ادەبيەت • 28 قاڭتار, 2025
ادەبي شىعارمالار نەگە وقىلمايدى؟
كەيدە ماعان ءبىزدىڭ جازىپ جۇرگەنىمىز ءوزىمىزدى ءوزىمىز تىعىرىققا تىرەيتىن ادەبيەت ەمەس پە دەگەن كۇدىك كەلەدى. كەيىنگى قازاق پروزاسىنا شولۋ جاساپ كورسەڭىز, وعان كوپتەگەن مىسال تابۋعا بولادى. شەر-شەمەنىڭىزدى شەڭبەكتەپ تاستايتىن شەرۋلى ادەبيەتتىڭ بۇگىنگى ءحالى ەرىكسىز الاڭداتادى.
رۋحانيات • 10 قاڭتار, 2025
قازاق ادەبيەتىندە سوڭعى جىلدارى جارىق كورگەن رومانداردى تۇگەلگە جۋىق وقىپ شىقتىم. كەيبىرى ەسىمدە قالماۋى مۇمكىن, بىراق قازىرگى ادەبي ۇدەرىس تۋرالى تولىق تۇسىنىك قالىپتاستى دەۋگە بولادى. مۇندا بايقاعانىم, ادەبي سىن شىعارمالاردى ماقتاۋ ءۇشىن دە ەمەس, اقتاۋ ءۇشىن جازىلاتىن ءۇردىس قالىپتاسىپتى. مىسالى, كوركەم شىعارمانىڭ باستى شارتى – سۋرەتتەۋدىڭ ازايىپ, بايانداۋدىڭ كوبەيۋىن «كوپ سوزدىلىكتەن ارىلۋ» دەپ تۇسىندىرەدى. باسپاگەرلەر دە سورەلەردى كلاسسيكتەردىڭ كىتاپتارىمەن تولتىرا وتىرىپ, «قازىرگىلەر بۇرىنعىلاردىڭ كەمشىلىگىن قايتالامايدى» دەپ وزەۋرەيتىندى شىعارىپتى. ءبىر قىزىعى, جارناما دا سوعان قاراي جاسالۋعا ويىسقان ەكەن.
ادەبيەت • 13 جەلتوقسان, 2024
قازاق ادەبيەتىن الەمگە تانىتۋ ءۇشىن جاڭا مازمۇنعا كوشۋگە تۋرا كەلەتىن سەكىلدى. ءبىر قاراعاندا مۇنىمىز باسى ارتىق تالاپ سياقتى كورىنۋى مۇمكىن. بىراق بۇگىنگى ادەبي ءومىردىڭ شىندىعى وسى ەكەنىن مويىنداۋىمىز كەرەك. بۇل تۇرعىدا قالامگەرلەرىمىز ەكى مايداندا قاتار جۇمىس ىستەپ جاتىر دەۋگە دە بولادى. ءبىرى قايتكەندە دە ۇلتقا ۇناۋ, ەكىنشىسى الەمگە تانىلۋ.
تۇلعا • 14 قاراشا, 2024
بەيىمبەتتى زامانعا بەيىمدەمەيىك
جان دۇنيەسىنە تەرەڭ ءىز قالدىرعان وقيعالار ادامدى سول نۇكتەگە اينالدىرىپ اكەلە بەرەتىنى بار. مۇنداي قۇبىلىستى ءبىر تاقىرىپقا قايتا اينالىپ سوعا بەرەتىن شىعارماشىلىق ادامدارىنىڭ ومىرىنەن دە بايقاۋعا بولادى. وسىنداي ەرەكشەلىك قازاقتىڭ كلاسسيك جازۋشىسى بەيىمبەت ءمايليننىڭ شىعارمالارىنان دا ايقىن كورىنىس تاپقانى تاڭداندىرماي قويمايدى.
پوەزيا • 21 قىركۇيەك, 2024
مۇحتار شاحانوۆ: جاروكوۆ كوشەسىندەگى كەزدەسۋ
مۇحتار شاحانوۆتان كۇز, قىس, كوكتەم, جاز تۋرالى ولەڭ تابا قويۋ قيىن. تاپساڭىز دا «تاناكوز» پوەماسىندا ءبىر-ەكى جول, تاعى ءبىر ولەڭىندە ءبىر-ەكى تارماق كەزدەسۋى مۇمكىن. بىراق قىس تۋرالى جازباسا دا, جەلتوقسان ايىن اينالىپ وتپەيدى.
ادەبيەت • 10 قىركۇيەك, 2024
اقسەلەۋ. كۇزەۋدە «كۇزەۋدەنىڭ» عاجاپتىعى كەش كەلگەن ماحابباتتىڭ بالى مەن ۋىتىن قاتار تاتقان ادامنىڭ تاعدىرىن ۇلتتىق بولمىس دەڭگەيىنە الىپ شىعىپ سۋرەتتەۋىندە» دەپ تامسانار ەدى قۋانىشباي قۇرمانعالي اعامىز. سودان ءارى اقسەلەۋمەن بىرگە, ونىڭ كەيىپكەرلەرىمەن دە ارلاس-قۇرالاس بولعانداي كوسىلە جونەلەر ەدى. پايعامبار جاسىنا جەتكەن ىرشىماننىڭ جەسىر ايەل تورعىنعا دەگەن ماحابباتىن ەلدىڭ سوزىنەن دە, كوزدىڭ سۇعىنان دا اقتاپ الدى عوي اقاڭ. ون ءبىر بالاسى بولعان, سودان جالعىز عانا بالا قالعان. بايبىشەسىن دە جاقسى كورەدى. ول تورعىندى جاقسى كوردىم ەكەن دەپ, ءوزىنىڭ وتباسىن تاستاپ كەتپەيدى. بايبىشەسى مەن تورعىننىڭ اراسىنداعى قارىم-قاتىناس تا قازاقى. اقاڭ ادەيى سوعان كەلتىرىپ جازعان.
تۇلعا • 17 مامىر, 2024
جازۋشىلار وداعىنىڭ ەكىنشى قاباتىنا كوتەرىلەر تۇستاعى قابىرعادا ۇلكەن بارەلەف بار ەدى. «باسپالداقپەن شىققاندا, باشپايىنا ماڭدايىڭ تىرەلەدى» دەپ شامدانعاندار بولدى. سونى كەيىن «ولجاس سۇلەيمەنوۆ ءوزىنىڭ بەينەسىن جاساتقان» دەپ قىرعىزىپ تاستادى. ال ول ولجاستىكى ەمەس, وراق پەن بالعا ۇستاعان ەكەۋدىڭ ەسكەرتكىشى سياقتى رامىزدىك ءمۇسىن بولاتىن…
ادەبيەت • 28 اقپان, 2024
زامانداستارى مۇرتازا مەن ماعاۋيندى شويىن جولداعى قوسىلمايتىن قوس رەلس سەكىلدى كورەتىن. رەلس دەمەكشى, كوزىمىزبەن كورىپ, كوڭىلىمىزگە توقىعان سونداي دا ءبىر وقيعا بولعان. ەكەۋىنىڭ بۇكىل ءومىرىن كوز الدىڭا اكەلەتىن ءبىر ساتتىك قانا ەپيزود. ويلاپ قاراساڭ, وزىڭە دە ساباق بولاتىنداي قىزىق جاعداي.
رۋحانيات • 19 قاراشا, 2023
«اۆگيدىڭ ات قوراسىنا» قايتا ورالساق...
قۇرامىنداعى ءۇش ءسوز ءۇش جاققا تارتقان «ادەبي ءتىلدىڭ نورماسى» دەگەن تىركەس بار. كەڭەس زامانىندا شىعارماشىلىق ادامىنىڭ ەركىندىگىن شەكتەۋدە جۇيەنىڭ ويلاپ تاپپاعانى قالماپتى. ءوز قولىمىزبەن كوسەۋ كوسەتىپ قويىپ, قىزىقتاپ قاراپ وتىرىپتى. دۇرمەككە ىلەسىپ, «ادەبي ءتىلدىڭ نورماسىنىڭ» سويىلىن ءبىز دە سوققان ەكەنبىز. ەندى بۇگىن الەۋمەتتىك جەلىگە بىردەڭە جازا قويايىق دەسەك, ءبىر جەردەن قاتەمىز شىعىپ قالاتىنداي قورقاسوقتايمىز.
ادەبيەت • 01 قازان, 2023
دەتەكتيۆ – مىنەزدى, تەگەۋرىندى جانر
ءبىر جانردا جازۋعا قولى جەتپەيدى, ەكىنشى جانردا جازۋعا تاكاپپارلىعى جىبەرمەيدى. ايتپەسە دەتەكتيۆ – وقىرمانى كوپ جانر. جانردىڭ ىشىندەگى ەلەۋلىسى دەۋگە دە بولادى. بۇل جانرداعى شىعارمالاردى جالپى حالىق ءسۇيىپ وقيدى. بىراق قازاق ادەبيەتىندە تاپ وسى جانر كەنجەلەپ قالىپ وتىر. قازىرگە دەيىن ول تەك كەمەل توقاەۆتىڭ عانا جانرى سياقتى ەلەستەتەمىز. ءبىر جاعىنان, ءبىر جانردىڭ جۇگىن ءبىر عانا ەسىم ارقالاپ كەلگەنى دە راس. ارينە, ءبىر ادامنىڭ ءبىر جانرعا اينالعانى – ۇلت ادەبيەتى ءۇشىن ۇلكەن قۇبىلىس. الايدا ونىڭ جولىن جالعايتىن مەكتەپ قالىپتاسپاعانى الاڭداتادى. سوعان قاراعاندا دەتەكتيۆ جازۋ دا وڭاي ەمەس. بۇل – بۇگىنگى ادەبيەتتىڭ اڭگىمەسى. وسى ويمەن جازۋشى كەمەل توقاەۆتىڭ جانرىن تالقىلاۋعا جينالدىق. اۋدارماشى زامانبەك ابدەشوۆ پەن جازۋشى اسقار التاي كەلدى.
