تالقىلاۋعا ۇلتتىق بانك توراعاسى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ, پرەزيدەنتتىڭ كەڭەسشىسى – ستراتەگيالىق جوسپارلاۋ جانە رەفورمالار اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى اسەت ەرعاليەۆ, پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى سەرىك جۇمانعارين جانە تاعى باسقالار قاتىستى.
كەزدەسۋ بارىسىندا تابىسى جوعارى ەكونوميكاعا كوشۋ, ەكونوميكانىڭ ونىمدىلىگى مەن تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ, ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ, تسيفرلاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكت, قارجىلاندىرۋدىڭ زاماناۋي قۇرالدارى سىندى ستراتەگيالىق ماسەلەلەر بويىنشا پىكىر الماسىلدى. بۇل باعىتتار ەكونوميكالىق ءوسۋدىڭ اناعۇرلىم باسەكەگە قابىلەتتىلىگىمەن جانە ونىڭ تەحنولوگيالىق مودەلىن قالىپتاستىرۋ مىندەتىمەن تىكەلەي بايلانىستى. ال ءوز كەزەگىندە, ءتۇرلى سالالاردا جۇرگىزىلىپ جاتقان رەفورمالار ينۆەستيتسيالاردى ۇلعايتۋ جونىندەگى كۇش-جىگەردى تولىقتىرادى.
كەزدەسۋدى اشا وتىرىپ, ولجاس بەكتەنوۆ مەملەكەت باسشىسى ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ قارقىنىن ارتتىرۋعا جانە ينۆەستيتسيالىق احۋالدى ودان ءارى جاقسارتۋعا باسىمدىق بەرەتىنىن اتاپ ءوتتى. جاڭا كونستيتۋتسيانىڭ قابىلدانۋىمەن قازاقستان ءوزىنىڭ دامۋىنىڭ جاڭا كەزەڭىنە كوشىپ جاتىر. ينۆەستيتسيالىق ساياسات جانە ينۆەستيتسيالار تارتۋ ەكونوميكالىق ءوسۋدىڭ تۇراقتى ديناميكاسىن قولداۋدىڭ, ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋدىڭ, تەحنولوگيالاردى جاڭارتۋدىڭ جانە ونىمدىلىكتى ارتتىرۋدىڭ نەگىزگى فاكتورلارى بولىپ وتىر.
«مەملەكەتتەردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگى كوبىنەسە ەكونوميكالىق ساياساتتىڭ ساپاسى, ينستيتۋتسيونالدىق وزگەرىستەردىڭ جىلدامدىعى, سونداي-اق بولجامدى جانە تارتىمدى ىسكەرلىك ورتا قالىپتاستىرۋ قابىلەتىمەن ايقىندالادى. پرەزيدەنت تاپسىرماسى بويىنشا قازاقستاندا ينۆەستورلارمەن ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ تۇتاس ارحيتەكتۋراسى قۇرىلىپ جاتىر. ياعني, كاپيتال تارتۋ ءۇشىن شەت ەلدەردە سىرتقى كونتۋردى كۇشەيتۋدەن باستاپ ينۆەستورلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋدى نىعايتۋ ءارى ەل ىشىندەگى جوبالاردى قولداۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا دەيىنگى كەشەندى شارالار جۇزەگە اسىرىلۋدا. بارلىق قابىلدانعان شەشىمدەر قازاقستان ازاماتتارىنىڭ تابىسىن ارتتىرۋعا جانە ولاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان», دەپ اتاپ ءوتتى ولجاس بەكتەنوۆ.
پرەمەر-مينيستر دۇنيەجۇزىلىك بانك وكىلدەرىن ينۆەستيتسيا تارتۋ ماقساتىندا قۇرىلعان ەلىمىزدەگى ەكوجۇيە تۋرالى حاباردار ەتتى. جاڭا شارالاردىڭ قاتارىندا ينۆەستورلار مەن جوعارى بىلىكتى ماماندارعا قىزمەتى بارىسىندا جاعداي جاساۋ ءۇشىن «التىن ۆيزا» دەپ اتالاتىن ۆيزالىق رەجيمدى ەنگىزۋ, بىرلەسكەن باستامالاردى ءتيىمدى ىلگەرىلەتۋ ءۇشىن ۇيلەستىرۋ كەڭەسىنىڭ ءرولىن كۇشەيتۋ بار.
كەزدەسۋگە قاتىسۋشىلار اعىمداعى احۋالعا ساراپشىلىق كوزقاراستارىن ءبىلدىرىپ, الەمدىك ۇردىستەر جاعدايىندا تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيالار اعىنىن ارتتىرۋ بويىنشا بىرقاتار ۇسىنىس ايتتى.
دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ ورتالىق ازيا بويىنشا ديرەكتورى نادجي بەنحاسسين قازاقستانداعى ەكونوميكالىق پروتسەستەردى جاقسارتۋ جانە جاڭعىرتۋ جونىندەگى اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستاردى وڭ باعالادى. ونىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىز تۇراقتى ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىقتى ساقتاپ وتىر. سونىمەن قاتار, جوعارى كىرىستى ەكونوميكاعا كوشۋ ءوسۋ مودەلىن وزگەرتۋدى جانە ينۆەستيتسيالاردىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋدى تالاپ ەتەدى. مۇنداعى ماڭىزدى مىندەت – ونىمدىلىكتى ارتتىرۋ.
دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ جەتەكشى ەكونوميسى كريستوس كوستوپۋلوستىڭ باعالاۋى بويىنشا قازاقستان بىرقاتار سەرپىندى دامىپ كەلە جاتقان ەكونوميكالارمەن سالىستىرۋعا كەلەتىن ءىجو ءوسىمىنىڭ تۇراقتى قارقىنىن كورسەتىپ وتىر, بۇل دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭىنە وتۋگە نەگىز جاسايدى. ول ەڭبەك ونىمدىلىگىنىڭ وسۋىنە يننوۆاتسيالاردى ەنگىزۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى. نارىقتىق تەتىكتەردى پايدالانا وتىرىپ, كومپانيالاردى زاماناۋي تەحنولوگيالاردى بەلسەندى قولدانۋعا ىنتالاندىرۋ قاجەت. بۇل ءوز كەزەگىندە تۇتاستاي العاندا ەل ەكونوميكاسىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىنىڭ وسۋىنە الىپ كەلەدى.
دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ ەۋروپا جانە ورتالىق ازيا ءوڭىرى بويىنشا كولىك جونىندەگى پراكتيكا جەتەكشىسى شوميك رادج مەنديراتتا قازاقستاننىڭ كولىك ينفراقۇرىلىمىنىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋ جونىندەگى مۇمكىندىكتەرىنە نازار اۋداردى جانە اۋەجايلار, پورتتار, تەمىرجول جانە اۆتوموبيل جولدارى, سونداي-اق قالالىق كولىك جوبالارىنا تشي تارتۋدى ودان ءارى ۇلعايتۋ ءۇشىن ۇسىنىمدارىن ايتتى.
دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ تسيفرلاندىرۋ بويىنشا پراكتيكا جەتەكشىسى يزابەل نەتو پاۆلودار وبلىسىنداعى ء«دوو القابى» جوباسىنا نازار اۋدارىپ, ونىڭ ءوڭىردىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعى ءۇشىن ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق ونىڭ ايتۋىنشا, قازاقستاندا تسيفرلىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ كەزىندە ۇلگى ەتۋگە بولاتىن برازيليا مەن گرەكيادا كوپتەگەن حالىقارالىق وڭ مىسالدار بار.
سونىمەن قاتار, قاتىسۋشىلار ەلىمىز ءۇشىن ماڭىزدى جوبالارعا جەكە كاپيتالدى تارتۋ تەتىكتەرىنە دە نازار اۋداردى. حالىقارالىق قارجى كورپوراتسياسىنىڭ (IFC) ورتالىق ازيا بويىنشا وڭىرلىك مەنەدجەرى مايكل وپاگي ءمجا جوبالارى بيزنەس ءۇشىن ەكونوميكالىق جاعىنان تارتىمدى بولۋى ءتيىس ەكەنىن اتاپ ءوتتى. بۇل جەكە ينفراقۇرىلىمدىق ينۆەستيتسيالاردىڭ الەۋەتىن اشادى.
كوتەرىلگەن ماسەلەلەرگە قاتىستى ۇلتتىق بانكتىڭ, ستراتەگيالىق جوسپارلاۋ جانە رەفورمالار اگەنتتىگىنىڭ, ۇلتتىق ەكونوميكا, كولىك, جاساندى ينتەللەكت جانە تسيفرلىق دامۋ مينيسترلىكتەرىنىڭ باسشىلىعى تۇسىنىكتەمە بەردى.
ۇلتتىق بانك توراعاسى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ ۇزاق مەرزىمدى شەتەلدىك ينۆەستيتسيالاردى تارتۋ ءۇشىن نەگىزگى شارتتاردىڭ ءبىرى رەتىندە ماكروەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى, ويتكەنى ينۆەستورلار ءۇشىن بولجاناتىن ماكروەكونوميكالىق ورتانىڭ جانە ينفلياتسيالىق تاۋەكەلدەردى تومەندەتۋ مۇمكىندىگىنىڭ بولۋى تۇراقتى كىرىستىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن وتە ماڭىزدى. وسىعان بايلانىستى تەحنولوگيالاردى ترانسفەرتتەۋگە, جابدىقتى جاڭعىرتۋعا جانە ونىمدىلىكتى ارتتىرۋعا, سونداي-اق فيسكالدىق جانە اقشا-كرەديت ساياساتىن ءتيىمدى ۇيلەستىرۋگە باعىتتالعان ينۆەستيتسيالارعا نازار اۋدارۋ قاجەت.
مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپتەستىكتى دامىتۋ ماسەلەسى بويىنشا پرەزيدەنتتىڭ كەڭەسشىسى – ستراتەگيالىق جوسپارلاۋ جانە رەفورمالار اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى اسەت ەرعاليەۆ جوبالاردى دۇرىس قۇرىلىمداۋدىڭ, دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ تاجىريبەسىن قوسا العاندا, ەلىشىلىك جانە حالىقارالىق تاجىريبەنى زەردەلەۋدىڭ, سونداي-اق ءمجا سالاسىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىلدى كۇشەيتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ پىكىرىنشە, ءمجا قۇرالدارى ستراتەگيالىق ماقساتتارعا جەتۋ جانە جاڭا ينفراقۇرىلىم قۇرۋ ءۇشىن پايدالانىلۋى ءتيىس.
پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى سەرىك جۇمانعارين ۇكىمەتتىڭ جاڭا بەلسەندى ينۆەستيتسيالىق ساياساتتى جۇزەگە اسىرىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى. 2025 جىلى قازاقستان ءبىر جىل بۇرىنعى $17,9 ملرد-پەن سالىستىرعاندا $20,5 ملرد ينۆەستيتسيا تارتتى. سونىمەن قاتار, ەكونوميكالىق دامۋدىڭ جاڭا مودەلىنە كوشۋ شەڭبەرىندە ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ, تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ جانە ادامي كاپيتالدى دامىتۋ جونىندە شارالار قابىلدانىپ جاتىر. باسىم باعىتتاردىڭ قاتارىندا كومىر حيمياسى, مۇناي-گاز حيمياسى, حيميا ونەركاسىبى, مەتاللۋرگيا, اوك ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋ, تۋريزم جانە فارماتسەۆتيكا كورسەتىلىپ وتىر. سونداي-اق بىرلەسكەن جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن الەمدىك جەتەكشى كومپانيالاردى تارتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر.
كەزدەسۋدى قورىتىندىلاي كەلە, پرەمەر-مينيستر قاتىسۋشىلارعا مازمۇندى ديالوگ پەن سىندارلى ۇسىنىستارى ءۇشىن العىسىن ءبىلدىردى. جاۋاپتى مەملەكەتتىك ورگاندارعا الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرۋ جونىندەگى ءىس-قيمىل جوسپارىندا ايتىلعان ۇسىنىمداردى بەكىتۋ تاپسىرىلدى.
«ۇكىمەت ءوزارا ءتيىمدى سەرىكتەستىكتى ارتتىرۋعا باعىتتالعان ۇسىنىستارعا قاشان دا اشىق. بۇگىنگى كەزدەسۋ قازىرگى جاعدايدا جەكە سەكتوردىڭ بەلسەندى قاتىسۋى مەن ساپالى ينستيتۋتسيونالدىق ورتانى, باسەكەلەستىكتى دامىتۋدى جانە يننوۆاتسيالاردى ەنگىزۋدى قامتاماسىز ەتپەيىنشە تۇراقتى ەكونوميكالىق وسىمگە قول جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس ەكەنىن تاعى دا راستادى. اعىمداعى سەسسيانىڭ قورىتىندىسى ءبىزدىڭ بارلىق سالاداعى بىرلەسكەن جۇمىسىمىزعا جاڭا سەرپىن بەرەتىنىنە سەنىمدىمىن», دەدى ولجاس بەكتەنوۆ.
