ قاراپ وتىرىپتى. دۇرمەككە ىلەسىپ, «ادەبي ءتىلدىڭ نورماسىنىڭ» سويىلىن ءبىز دە سوققان ەكەنبىز. ەندى بۇگىن الەۋمەتتىك جەلىگە بىردەڭە جازا قويايىق دەسەك, ءبىر جەردەن قاتەمىز شىعىپ قالاتىنداي قورقاسوقتايمىز.
ادەبيەت • 01 قازان, 2023
دەتەكتيۆ – مىنەزدى, تەگەۋرىندى جانر
ءبىر جانردا جازۋعا قولى جەتپەيدى, ەكىنشى جانردا جازۋعا تاكاپپارلىعى جىبەرمەيدى. ايتپەسە دەتەكتيۆ – وقىرمانى كوپ جانر. جانردىڭ ىشىندەگى ەلەۋلىسى دەۋگە دە بولادى. بۇل جانرداعى شىعارمالاردى جالپى حالىق ءسۇيىپ وقيدى. بىراق قازاق ادەبيەتىندە تاپ وسى جانر كەنجەلەپ قالىپ وتىر. قازىرگە دەيىن ول تەك كەمەل توقاەۆتىڭ عانا جانرى سياقتى ەلەستەتەمىز. ءبىر جاعىنان, ءبىر جانردىڭ جۇگىن ءبىر عانا ەسىم ارقالاپ كەلگەنى دە راس. ارينە, ءبىر ادامنىڭ ءبىر جانرعا اينالعانى – ۇلت ادەبيەتى ءۇشىن ۇلكەن قۇبىلىس. الايدا ونىڭ جولىن جالعايتىن مەكتەپ قالىپتاسپاعانى الاڭداتادى. سوعان قاراعاندا دەتەكتيۆ جازۋ دا وڭاي ەمەس. بۇل – بۇگىنگى ادەبيەتتىڭ اڭگىمەسى. وسى ويمەن جازۋشى كەمەل توقاەۆتىڭ جانرىن تالقىلاۋعا جينالدىق. اۋدارماشى زامانبەك ابدەشوۆ پەن جازۋشى اسقار التاي كەلدى.
ادەبيەت • 26 قىركۇيەك, 2023
ءداستۇرلى ادەبيەت: شىندىقپەن بەتپە-بەت
سونىمەن, مۇحتار ماعاۋيننىڭ «كوك مۇنار» رومانىنداعى ەدىگەنىڭ: «ون توعىزىنشى عاسىردا ورىس روماندارىنىڭ ەۋروپانى باسىپ كەتكەنى ءتارىزدى, جيىرماسىنشى عاسىردىڭ اياق شەنىندە قازاق روماندارى بۇكىل جەر ءجۇزىن جاۋلاپ الادى» دەگەن بولجامى جۇزەگە اسپادى. باس كەيىپكەر ەدىگە مۇحتار ماعاۋيننىڭ ءوزى دەسەك, بۇل جاي بولجام بولىپ قانا قالماۋعا ءتيىس ەدى. ەندى كەلىپ جازۋشىنىڭ اياعى جەتكەن جەرگە, روماندارى جەتپەگەنى وكىنىشتى سياقتى كورىنەدى. بىراق ول جازۋشىنىڭ وزىنە عانا قاتىستى شارۋا ەمەس.
رۋحانيات • 26 شىلدە, 2023
ۇلت تاعدىرى جانە قالامگەر ءۇنى
«ۇندەمە» دەۋمەن قازاقتىڭ تالاي تاريحى ۇمىتىلدى, تالاي تاعدىر توپىراققا كومىلدى. مىڭ تاراۋدىڭ ءبىر تاراۋى ءبىزدىڭ دە جولىمىزدى قيىلىستىرماعاندا, بۇل تاعدىر دا قۇم جۇتقانداي ءىز-ءتۇزسىز كەتپەكشى ەكەن. ءبىز جازىپ, ەل وقىعاننان كەيىن تاپ وسى كەپتى باستان وتكەرگەندەر ءار اۋىلدان تابىلاتىن دا شىعار. باياعىدا-اق سونى قاعازعا ءتۇسىرىپ, حاتتاپ قويسا قايتەر ەدى. بىراق بارىنە توقتاۋ سالعان ءبىر ءسوز بار, ول – «ۇندەمە».
ادەبيەت • 17 مامىر, 2023
توقسانىنشى جىلدار شاماسىندا باستالعان پوستمودەرنيستەر دۇرمەگى ادەبيەتىمىزدە قانداي ايتىس-تارتىستار تۋدىرعانىن ءالى ۇمىتا قويعامىز جوق. بۇگىنگى كۇنى ونداي قوزعالىس بولماعانداي جىم-جىرت قويا سالعانىمىز باسقانى قويىپ, ادەبيەت تاريحى ءۇشىن دە وبال. قايتكەنمەن دە ولار اقىن-جازۋشىلاردىڭ ورتاسىندا عانا ەمەس, قالىڭ وقىرمان اراسىندا دا تالقىعا تۇسكەنىن كوزىمىز كوردى ەمەس پە. ولارعا ءارتۇرلى ساياسي ۇستانىمدا بولعانىمەن, وزدەرىن جاڭا كوزقاراستاعى ادامدار سانايتىن جەكەلەگەن تۇلعالار دا قىزىعۋشىلىق تانىتقانىن ىشتەي ءبىلىپ تە جۇردىك. سوتسرەاليزم تۇسىندا قالىپتاسقان, بىراق ۇلتتىق بولمىسىن جوعالتپاعان ءداستۇرلى ادەبيەتتىڭ كۇنى بىتكەندەي ورەكپىگەنىمىز دە ەسىمىزدە. ولار ءداستۇرلى ادەبيەتىمىزدىڭ مۇحتار ماعاۋين, اسقار سۇلەيمەنوۆ, سايىن مۇراتبەكوۆ سىندى تالانتتى وكىلدەرىن قالقان ەتىپ ۇستادى.
ادەبيەت • 27 ناۋرىز, 2023
الەمدى جايلاعان يدەياسىز شىندىقتار جانە امانات ارقالاعان «بورتە» ليروتراگەدياسى
دراماتۋرگتەر شىعارماسى ساحناعا جول تارتقاننان باستاپ, باسقالارعا تاۋەلدى بولىپ قالادى. رەجيسسەردەن تارتىپ, اكتەرلەرگە دەيىن ءبارى پەساعا وزگەرىس ەنگىزگىسى كەلەدى. ولار ەنگىزگەن بوياۋدى, كوڭىل كۇيدى, ەموتسيانى, اتموسفەرانى, ءبارىن-ءبارىن قابىلداۋعا كونەسىڭ, كونۋگە ءماجبۇرسىڭ. كەيبىر دراماتۋرگتەر ساحنادان ءوز شىعارماسىن ءوزى تانىماي قالادى دەسەدى. ونداي دراما كەز كەلگەن جەرىنەن قىسقارتا بەرسە, مازمۇنى وزگەرمەيتىن بوستەكى رومان سەكىلدى. ناعىز دراما قول باتپاستاي تىعىز بولۋى كەرەك.
ادەبيەت • 09 ناۋرىز, 2023
جالعان پافوس نەمەسە قازاق ولەڭىنە سۋيتسيدتىك سارىن قايدان كەلدى؟
اباي تۋرالى ەڭ كوپ ايتىلاتىن ءسوز قايسى؟ «ابايدىڭ قوزعايتىنى – ءىشتىڭ قايعىسى». بايقايسىز با, بۇل وتە ىڭعايلى پوزيتسيادان ايتىلعان ءسوز. ەشكىم جوققا شىعارمايدى, داۋلاسپايدى. ءسوزسىز مويىندالعان پىكىر كەيدە ادەبيەتتە قاۋىپتى بولادى. ءارى قاراي ويلاي المايسىڭ, ويىڭدى دامىتا المايسىڭ. ال بۇعان ءبىزدىڭ ازداعان ءۋاجىمىز بار.
كينو • 06 قاڭتار, 2023
وتاندىق كينو ءوندىرىسى تەلەسەريالدارمەن تولىعىپ جاتىر ۇلتتىق ارنا بىرقاتار ءساتتى جوبالار جاسادى. الايدا ويلاساتىن جايتتار دا جوق ەمەس. ءبىر بايقاعانىمىز, وتاندىق تەلەسەريالداردى الەۋمەتتىك توپتارعا ءبولىپ ءتۇسىرۋ ءۇردىسى بار سياقتى. تاريحي سەريالداردى زيالىلار, وتباسىلىق سەريالداردى ۇلكەندەر, بۇگىنگى كۇن تۋرالى بولسا, جاستار عانا كورۋگە ءتيىس سەكىلدى. ياعني قانداي سەريال تۇسىرىلسە دە بەلگىلى ءبىر الەۋمەتتىك توپتىڭ مۇددەسى كوبىرەك ەسكەرىلەدى. باسقالارى سوعان فون رەتىندە عانا الىنادى. سول سەبەپتەن دە ءبىز ءالى جالپىحالىقتىق سەريال تۇسىرە الماي كەلەمىز.
رۋحانيات • 23 جەلتوقسان, 2022
ولەڭدى ءتۇسىنۋ ءۇشىن اۋەلى ونىڭ تابيعاتىنا ءۇڭىلۋ كەرەك. مىسالى, وسى ولەڭنىڭ قاي جولدارى ءبىرىنشى تۋدى ەكەن دەپ ويلانۋعا بولادى. ويتكەنى ولەڭنىڭ باس-اياعى تۇگەل بىردەن تۋا سالمايتىنى – ايتپاسا دا تۇسىنىكتى جايت. ەستىپ تە, كورىپ تە, كەيدە باستان وتكەرىپ تە جۇرگەنىمىز العاشقى ەكى جولدىڭ ادامعا قاپىلىستا كەلەتىنى. اللادان تۇسكەن ايان با, بۇل نە ءوزى دەپ تاڭدانىپ تا قالاتىن سەكىلدىسىڭ.
ادەبيەت • 07 قاراشا, 2022
داڭقتى جىلداردىڭ داقپىرتى دا قىمبات
ولجاس سۇلەيمەنوۆ – وراسان زور تۇيسىك يەسى. «از ي يا» كىتابىنىڭ تاقىرىبى ونىڭ وزىنە عانا ءتان سول تۇيسىكپەن تاڭبالاندى. اركىمنىڭ ءوز جاۋابى بولۋعا ءتيىس سۇراققا ءبىزدىڭ ىشىمىزدەگى جاۋاپ تا وسى ەدى. جاقىندا وتكەن مۇحتار اۋەزوۆتىڭ 125 جىلدىق مەرەيتويىندا جانىبەك سۇلەەۆپەن قاتار وتىرىپ قالعانبىز. جانىبەكتى كورگەن سايىن اكەسى ازات سۇلەەۆتىڭ ەسىمى ويعا ورالادى.
