كونستيتۋتسيا كەپىلدەندىرگەن الەۋمەتتىك قورعاۋ جۇيەسى

قازاقستان رەسپۋبليكاسى الەۋمەتتىك مەملەكەت بولىپ تابىلادى, ال ادام, ونىڭ ءومىرى, قۇقىعى مەن بوستاندىعى جوعارى قۇندىلىقتارى ەكەندىگى ايان. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسى – نەگىزگى زاڭنىڭ 24-بابىمەن قاۋiپسiزدiك پەن تازالىق تالاپتارىنا ساي ەڭبەك ەتۋ جاعدايىنا, ەڭبەگi ءۇشiن قانداي دا بiر كەمسiتۋسiز سىياقى الۋ تالاپتارىنا جاۋاپ بەرەتىن, اركiمنiڭ ەڭبەك ەتۋ بوستاندىعىنا, قىزمەت پەن كاسiپ ءتۇرiن ەركiن تاڭداۋ قۇقىعىنا كەپiلدiك بەرىلگەن. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءۇش دەڭگەيدەن تۇرادى. الەۋمەتتىك قورعاۋدىڭ بازالىق دەڭگەيى قر كونستيتۋتسياسىنىڭ 28-بابىندا كوزدەلگەن, تالاپتار مەن الەۋ­مەتتىك كەپىلدىكتەردى جۇزەگە اسىرادى. ءاربىر ازاماتقا جاسىنا كەلگەن, ناۋقاس­تانعان, مۇگەدەك بولعان, اسىراۋشىسىنان ايىرىلعان جاعدايدا جانە وزگە دە زاڭدى نەگiزدەردە ەڭ تومەنگi جالاقى مەن زەينەتاقىنىڭ مولشەرiندە الەۋمەتتiك قامسىز­داندىرىلۋىنا كەپiلدiك بەرiلەدi جانە سونداي-اق, ەرiكتi الەۋمەتتiك ساقتاندىرۋمەن, الەۋمەتتiك قامسىز­داندىرۋدىڭ قوسىمشا نىساندارىن جاساۋمەن جانە قايىرىمدىلىقپەن كوتەرمەلەنiپ وتىرادى. كەپىلدەندىرىلگەن تولەمدەردىڭ ءمول­شەرى بارلىق الۋشىلار ءۇشىن بىردەي جانە ولاردىڭ جالاقىلارىنا بايلانىستى بولمايدى. بۇل ساناتقا: اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك, بالالى وتباسىلارعا بەرىلەتىن مەملەكەتتىك جاردەماقىلار, مۇگەدەكتىگىنە, اسىراۋشىسىنان ايىرىلۋى جاعدايىندا بەرىلەتىن مەملەكەتتىك الەۋ­مەتتىك جاردەماقى, ارنايى مەم­لەكەتتىك جاردەماقىلار كىرەدى. الەۋمەتتىك قورعاۋدىڭ قوسىمشا دەڭگەيى تۇراقتى نەگىزدە مىندەتتى زەينەتاقى جارنالارى مەن الەۋمەتتىك اۋدارىمدار تولەنگەن جۇمىس ىستەيتىن حالىقتى قامتيدى. اتالعان تولەمدەردىڭ مولشەرى الەۋ­مەتتىك تاۋەكەل جاعدايلارىنىڭ باستالۋىمەن قاتار, تابىس مولشەرىنە جانە قاتىسۋ وتىلىنە دە بايلانىستى بولادى. اتالعان تولەمدەرگە: جيناقتاۋشى زەينەتاقى جۇيەسىنەن تولەم; مىناداي تولەمدەردى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ ماق­ساتىندا مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتان­دىرۋ جۇيەسىنەن: جۇمىسىنان ايىرىلۋى; ەڭبەك ەتۋ قابىلەتىنەن ايىرىلۋى; اسىراۋشىسىنان ايىرىلۋى; جۇكتىلىگىنە جانە بوسانۋىنا بايلانىستى تابىسىنان ايىرىلۋى; جاڭا تۋعان بالانى (بالالاردى) اسىراپ الۋىنا بايلانىستى تابىسىنان ايىرىلۋى; بالا ءبىر جاسقا تولعانعا دەيىن ونىڭ كۇتىمىنە بايلانىستى تابىسىنان ايىرىلۋى جاعدايلارىنا تولەنەتىن تولەمدەر جاتادى. ەرىكتى دەڭگەي ەرىكتى نەگىزدەگى تولەمدەردىڭ كەز كەلگەن ءتۇرىن بىلدىرەدى. مىسالى, ەرىكتى زەينەتاقى جارنالارىنىڭ ەسەبىنەن زەينەتاقى تولەمدەرى, ءومىردى ساقتاندىرۋ بويىنشا كومپانيادان تولەمدەر, سونداي-اق, ەرىكتى جيناقتار. مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ تۋرالى 2005 جىلدان باستاپ قازاقستان رەسپۋب­ليكاسىندا ەكونوميكالىق بەل­سەندى حالىقتى (جۇمىس ىستەيتىن ازاماتتاردى) تابىسىنان ايىرىلۋىمەن بايلانىستى ءارتۇرلى قاتەرلەردەن الەۋمەتتىك قورعاۋدىڭ قوسىمشا دەڭگەيىن قۇرايتىن مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ ەنگى­زىلگەن. الەۋمەتتىك قورعاۋدىڭ بۇل دەڭگەيى ەڭبەك ەتۋ قابىلەتىنەن ايىرىلۋى, اسىراۋشىسىنان ايىرىلۋى, جۇمىسىنان ايىرىلۋى, جۇكتىلىگىنە جانە بالا تۋىنا, جاڭا تۋعان بالانى (بالالاردى) اسىراپ الۋىنا بايلانىستى تابىسىنان ايىرىلۋى, بالا ءبىر جاسقا تولعانعا دەيىن ونىڭ كۇتىمىنە بايلانىستى تابىسىنان ايىرىلۋى كەزىندە جوعالتقان تابىستىڭ ءبىر بولىگىنىڭ ورنىن تولتىرادى. مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ جۇيەسىندەگى قارجىلىق رەسۋرستار جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ جانە ءوزىن ءوزى جۇمىسپەن قامتىعان تۇلعالاردىڭ تولەيتىن الەۋمەتتىك اۋدارىمدارىنىڭ ەسەبىنەن قۇرالادى. الەۋمەتتىك اۋدارىمداردى تولەۋ ازاماتتارعا الەۋمەتتىك تاۋەكەلدەر با­ستال­عان جاعدايلاردا ماسق-دان الەۋ­مەتتىك تولەم الۋعا قۇقىق بەرەدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋما­عىندا تۇراقتى تۇراتىن جانە تابىس اكەلەتىن قىزمەتتi جۇزەگە اسىراتىن شەتەل­دiكتەر مەن ازاماتتىعى جوق ادامدار نەمەسە ءوزiن ءوزi جۇمىسپەن قامتىعان ادام­دار مiندەتتi الەۋمەتتiك ساقتاندىرۋ جۇيەسىنىڭ قاتىسۋشىلارى بولىپ تابىلادى. قوردىڭ قىزمەتى جايلى مەملەكەتتiك الەۋمەتتiك ساقتاندىرۋ قورى الەۋمەتتiك اۋدارىمداردى شوعىر­لاندىرۋدى جانە وعان قاتىستى الەۋ­مەتتiك قاتەر جاعدايى باستالعان مiندەتتi الەۋمەتتiك ساقتاندىرۋ جۇيە­سiنە قاتىسۋشىلارعا الەۋمەتتىك تولەمدەر تولەۋدى جۇزەگە اسىرادى. قور قىزمەتىنىڭ نەگىزگى ماقساتى – قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ, الەۋمەتتىك اۋدارىمداردىڭ ساقتالۋىن جانە ماقساتتى جۇمسالۋىن قامتاماسىز ەتۋ. الەۋمەتتىك تولەمدەردى تاعايىنداۋ ءتارتىبى الەۋمەتتىك تاۋەكەلدەردىڭ جوعارىدا اتالعان بەس ءتۇرى باستالعان جاعدايدا الەۋمەتتىك تولەمدەر مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ جۇيەسىنىڭ قاتىسۋشىلارىنا, ياعني بارلىق قىزمەتكەرلەرگە (جۇمىس ىستەيتىن زەينەتكەرلەردەن باسقا), ول ءۇشىن مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ قورىنا الەۋمەتتىك اۋدارىمدار تولەنەتىن نەمەسە ءوز بەتىمەن تولەيتىن, قر اۋماعىندا تۇراقتى تۇراتىن جانە تابىس الاتىن, شەتەلدىكتەر جانە ازامات­تىعى جوق تۇلعالاردى قوسا العاندا, ءوز بەتى­مەن جۇ­مىسپەن اينالىسىپ جاتقان تۇلعالارعا تاعايىندالادى. مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ تۋرالى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭناماسىنا سايكەس, قوردان الەۋمەتتىك تولەم الۋ قۇقىعى مىناداي جاعدايلاردا باستالادى: ەڭبەك ەتۋ قابىلەتىنەن ايىرىلعان جاعدايدا – مەديتسينالىق-الەۋمەتتىك ساراپتاما جالپى ەڭبەك ەتۋ قابىلەتىنەن ايىرىلۋ دارەجەسىن بەلگىلەگەن كۇن­نەن باس­تاپ, الۋشى الەۋمەتتiك تولەم الۋعا ءوتiنiش جا­ساعان ۋاقىتقا قاراي جۇمىستى توقتاتقانىنا نەمەسە iستەپ جاتقانىنا قاراماستان, ەڭبەككە قابىلەتتىلىگىن جوعالتقان بارلىق كەزەڭ ءۇشىن تاعايىندالادى. تاۋەكەلدىڭ اتالعان ءتۇرى بويىنشا الەۋمەتتىك تولەم الۋ ءۇشىن تۇرعىلىقتى جەرى بويىنشا زتمو بولىمشەسىنە, نە حقكو-عا ءوتىنىش جاساۋ قاجەت. ال 2016 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ مەديتسينالىق-الەۋمەتتىك ساراپتاما ء(ماس) بولىمشەسىنە دە ءوتىنىش جاساۋعا بولادى. الەۋمەتتىك تولەمدى تاعايىنداۋ ءوتىنىشتىڭ جانە جەكە باسىن راستايتىن قۇجاتتىڭ (سايكەستەندىرۋ ءۇشىن) نەگىزىندە جۇزەگە اسىرىلادى. سونىمەن قاتار, وتىنىشكە: 1) مەملەكەتتىك اقپاراتتىق جۇيەلەردەن الىنعان: ءوتىنىش بەرۋشىنىڭ جەكە باسىن كۋالاندىراتىن; تۇراقتى مەكەنجايى بويىنشا تىركەلگەندىگى تۋرالى; بانكتىك وپەراتسيالاردىڭ جەكەلەگەن تۇرلەرىن ىسكە اسىراتىن, بانكتەردە جانە/نەمەسە ۇيىمداردا اشىلعان, بانك شوتىنىڭ ءنومىرى, نە تۇزەتۋ مەكەمەسىندە باقىلاۋ شوتىنىڭ بار ەكەندىگى تۋرالى; 2) قازاقستان رەسپۋبليكاسى دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك دامۋ مينيسترلىگىنىڭ ەڭبەك, الەۋ­مەتتىك قورعاۋ جانە كوشى-قون كوميتەتى اۋماقتىق دەپار­تامەنتىنىڭ اقپاراتتىق جۇيەسىنەن الىنعان, جالپى ەڭبەك قابىلەتتىلىگىن جوعالتۋ دارەجەسىن بەلگىلەۋ تۋرالى مالىمەتتەر قوسا تىركەلەدى. اقپاراتتىق جۇيەلەردەگى مالىمەتتەر سايكەس كەلمەگەن (بولماعان) جاعدايدا وتىنىشكە كەلەسى قۇجاتتار قوسا تىركەلەدى: جەكە باسىن راستايتىن, قۇجاتتىڭ كوشىرمەسى (جەكە باسىنىڭ كۋالىگى, ازاماتتىعى جوق تۇلعالاردىڭ كۋالىگى, شەتەلدىكتىڭ ىقتيارحاتى); تۇراقتى مەكەنجايى بويىنشا تىركەلگەندىگىن راستايتىن, قۇجات (مەكەنجاي انىقتاماسى نەمەسە اۋىل اكىمدەرىنىڭ انىق­تاماسى, بايقوڭىر قالاسىنىڭ تۇرعىندارى ءۇشىن – رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ بايقوڭىر قالاسى تۇرعىن ءۇي شارۋاشىلىعىنىڭ ازاماتتاردى ەسەپكە الۋ جانە تىركەۋ ءبولىمىنىڭ انىقتاماسى); بانكتىك وپەراتسيالاردىڭ جەكەلەگەن تۇرلەرىن ىسكە اسىراتىن, بانكتەردە جانە/نەمەسە ۇيىمداردا اشىلعان, بانك شوتىنىڭ ءنومىرى, نە تۇزەتۋ مەكەمەسىندە باقىلاۋ شوتىنىڭ بار ەكەندىگى تۋرالى مالىمەتتەر; اسىراۋشىسىنان ايىرىلعان جاعدايدا – قايتىس بولعاندىعى تۋرالى كۋالىكتە كورسەتىلگەن, قايتىس بولعان كۇننەن باستاپ, نە ازاماتتى حابار-وشارسىز كەتتi دەپ تانىعاندىعى جايلى نەمەسە ازاماتتى قايتىس بولدى دەپ جاريالاعاندىعى تۋرالى سوتتىڭ شەشىمىندە كورسەتىلگەن كۇننەن باستاپ تاعايىندالادى. تاۋەكەلدىڭ اتالعان ءتۇرى بويىنشا الەۋمەتتىك تولەم الۋ ءۇشىن ءتيىستى وتىنىشپەن تۇرعىلىقتى جەرى بويىنشا زتمو بولىمشەسىنە, نە حقكو-عا ءوتىنىش جاساۋ قاجەت. الەۋمەتتىك تولەم تاعايىنداۋ ءوتىنىشتىڭ جانە مىناداي قۇجاتتاردىڭ نەگىزىندە جۇزەگە اسىرىلادى: جەكە باسىن كۋالاندىراتىن (سايكەستەندىرۋ ءۇشىن); اسىراۋشىسىنىڭ قايتىس بولعاندىعى تۋرالى كۋالىك نەمەسە ازاماتتى حابار-وشارسىز كەتتi دەپ تانىعاندىعى جايلى نەمەسە ازاماتتى قايتىس بولدى دەپ جاريالاعاندىعى تۋرالى سوتتىڭ شەشىمى; قايتىس بولعان اداممەن (سوتپەن حابار-وشارسىز كەتتi دەپ تانىلعانمەن نەمەسە قايتىس بولدى دەپ جاريالانعانمەن) تۋىستىق قاتىناسىن راستايتىن, قۇجاتتار, نەكە قيۋ (ەرلى-زايىپتىلىق) تۋرالى كۋالىگى, قايتىس بولعان اسىراۋشىنىڭ بالالارىنىڭ تۋ تۋرالى, بالا (بالالاردى) اسىراپ العاندىعى تۋرالى كۋالىگى; وتباسى مۇشەلەرىنىڭ وقۋشىلار نەمەسە وقىتۋدىڭ كۇندىزگى نىسانى بويىنشا ءبىلىم الاتىن, ستۋدەنتتەر بولىپ ەسەپتەلەتىندىگى جايلى (جىل سايىن جاڭارتىلىپ وتىرادى) جالپى ورتا, تەحنيكالىق جانە كاسىبي, ورتادان كەيىنگى جانە جوعارى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنان انىقتامالار; بالا (بالالاردى) اسىراپ العاندىعى تۋرالى قۇجات (قاجەت بولعان جاعدايدا). جوعارىدا اتالعان قۇجاتتاردان باسقا وتىنىشكە: 1) مەملەكەتتىك اقپاراتتىق جۇيەلەردەن الىنعان: ءوتىنىش بەرۋشىنىڭ جەكە باسىن راستايتىن; تۇراقتى مەكەنجايى بويىنشا تىركەلگەندىگى تۋرالى; بانكتىك وپەراتسيالاردىڭ جەكەلەگەن تۇرلەرىن ىسكە اسىراتىن, بانكتەردە جانە/نەمەسە ۇيىمداردا اشىلعان, بانك شوتىنىڭ ءنومىرى, نە تۇزەتۋ مەكەمەسىندە باقىلاۋ شوتىنىڭ بار ەكەندىگى تۋرالى; بالاعا قامقورلىق (قورعانشىلىق) بەلگىلەنگەندىگى تۋرالى; 2) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك دامۋ مينيسترلىگى ەڭبەك, الەۋمەتتىك قورعاۋ جانە كوشى-قون كوميتەتى اۋماقتىق دەپارتامەنتىنىڭ اقپاراتتىق جۇيەسىنەن الىنعان, مۇگەدەكتىك توبىنا كۋالاندىرۋ جۇرگىزىلگەندىگى جانە بەلگىلەنگەندىگى تۋرالى (ون سەگىز جاسقا تولماعان جانە وسى جاستان اسقان, بالالارى, ونىڭ ىشىندە اسىراپ العان بالالارىنىڭ اعا-ىنىلەرى, اپا-سىڭلىلەرى جانە نەمەرەلەرى بالا كەزىنەن باستاپ ءى نەمەسە ءىى توپتاعى مۇگەدەك بولىپ تانىلعان جاعدايدا) مالىمەتتەر قوسا تىركەلەدى. اقپاراتتىق جۇيەلەردەگى مالىمەتتەر سايكەس كەلمەگەن (بولماعان) جاعدايدا وتىنىشكە كەلەسى قۇجاتتار قوسا تىركەلەدى: جەكە باسىن راستايتىن قۇجاتتىڭ كوشىرمەسى (جەكە باسىنىڭ كۋالىگى, ازاماتتىعى جوق تۇلعالاردىڭ كۋالىگى, شەتەلدىكتىڭ ىقتيارحاتى); تۇراقتى مەكەنجايى بويىنشا تىركەلگەندىگىن راستايتىن, قۇجات (مەكەنجاي انىقتاماسى نەمەسە اۋىل اكىمدەرىنىڭ انىقتاماسى, بايقوڭىر قالاسىنىڭ تۇرعىندارى ءۇشىن – رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ بايقوڭىر قالاسى تۇرعىن ءۇي شارۋاشىلىعىنىڭ ازاماتتاردى ەسەپكە الۋ جانە تىركەۋ ءبولىمىنىڭ انىقتاماسى); بانكتىك وپەراتسيالاردىڭ جەكەلەگەن تۇرلەرىن ىسكە اسىراتىن, بانكتەردە جانە/نەمەسە ۇيىمداردا اشىلعان, بانك شوتىنىڭ ءنومىرى, نە تۇزەتۋ مەكەمەسىندە باقىلاۋ شوتىنىڭ بار ەكەندىگى تۋرالى مالىمەتتەر; بالاعا قامقورلىق (قورعانشىلىق) بەلگىلەنگەندىگى تۋرالى كۋالىك; جۇمىسىنان ايىرىلعان جاعدايدا – جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىنا جۇمىسسىز رەتiندە تiركەۋگە ءوتiنiش جاساعان كۇننەن باستاپ تاعايىندالادى. تاۋەكەلدىڭ اتالعان ءتۇرى بويىنشا الەۋمەتتىك تولەم تاعايىنداۋ جانە الۋ ءۇشىن تۇرعىلىقتى جەرىندەگى زتمو بولىمشەسىنە, نە حقكو-عا جۇگىنۋ قاجەت. 2016 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ جۇمىسسىز رەتىندە تىركەلۋ كەزىندە, سونداي-اق جۇمىسسىز رەتىندە تىركەلگەندىگى تۋرالى مالىمەت بولعان جاعدايدا «ەلەكتروندى ۇكىمەت» پورتالى (www.egov.kz) ارقىلى الەۋمەتتىك تولەم تاعايىنداۋعا ءوتىنىشتى قوسا قابىلدايتىن, جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىنا ءوتىنىش جاساۋعا بولادى. الەۋمەتتىك تولەم تاعايىنداۋ ءوتىنىشتىڭ (ونىڭ ىشىندە ەلەكتروندى) جانە جەكە باسىن راستايتىن قۇجاتتىڭ (سايكەستەندىرۋ ءۇشىن) نەگىزىندە جۇزەگە اسىرىلادى. جوعارىدا اتالعان قۇجاتتاردان باسقا وتىنىشكە: 1) مەملەكەتتىك اقپاراتتىق جۇيەلەردەن الىنعان: ءوتىنىش بەرۋشىنىڭ جەكە باسىن كۋالاندىراتىن; تۇراق­تى مەكەنجايى بويىنشا تىركەلگەندىگى تۋرالى; بانكتىك وپەراتسيالاردىڭ جەكەلەگەن تۇرلەرىن ىسكە اسىراتىن, بانك­تەردە جانە/نەمەسە ۇيىمداردا اشىل­عان, بانك شوتىنىڭ ءنومىرى, نە تۇزەتۋ مەكەمەسىندە باقىلاۋ شوتىنىڭ بار ەكەندىگى تۋرالى; 2) قازاقستان رەسپۋبلي­كاسىنىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك دامۋ مينيس­ترلىگى ەڭبەك, الەۋمەتتىك قورعاۋ جانە كوشى-قون كوميتەتى اۋماقتىق دەپارتامەنتىنىڭ اقپاراتتىق جۇيەسىنەن الىنعان, جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىنا جۇمىس­سىز رەتىندە تىركەگەندىگى تۋرالى مالىمەتتەر قوسا تىركەلەدى. اقپاراتتىق جۇيەلەردەگى مالىمەتتەر سايكەس كەلمەگەن (بولماعان) جاعدايدا وتىنىشكە كەلەسى قۇجاتتار قوسا تىركەلەدى: جەكە باسىن راستايتىن, قۇجاتتىڭ كوشىرمەسى (جەكە باسىنىڭ كۋالىگى, ازاماتتىعى جوق تۇلعالاردىڭ كۋالىگى, شەتەلدىكتىڭ ىقتيارحاتى); تۇراقتى مەكەنجايى بويىنشا تىركەلگەندىگىن راستايتىن, قۇجات (مەكەنجاي انىقتاماسى نەمەسە اۋىل اكىمدەرىنىڭ انىقتاماسى, بايقوڭىر قالاسىنىڭ تۇرعىندارى ءۇشىن – رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ بايقوڭىر قالاسى تۇرعىن ءۇي شارۋاشىلىعىنىڭ ازاماتتاردى ەسەپكە الۋ جانە تىركەۋ ءبولىمىنىڭ انىقتاماسى); بانكتىك وپەراتسيالاردىڭ جەكەلەگەن تۇرلەرىن ىسكە اسىراتىن, بانكتەردە جانە/نەمەسە ۇيىمداردا اشىلعان, بانك شوتىنىڭ ءنومىرى, نە تۇزەتۋ مەكەمەسىندە باقىلاۋ شوتىنىڭ بار ەكەندىگى تۋرالى مالىمەتتەر; جۇكتىلىككە جانە بوسانۋعا, جاڭا تۋعان بالانى (بالالاردى) اسىراپ الۋعا بايلانىستى تابىسىنان ايىرىلعان جاعدايلاردا – جۇكتىلىككە جانە بوسانۋعا, جاڭا تۋعان بالانى (بالالاردى) اسىراپ الۋعا بايلانىستى بەرىلگەن, ەڭبەككە ۋاقىتشا جارامسىزدىق پاراعىندا (پاراقتارىندا) كورسەتىلگەن كۇننەن باستاپ تاعايىندالادى. تاۋەكەلدىڭ اتالعان ءتۇرى بويىنشا الەۋمەتتىك تولەم الۋ ءۇشىن ءتيىستى وتىنىشپەن تۇرعىلىقتى جەرىندەگى زتمو بولىمشەسىنە ءوتىنىش جاساۋ قاجەت. الەۋمەتتىك تولەم تاعايىنداۋ ءوتىنىشتىڭ جانە قۇجاتتاردىڭ نەگىزىندە جۇزەگە اسىرىلادى: جەكە باسىن راستايتىن, قۇجاتتىڭ (سايكەستەندىرۋ ءۇشىن); جۇكتىلىككە جانە بوسانۋعا, جاڭا تۋعان بالانى (بالالاردى) اسىراپ الۋعا بايلانىستى بەرىلگەن, ەڭبەككە ۋاقىتشا جارامسىزدىق پاراعىنىڭ (پاراقتارىنىڭ); جۇكتىلىككە جانە بوسانۋعا, جاڭا تۋعان بالانى (بالالاردى) اسىراپ الۋعا بايلانىستى تابىسىنان ايىرىلۋ جاعدايىنا الەۋمەتتىك تولەمگە قۇقىق باستالعان, ايدىڭ الدىنداعى سوڭعى ون ەكى كۇنتىزبەلىك اي ءۇشىن تابىسى تۋرالى جۇمىس ورنىنان انىقتاما (انىقتامالار); ءوز بەتىمەن جۇمىسپەن اينالىسىپ جاتقان, تۇلعالار ءۇشىن قوسىمشا – نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەردى مەملەكەتتىك تىركەۋ تىزبەسىندە № 5446 بولىپ تىركەلگەن, قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارجى مينيسترلىگىنىڭ 2008 جىلعى 29 جەلتوقسانداعى № 622 بۇيرىعىمەن بەكىتىلگەن, جەكە شوتتاردى جۇرگىزۋ ەرەجەسىنىڭ 17-قوسىمشاسىنا سايكەس نىسان بويىنشا, مەملەكەتتىك كىرىس ورگاندارى بەرگەن سالىق جانە بيۋدجەتكە تولەنەتىن وزگە دە مىندەتتى تولەمدەر بويىنشا سالىستىرۋ اكتىسى. جوعارىدا اتالعان قۇجاتتاردان باسقا وتىنىشكە: 1) مەملەكەتتىك اقپاراتتىق جۇيەلەردەن الىنعان: ءوتىنىش بەرۋشىنىڭ جەكە باسىن كۋالاندىراتىن; تۇراقتى مەكەنجايى بويىنشا تىركەلگەندىگى تۋرالى; بانكتىك وپەراتسيالاردىڭ جەكەلەگەن تۇرلەرىن ىسكە اسىراتىن, بانكتەردە جانە/نەمەسە ۇيىمداردا اشىلعان, بانك شوتىنىڭ ءنومىرى, نە تۇزەتۋ مەكەمەسىندە باقىلاۋ شوتىنىڭ بار ەكەندىگى تۋرالى; جەكە كاسىپكەر رەتىندە مەملەكەتتىك تىركەلگەندىگى تۋرالى (جەكە كاسىپكەر ءوتىنىش جاساعان جاعدايدا) مالىمەتتەر قوسا تىركەلەدى. اقپاراتتىق جۇيەلەردەگى مالىمەتتەر سايكەس كەلمەگەن (بولماعان) جاعدايدا وتىنىشكە كەلەسى قۇجاتتار قوسا تىركەلەدى: جەكە باسىن راستايتىن, قۇجاتتىڭ كوشىرمەسى (جەكە باسىنىڭ كۋالىگى, ازاماتتىعى جوق تۇلعالاردىڭ كۋالىگى, شەتەلدىكتىڭ ىقتيارحاتى); تۇراقتى مەكەنجايى بويىنشا تىركەلگەندىگىن راستايتىن, قۇجات (مەكەنجاي انىقتاماسى نەمەسە اۋىل اكىمدەرىنىڭ انىقتاماسى, بايقوڭىر قالاسىنىڭ تۇرعىندارى ءۇشىن – رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ بايقوڭىر قالاسى تۇرعىن ءۇي شارۋاشىلىعىنىڭ ازاماتتاردى ەسەپكە الۋ جانە تىركەۋ ءبولىمىنىڭ انىقتاماسى); بانكتىك وپەراتسيالاردىڭ جەكەلەگەن تۇرلەرىن ىسكە اسىراتىن, بانكتەردە جانە/نەمەسە ۇيىمداردا اشىلعان, بانك شوتىنىڭ ءنومىرى, نە تۇزەتۋ مەكەمەسىندە باقىلاۋ شوتىنىڭ بار ەكەندىگى تۋرالى مالىمەتتەر; بالا بiر جاسقا تولعانعا دەيiن ونىڭ كۇتiمiنە بايلا­نىستى تابىسىنان ايىرىلعان جاعدايدا – بالانىڭ تۋ تۋرالى كۋالiگiندە كورسەتiلگەن تۋعان كۇنiنەن باستاپ, بالا (بالالاردى) اسىراپ العان جانە ءبىر جاسقا تولعانعا دەيىن اتا-انا قامقورلىعىنسىز قالعان, بالاعا قورعانشىلىق تاعايىنداۋ جاعدايىندا – بالا (بالالاردى) اسىراپ العاندىعى تۋرالى سوتتىڭ شەشىمى زاڭدى كۇشىنە ەنگەن كۇننەن باستاپ نەمەسە قورعانشىلىق تاعايىندالعان كۇننەن باستاپ تاعايىندالادى. بۇل جاعدايدا تۇرعىلىقتى جەرى بويىنشا زتمو بولىمشەسىنە, ال 2016 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ «ەلەكتروندى ۇكىمەت» پورتالى (www.egov.kz) ارقىلى ءوتىنىش جاساۋعا بولادى. الەۋمەتتىك تولەم تاعايىنداۋ ءوتىنىشتىڭ (ونىڭ ىشىندە ەلەكتروندى) جانە جەكە باسىن راستايتىن, قۇجاتتىڭ (سايكەستەندىرۋ ءۇشىن) نەگىزىندە ىسكە اسىرىلادى: جەكە باسىن كۋالاندىراتىن (سايكەستەندىرۋ ءۇشىن); بالانىڭ (بالالاردىڭ) تۋ تۋرالى كۋالىگى (كۋالىكتەرى) نەمەسە تۋعاندىعى تۋرالى اكتىلىك جازبادان ءۇزىندى; قامقورلىق نەمەسە قورعانشىلىق قىزمەتتەرىن ىسكە اسىراتىن, ورگاننىڭ بەرگەن ء(بىر جاسقا دەيىنگى بالا (بالالاردى) اسىراپ العان جاعدايدا), بالا (بالالاردى) اسىراپ العاندىعى تۋرالى سوتتىڭ شەشىمىنەن ءۇزىندى. بۇل رەتتە الەۋمەتتىك تولەم تاعايىنداۋ ءۇشىن قۇجاتتار, بالانىڭ (بالالاردىڭ) تۋ تۋرالى كۋالىگىن (كۋالىكتەرىن), نە 2007 جىلعى 13 تامىزدان كەيىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋماعىندا جۇرگىزىلگەن, تىركەۋ بويىنشا تۋعاندىعى تۋرالى اكتىلىك جازبادان ءۇزىندى, 2008 جىلعى 1 ماۋسىمنان كەيىن قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسىنىڭ اۋماعىندا جۇرگىزىلگەن, تىركەۋ بويىن­شا نەكە قيۋ تۋرالى كۋالىك ۇسىنۋ تالاپ ەتىلمەيدى. جوعارىدا اتالعان قۇجاتتاردان باسقا وتىنىشكە: 1) مەملەكەتتىك اقپاراتتىق جۇيەلەردەن الىنعان: ءوتىنىش بەرۋشىنىڭ جەكە باسىن كۋالاندىراتىن; تۇراقتى مەكەنجايى بويىنشا تىركەلگەندىگى تۋرالى; بانكتىك وپەراتسيالاردىڭ جەكەلەگەن تۇرلەرىن ىسكە اسىراتىن, بانكتەردە جانە/نەمەسە ۇيىمداردا اشىلعان, بانك شوتىنىڭ ءنومىرى, نە تۇزەتۋ مەكەمەسىندە باقىلاۋ شوتىنىڭ بار ەكەندىگى تۋرالى مالىمەتتەر قوسا تىركەلەدى. اقپاراتتىق جۇيەلەردەگى مالىمەتتەر سايكەس كەلمەگەن (بولماعان) جاعدايدا وتىنىشكە مىناداي قۇجاتتار قوسا بەرىلەدى: جەكە باسىن راستايتىن, قۇجاتتىڭ كوشىر­مەسى (جەكە باسىنىڭ كۋالىگى, ازاماتتىعى جوق تۇلعالاردىڭ كۋالىگى, شەتەلدىكتىڭ ىقتيارحاتى); تۇراقتى مەكەنجايى بويىنشا تىركەلگەندىگىن راستايتىن, قۇجات (مەكەنجاي انىقتاماسى نەمەسە اۋىل اكىمدەرىنىڭ انىقتاماسى, بايقوڭىر قالاسىنىڭ تۇرعىندارى ءۇشىن – رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ بايقوڭىر قالاسى تۇرعىن ءۇي شارۋاشىلىعىنىڭ ازاماتتاردى ەسەپكە الۋ جانە تىركەۋ ءبولىمىنىڭ انىقتاماسى); بانكتىك وپەراتسيالاردىڭ جەكەلەگەن تۇرلەرىن ىسكە اسىراتىن, بانكتەردە جانە/نەمەسە ۇيىمداردا اشىلعان, بانك شوتىنىڭ ءنومىرى, نە تۇزەتۋ مەكەمەسىندە باقىلاۋ شوتىنىڭ بار ەكەندىگى تۋرالى مالىمەتتەر. جوعارىدا ايتىلعاندارعا قوسىمشا, جۇمىسىنان ايى­رىلۋىمەن, جۇكتىلىككە جانە بالا تۋىنا بايلانىس­تى تابىسىنان ايىرىلۋىمەن, سونداي-اق, بالا بiر جاسقا تولعانعا دەيiن ونىڭ كۇتiمiنە بايلانىستى تابىسىنان ايى­رىلۋمەن بايلانىستى الەۋمەتتىك تاۋەكەلدەر باستالعان كەزدە الەۋمەتتىك تولەم الۋ ءۇشىن الەۋمەتتىك ءتو­لەمگە قۇقىق پايدا بولعان كۇننەن باستاپ ون ەكى ايدىڭ ىشىندە ءوتىنىش جاساۋعا بولاتىندىعىنا نازار اۋدارۋ قاجەت. وسىلايشا, قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋدىڭ بازالىق نىساندارىنا قوسىمشا, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىمەن كەپىلدەندىرىلگەن مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ جۇزەگە اسىرىلادى. مارات جانىبەكوۆ, «مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ قورى» اق ۆيتسە-پرەزيدەنتى.