كوللاجدى جاساعان زاۋرەش سماعۇل, «EQ»
ونى بۇعان دەيىن انىقتاعان ەشكىم جوق, بۇدان كەيىن دە ەشكىم انىقتاي الماس. ادامنىڭ اقىلى جەتپەيتىن نارسەنى انىقتاۋ ءبىزدىڭ دە مىندەتىمىز ەمەس. بىراق پالەنشە تارماق, تۇگەنشە شۋماقتان تۇراتىن ولەڭنىڭ ىشىنەن سول ەكى جولدى تابا الساڭ, ولەڭ تابيعاتى اشىلىپ سالا بەرەتىنى دە ءبىر قۇدىرەت. ونداي جولدار بار بولىپ تابا الماساڭ, وزىڭە سەرت, ال جوق بولسا, اقىنعا سەرت دەسەك, بۇل دا دالاعا ايتىلعان ءسوز بولماسا كەرەك.
شىنىندا دا, جاقسى جازىلعان ءبىر ولەڭدى الىپ, وسىنىڭ قاي جولى ءبىرىنشى تۋدى ەكەن دەپ ويلانىپ كورىڭىزشى. ول جولدار اقىننىڭ باسىنا قاي جەردە, قانداي جاعدايدا كەلدى ەكەن؟ جولدا كەلە جاتقاندا ما, الدەنەگە قاراپ تۇرعاندا ما, بولماسا بىرنارسەنىڭ ەسەبىن شىعارا سالايىنشى دەگەن كەزىندە مە؟ مۇمكىن قانداي جاعدايدا كەلگەنىن اقىننىڭ ءوزى دە ۇمىتىپ قالعان شىعار؟
ەگەر ءوز جازعان ولەڭىنىڭ ءبارىن ءوزى وسىلاي بۇتارلاپ تالدايتىن اقىن بولسا, كوپ سىردىڭ بەتى اشىلعانداي بولار ەدى. بىراق ول اقىنداردىڭ وزدەرىنەن گورى سولاردىڭ ولەڭدەرىن تالداۋعا تاۋەكەل ەتەتىن سىنشىلاردىڭ ءىسى دەسەك, اقىلعا قونىڭقىرايدى. ويتكەنى اقىن ول ولەڭدى جازدى دا تاستادى, ەندى ونى تالقىعا سالاتىن دا بىرەۋ كەرەك قوي.
مىنە, سول سىنشى دەگەن قاۋىم تىلسىمنان گورى تەورياعا كوبىرەك باعىناتىن بولعان. ال تەوريا دەگەن بىرنارسەنىڭ سىرىن اشۋدان گورى تىگىسىن جاتقىزۋعا كوبىرەك بەيىم تۇرادى. سوندىقتان ولار اقىننىڭ باسىندا مىنا جولدار ءبىرىنشى تۋعان بولۋى كەرەك دەگەن سياقتى قيالي سۇراقتاردى كوپ قاراستىرمايدى. شىندىعىندا, تەوريامەن ولەڭنىڭ تىلسىم سىرلارىنان بۇرىن, تەحنيكالىق جاقتارىن تالداۋ وڭايىراق. مىسالى, اباي ولەڭدەرىنىڭ ۇيقاسىنان بۇگىنگى اقىندار جىرلارىنىڭ ۇيقاسى دامىپ كەتكەن دەگەن سياقتى سوزدەردى قۇلاعىمىز شالىپ قالىپ ءجۇر.
بىراق ءار كەزدە ايتا جۇرەتىن ولەڭ جولدارى ابايدا نەگە كوپ, باسقادا نەگە از ەكەنىن ويلادىق پا ەكەن؟ ىلگەرىدەگى ءبىر ەسسەمىزدە ابايدىڭ سونداي ولەڭ جولدارىن تىزگەنىمىزدە, جۇمىس داپتەرىمىزدەگى ەكى پاراق جەتپەي قالعان. ول ەسسەمىزگە «قازاققا ولەڭ دەگەن ءبىر قادىرسىز» دەپ تاقىرىپ قويعان ەدىك. سونداعى تىزگەن جولداردى قايتا قاراعاندا, قامتىلماي قالعان جولداردىڭ تاعى ءبىرازى ەسكە ءتۇستى.
اباي مۇنداي جولداردى ءبىر ايتادى دا, قايتىپ سوقپايدى. سول ەكى جولدان ەكى ولەڭ تۋدىرۋى مۇمكىن, بىراق ءبىر ولەڭنىڭ ىشىندە ەكى قايتالامايدى. ءتىپتى ءبىر جولدى تۇرلىشە ويناتىپ تا اۋرە بولمايدى. سەبەبى اباي ولەڭدەرى ونسىز دا وبرازعا باي, ويعا كەمەل بولىپ كەلەتىندىكتەن, قايتالاۋعا قاجەتتىلىك تۋمايدى.
باسقانى بىلمەيمىز, قازاق ولەڭ ونەرىنىڭ ەرەكشەلىگى مەن تەكتىلىگى دە سوندا. ماردان بايدىلداەۆ, مۇحتار ماعاۋين, قابيبوللا سىديىقوۆ جيناقتاپ شىعارعان جىراۋلار پوەزياسىندا دا سولاي. ءار شۋماق ولەڭ-جىرداعى تۇرعان ورنىمەن, قايتالانباس ورنەگىمەن جەكە-دارا. ول ولەڭدەردى شىعارعان جىراۋلاردىڭ قاي-قايسى دا ويىم جەتپەي, ءسوزىم وتپەي قالادى-اۋ دەپ الاڭداماعان دا, ءبىر شۋماقتى قايتا-قايتا تىقپالاماعان دا.
اباي دا جازبا اقىن بولعانىمەن, وسى ءداستۇردى بۇزباعان. بىراق سول تۇستا قازاق پوەزياسىنا ورىس ادەبيەتىنىڭ ىقپالى تيە باستادى. ولەڭ جولدارى مەن شۋماقتارىن ويناتىپ جازۋ شەبەرلىكتىڭ شىڭى كورىندى. ول ورىسقا شەتەل ادەبيەتىنەن كەلۋى دە مۇمكىن. ارنايى وسى تاقىرىپتى زەرتتەيتىن مامان بولماعاننان كەيىن, وعان ناق جاۋاپ بەرە المايمىز.
ولەڭ جولدارىن قايتالاپ بەرۋدىڭ انافورا, گراداتسيا دەگەن سياقتى تەوريالىق اتاۋلارى بار. بىراق ول ولەڭ شۋماقتارىن ەمەس, ولەڭ جولدارىن تۇرلەندىرە قايتالاۋ تۋرالى تەوريا. بۇل ادەبي ءتاسىل پۋشكيندە ازىراق, ەسەنيندە كوبىرەك قولدانىلادى. قولدان جاسالىنعانى كورىنىپ تۇرسا دا, وزىنە جاراسا كەتەتىن ۇيلەسىمى بار. وسىنداي ۇيلەسىمدىلىك قاسىم امانجولوۆتا ءجيى ۇشىراسادى.
«قايدا ەكەن, قايدا, داريعا سول قىز؟» دەگەن جول ءبىر ولەڭدە ءۇش-ءتورت رەت قايتالانادى. ولەڭ شۋماقتارىندا عانا ەمەس, وقىپ شىققاننان كەيىن ويىڭدا, ميىڭدا دا قايتالانا بەرەدى. «سايرا, سايرا, ساندۋعاشىم» دەگەن ولەڭىندە دە تاقىرىپقا شىعارىلعان ءبىر جول ون شۋماقتىڭ سەگىزىندە كەلتىرىلەدى. بۇل جولدار ولەڭنەن گورى ءان ماتىنىنە جاقىن جانە مۋزىكا اسپاپتارىنىڭ ءار تۇرىندە ەركىن ويناي بەرەتىن قاسىم امانجولوۆقا بەك جاراسادى.
ولەڭدەرىنىڭ بۇلايشا ورنەكتەلۋىنە اقىننىڭ تالانتىمەن قوسا تاعدىرى, تاعدىرىمەن قوسا تابيعاتى دا بەيىم تۇرعانىن بايقاۋ قيىن ەمەس. پوەزيادا ولەڭ جولدارىن قايتالاۋ اقىننىڭ تاعدىر جولى مەن ماحاببات رومانتيكاسىنا دا قاتىسى بار دۇنيە ەكەنىن ىشكى ءبىر سەزىم پەرنەسى شەرتىلگەندە بايقايسىڭ. وعان افريكاعا جاساعان ساياحاتىن ايەل زاتىنىڭ سەزىمىمەن شەندەستىرە ورگەن نيكولاي گۋميلەۆتىڭ «جيراف» اتتى ولەڭى مىسال بولا الادى. بار-جوعى بەس شۋماق ولەڭنىڭ باس-اياعىندا ەكى رەت قايتالاناتىن ءبىر-ەكى جول بار. بىراق تۇتاس ولەڭنەن گورى تاپ سول جولدار سەزىمگە تيەتىندىكتەن, پوەزيادا بۇل ەرەكشەلىك جاس اقىندارعا ۇلگى رەتىندە ۇسىنىلادى.
الايدا وسىعان دا قاراماستان شۋماق قايتالاۋ, جول قايتالاۋ سانگە اينالىپ كەتپەگەن. بۇل ءتاسىلدى اقىندار كەرەك جەرىندە عانا, ولەڭىنە ەكپىن بەرۋ ءۇشىن قاجەتتىلىكتەن قولدانعان. ماسەلەن, جۇبان مولداعاليەۆ «مەن قازاقپىن, مىڭ ءولىپ, مىڭ تىرىلگەن» پوەماسىندا «مەن قازاقپىن, مىڭ ءولىپ, مىڭ تىرىلگەن, جورگەگىمدە تانىستىم مۇڭ تىلىمەن. جىلاعاندا جۇرەگىم كۇن تۇتىلىپ, قۋانعاندا كۇلكىمنەن ءتۇن تۇرىلگەن» دەگەن شۋماقتى ەشبىر ءسوزىن وزگەرتپەي ەكى-ءۇش قايتالاپ بەرەدى. «اتان تۇيەگە جۇك بولعانداي» دەمەكشى, پوەمانى ۇستاپ تۇرعان وسى شۋماق بولعاندىقتان دا, وعان ەشكىمنىڭ تالاسى جوق.
ال قازىرگى اقىنداردىڭ ءوزى بەس-ون شۋماقتان قۇرالعان ولەڭدەرىندە ءبىر شۋماقتى ەكى رەت قايتالاپ بەرۋگە نەگە اۋەس ەكەنى تۇسىنىكسىز. ولەڭنىڭ باسىندا وقىعان شۋماقتى سول كۇيى ەش وزگەرتپەستەن سوڭىندا قايتا قايتالاعاندا, وقىرمان اجەپتاۋىر ابدىراپ قالادى. جاڭا عانا ولەڭنىڭ باسىندا وقىعان, ەندى اياعىندا تاعى وقىپ, باسىنا قايتا كوز جۇگىرتەدى. مۇنى باسقا تۇسىنسە دە, ءبىر ءسوزدى ەكى ايتپايتىن قازاق تۇسىنە قويمايدى.
الدىمىزدا مۇقاعالي ماقاتاەۆ, ولجاس سۇلەيمەنوۆ, جۇمەكەن ناجىمەدەنوۆ, تۇمانباي مولداعاليەۆ, فاريزا وڭعارسىنوۆا, مۇحتار شاحانوۆتىڭ نەگىزگى ولەڭدەرى توپتاستىرىلعان جىر جيناقتارى جاتىر. ءار-اركىمدە ءبىرلى-جارىم كەزدەسەدى, بىراق ەشبىرى ءسوز تاپپاعانداي ورىنسىز قايتالاۋدىڭ سوڭىنا ءتۇسىپ كەتپەيدى. قارا ولەڭدى ءپىر تۇتقان مۇقاعالي دا ءبىر تال, ەكى تال ولەڭىندە بولماسا, قايتالاۋعا بارماعان. سونىڭ ءبارىن ءبىر-ءبىر شولىپ شىقتىق تا, سوڭىندا قادىر مىرزا الىگە توقتادىق.
«ەۆريكا!» دەپ قۋانباساق تا, ىزدەگەنىمىزدىڭ ۇستىنەن تۇسكەندەي حال كەشكەنىمىز دە وسى تۇس. بىزدە ءبىر شۋماقتى ولەڭنىڭ باس-اياعىندا ەكى قايتالاۋدى شەگەندەپ كەتكەن قادىر مىرزا ءالى بولىپ شىقتى! باسقا اقىن بولسا بالكىم, سىناپ تا الار مە ەدىك, كىم ءبىلسىن. بىراق ولەڭدەرى ەسەپكە تولى قادىر ابىزدا ءبارى كەشىرىمدى سانالادى. سويتە تۇرا ايتارىمىز, جۇرتتىڭ ءبارى قاسىم امانجولوۆ تا, قادىر مىرزا ءالى دە ەمەس قوي!
ەندى كىتاپ سورەمىزدەن جاس كۇنىمىزدە جيناعان ەسكى كىتاپتاردى سۋىردىق. قولىمىزعا يرانبەك ورازباەۆتىڭ «سۇلۋلىق ساراسى» (1985 جىل), كەڭشىلىك مىرزابەكوۆتىڭ ء«بىر مىسقال» (1996 جىل), ۇلىقبەك ەسداۋلەتوۆتىڭ «جاراتىلىس», (1989 جىل) اتتى كىتاپتارى ىلىكتى. «جازۋشى» باسپاسىنان شىققان وسى جيناقتاردىڭ ءبارى تالاي پاراقتالعان.
بۇل كىتاپتاردا قايتالاناتىنى ءبىردى-ەكىلى جول, ءبىرلى-جارىم شۋماق قانا.
جوعارىدا ايتقانىمىزداي, قازاق پوەزياسى ويدان جۇتاڭدىق كورمەگەن كەمەل ۋاقىت. باسپالار دا باسى ارتىق جولدار مەن شۋماقتاردى قاعىپ تاستاپ وتىرعان. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ولەڭ جازۋدىڭ دا, كىتاپ شىعارۋدىڭ دا جاۋاپكەرشىلىگى بار كەز. ەكى الاقانىڭا ەمىن-ەركىن سىيىپ كەتەتىن جۇپ-جۇقا جيناقتاردىڭ قانداي ازاپتى ەڭبەكپەن دايىندالعانىن ىشتەي سەزىنە تۇسەسىڭ.
ماسەلەن, كەڭشىلىك مىرزابەكوۆتىڭ ء«بىر مىسقالىندا» قايتالاۋ ءبىر-اق جەردە كەزدەستى. وندا دا شۋماق ەمەس, ەكى جولى عانا قايتالانادى. ولەڭنىڭ باسىنداعى «قاراعىم, ءبىزدىڭ باستا دا, قارلىعاش داۋرەن كوپ تۇرماس» دەگەن قوس تارماققا, اياعىندا «قۇلاساق, جەر عوي – باسپانا, جەر ءبىزدى كوككە لاقتىرماس» دەگەن ءتۇيىندى قوسادى. بىراق وسى ولەڭدى جازاردا اقىننىڭ باسىنا ءبىرىنشى كەلگەنى سوڭىنداعى تاپقىر جولدار ەمەس, باسىنداعى تاعدىرلى جولدار بولۋى كەرەك. كەڭشىلىك اقىننىڭ تابيعاتىنا تاعدىرلى ولەڭدەر جاقسى كەلەدى.
سول سياقتى يران عايىپتىڭ «سۇلۋلىق ساراسى» جيناعىنان دا ءبىر عانا قايتالاۋ كەزدەستىردىك. ء«بارى بار مەندە, ادامعا ءتاننىڭ ءبارى بار, بولمىس كەنىمنەن نە ىزدەسەڭ, سونىڭ تابىلار» دەگەن جولدارعا بارىنشا سالماق سالادى. ولەڭ جولدارىن ويناتۋعا شەبەر اقىن بۇدان ارتىققا بارمايدى. كەرىسىنشە, ونىڭ ولەڭدەرىندە وي تىعىز, دراماعا تولى, ىشكى قايشىلىقتارى مول, مۇنداي جەردە قايتالاۋعا ورىن دا جوق.
ۇلىقبەك ەسداۋلەت تە «جاراتىلىس» جيناعىندا «قاجەتى جوق, اشىماسىن جاندارىڭ» دەگەن سياقتى جارىم-جارتى جولدار بولماسا, ءوزىن دە, وقىرمانىن دا شۋماق قايتالاپ اۋرە ەتپەيدى. «مەن تۋىپپىن جول ۇستىندە, اربادا» دەپ كەلەتىن جولدارعا ءمان بەرگىزگىسى كەلىپ, سالماق سالا تولعايتىنى دا بار. ونىڭ ءبارى «كەشىرىڭدەر, اربات, لۋۆر, سوربوننا, ماعان ىستىق ءوزىم تۋعان سار دالا» دەگەن ويدى ايتۋ ءۇشىن كەرەك بولعان. ۇلىقبەك تە باسقاداي وي قايتالاۋدان دا, ءسوز قايتالاۋدان دا ادا.
اسىلىندە, شىعارماشىلىق ادامى جاڭالىق اكەلۋگە قۇشتار. بىراق ونىڭ ءبارى ونەردە ورنىعىپ قالادى دەۋ قاتە. نەبىر ۇلى اقىنداردىڭ جاڭالىعى ءوزىنىڭ ولەڭىمەن عانا شەكتەلىپ قالاتىنى سودان. ءبىر مىقتى اقىنىمىز وسىلاي جازعان ەكەن دەپ, سول ءىزدى شيىرلاۋ تابىس اكەلمەيدى. بۇل جاعىنان قادىر اقىننىڭ قاشاندا ەسەبى تۇگەل بولعانىمەن, كەيىنگىلەر سونى قايتالايمىن دەپ ۇتىلىپ قالىپ جاتادى.
قازىر بايقاساق, قادىر اعامىز ولەڭدە ماتەماتيكالىق قايتالانباس ورنەك قۇرعان ەكەن. ودان اقىننىڭ اساۋ سەزىمدى ارعىماقتاي تەجەپ ۇستايتىن ىشكى قۋاتى ايقىن كورىنەدى. ءتىپتى باسقالاردىڭ باسىنا قاپىلىستا كەلەتىن ايان ىسپەتتەس العاشقى شۋماقتى ويىنان ءوزى جاراتادى دەسەك تە, قاتەلەسە قويماسپىز. كەيىنگى اقىنداردا قادىر سالعان جولدىڭ كوپ قايتالاناتىنى سودان دا بولۋى كەرەك.
راسىندا دا, قۇدايىڭ قاسىڭدا تۇرسا, اللادان ايان كۇتىپ نەعىلاسىڭ. شەبەرلىگىڭ جەتەتىن بولسا, ۇيقاسى مەن بۋىنىن كەلتىرىپ ولەڭ قۇراۋ دا اسا قيىنعا سوقپايدى. مىنە, سوندىقتان دا ولەڭنىڭ باسىنداعى شۋماقتى سول قالپى اياعىنا قويا سالاتىن ادەت كوبەيىپ كەتتى. بۇل ادەت «ولەڭ تىلسىمنان تۋماي, قولدان جاسالادى ەكەن» دەگەن ويعا قالدىرىپ, وقىرماننىڭ دا كوڭىلىن سۋىتا باستايتىنى انىق.
ولەڭدى بولمەي-جارماي تۇتاس جاراتاتىن اقىنداردىڭ ءبىرى سەرىك اقسۇڭقار ۇلى. ءبىز ء«سىز شۋماق قايتالايسىز با؟» دەپ حابارلاسقانىمىزدا, ول «اللا ساقتاسىن!» دەپ جاۋاپ بەردى. تەك: «مىنا جەردە وبرازدى اشۋ ءۇشىن ەرىكسىز قايتالاپ تۇرمىن», دەپ ءبىر شۋماقتى كەلتىردى. وندا دا ول الدى-ارتىن قوسقاندا: «الپىس جاستان اسقاندا, ايىل جيماي, نەگە كەلىپ تۇرمىن مەن اينا الدىنا؟» دەگەن تارماعى بار شۋماق ەكەن. ولەڭنىڭ سوڭىندا ونى: «ەل جاعالاپ كەتسەم دە, سۋ جاعالاپ, ەندى قايتىپ بارماسپىن اينا الدىنا» دەپ العاشقى جولدارمەن شەندەستىرە قويادى.
ءوزى قويعان سۇراققا ءوزى جاۋاپ بەرگەن ريتوريكا! بالكىم, ول سۇراق اقىنعا تىلسىمنان قويىلعان شىعار. ارقالى اقىن تىلسىممەن باسەكەگە ءتۇسىپ, جاۋابىن ءدال سونداي ەتىپ ءوزى بەرگەن بولار. اللا كىمگە دە بولسا ماحشار الاڭىندا امال داپتەرىن وڭ جاعىنان بەرسىن دەيمىز. ءسىز دە, ءبىز دە ءبىر سويلەم جازساق تا, ىزگىلىك ءۇشىن جازامىز. سوندىقتان تىلسىممەن تالاستى دەگەندى تەرىس ءتۇسىنىپ قالماڭىزدار. شىن مانىندە سەرىك اقسۇڭقار ۇلى دا – سام جامىراتقان سانسىز ۇمبەتتەرگە تىلسىمنىڭ سىرىن جىرمەن جەتكىزۋشىلەردىڭ ءبىرى.
ولەڭدى قالاي جازۋدىڭ ءبىر ۇلگىسىن, مىنە, وسى سەرىك اقسۇڭقار ۇلىنىڭ پوەزياسىنان كورۋگە بولادى. وعان دا ءبىر جول, ءبىر شۋماق بىزدىڭشە, تىلسىمنان كەلەرى حاق. ال ەندى ونى ولەڭنىڭ ءار جەرىنە تىقپالاماي, ءارى قاراي دامىتۋ كەرەك ەمەس پە؟! ءوزىن ءوزى بابىندا ۇستاپ, اقىندىق قۋاتتى سارقا جۇمسايتىن تۇس – وسى تۇس. مۇنى ورىنداۋ ءۇشىن اقىن تىلسىمنان كەلگەن شۋماقپەن باسەكەگە تۇسەدى. وڭاي جولىن تاڭداپ, باسىن اياعىندا قايتالاي سالمايدى. اقىننىڭ ءبارى تىلسىمنان كەلگەن شۋماقتان اسا الماي, ولەڭنىڭ باس-اياعىندا قايتالاي بەرسە, پوەزيادان نە قالادى؟ وندا ءبارىمىز جولداۋدى تۇسىندىرگىش اقىندارداي ۋاعىز ايتىپ كەتپەيمىز بە؟
نۇرجان قۋانتاي ۇلى بايبوتانىڭ «قارا قارعانى اقتاۋ» اتتى ولەڭىن الەۋمەتتىك جەلىگە «قازاق ليريكاسىنىڭ ءبىر شەدەۆرى» دەپ جاريالاپتى. بۇعان ءبىزدىڭ دە ەش تالاسىمىز جوق, بىراق التى شۋماق ولەڭنىڭ باس-اياعىنداعى ەكى شۋماق قايتالانىپ تۇرسا نە ىستەيمىز؟ «كىناسى مە ونىڭ قالعانى كۇزدە, تۋعان جەر بولىپ قازىعى, قارعامايىقشى قارعانى ءبىز دە, قارعامنىڭ بار ما جازىعى؟!» دەپ ەموتسيامەن باستالادى. ولەڭدى وسىلاي باستاعان ەكەنسىز, ەندى وسىنداي ەموتسيالىق سەزىممەن اياقتاۋ كەرەك قوي.
ال وعان اقىندىق قۋات جەتە مە, تىلسىمنان تۇسكەن ءوز ولەڭىمەن ءوزى تايتالاسا الا ما؟ تايتالاسا السا, نەگە ودان دا ءبىر كۇشتى جولداردى توگىپ-توگىپ جىبەرمەيدى؟ اقىن وڭايلاۋ جولدى تاڭداعان دا, باسىن اياعىنا ويماقتاي قىلىپ قوندىرا قويعان. بىراق ءبىز ويلاعانداي, بايبوتا جازايىن دەسە, ولەڭ جەتپەي جۇرگەن اقىن ەمەس. جوعارىداعى قايتالاۋى دا وزىنە جاراسپاي قالدى دەپ ايتا المايمىز. قازاق پوەزياسىندا ەسەنعالي قانداي بولسا, بايبوتا دا سونداي ليريك اقىن. الايدا ەش بوتەن ويسىز ءوزىمىز دە قوستاپ وتىرعان مىنا ولەڭىندە پوەزيانىڭ ءبىر شارتتىلىعى بار سەكىلدى. ول وزدىگىنەن تۋا قالعان ولەڭ جولدارىن تابيعاتىنان تىس ارەكەتكە بارىپ, شەبەرلىگىنە سالىپ ويناتىپ اكەتكەنى بولار, كىم بىلگەن. بۇل – كوپشىلىك وقىرمان ءسوزسىز مويىنداعان جاقسى ولەڭ. بىراق پوەزيا ونسىز دا قاراپايىمدىلىعىنان ايىرىلىپ, كۇردەلەنىپ بارا جاتقاندا جاستار ابايلاسىنشى دەگىمىز كەلەدى.
كەيىنگى بۋىننىڭ ءبىر شۋماقتى ولەڭنىڭ باسىنا دا, اياعىنا دا قىمسىنباي كەلتىرەتىنىنە ەتىمىز ۇيرەنىپ تە كەتتى. سوڭعى كەزدەرى الەۋمەتتىك جەلىدەن وقىعان ولەڭدەردىڭ ءبىرازىندا وسىنداي قايتالاۋ بارىن بايقادىق. ولەڭدى قويىپ, ۇزاق پوەمالاردا دا ءتاسپى تارتقانداي ءبىر جول, ءبىر شۋماقتى قايتالاۋ سانگە اينالىپ بارادى. بۇل ورتا بۋىندا دا بار, ودان كەيىنگىلەردە دە كەزدەسەدى. اسىرەسە جاڭا جازىپ جۇرگەن جاستار ءبىر شۋماعىن ەكى وقىپ, بەتىڭە باقىرايىپ قاراپ تۇرادى. ءتۇپتىڭ ءتۇبى قازاق پوەزياسى وسىنداي وڭاي دا ويناقى جولعا ءتۇسىپ كەتە مە دەگەن قاۋىپ بار.
بۇگىندە ولەڭ تەحنيكاسىن مەڭگەرۋ العا شىقتى, ال ولەڭ تابيعاتىن يگەرۋ ارتتا قالدى. ەگەر ونى جەتىستىك دەپ باعالاساق, جوعارىداعىداي ءادىس-تاسىلدەر سونىڭ جەمىسى دەر ەدىك. ايتپەسە ءاننىڭ قايىرماسىن جازعانداي بۇل شوقىراق نە شوقىراق ەكەنىن تۇسىنبەي الەك بولىپ جۇرگەنىمىزدى نەسىنە جاسىرامىز. ايتپاقشى, جوعارىداعى بۇكىل كىتابىنان بىرەر عانا قايتالاۋ تاپتىق دەگەن اقىندارىمىزعا دا ايتارىمىز بار. جاقسى بولسىن, جامان بولسىن, مۇنداي ادەت كەيىنگىگە جۇققىش كەلەدى. ول قانداي بولسا دا, ناتيجەسىن كەلەشەك قازاق ولەڭىنەن كورەتىن بولامىز.
قازاق ولەڭىنىڭ بولاشاعىنا الاڭداعان از ءسوزىمىزدى وسىمەن تامامداۋعا دا دايىن ەدىك. بىراق جازۋ ۇستەلىمىزدە جاتقان «قازاق پوەزياسىنىڭ ءىنجۋ-مارجاندارى» سەرياسىنداعى جۇمەكەن ناجىمەدەنوۆتىڭ تاڭدامالى ولەڭدەر توپتاماسى كوزىمىزگە تۇسە بەردى. «اپىر-اي, ولەڭ ءسوزدى انت پەن سەرتتەي قابىلداعان تەكتى اقىن الگىندەي قايتالاۋعا باردى ما ەكەن؟» دەگەن سۇراقتان ءجۇزىمىزدى تايدىرىپ اكەتە المادىق.
* * *
اباي بىردە-ءبىر جول قايتالاماعان. ابايدى ءپىر تۇتقان جۇمەكەن نەگە قايتالاسىن؟!
جۇسىپبەك قورعاسبەك,
جازۋشى
