وقۋلىقتار ولقىلىقتان قاشان ارىلادى؟

ماجىلىستە وتكەن ۇكىمەت ساعاتىندا وسى ماسەلە جان-جاقتى قارالدى

كەشە «وقۋلىقتاردىڭ ساپاسى, ورتا, تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىن وقۋلىقتارمەن قامتاماسىز ەتۋ تۋرالى» دەگەن تاقىرىپتا ءماجىلىس توراعاسىنىڭ ورىنباسارى داريعا نازارباەۆانىڭ جەتەكشىلىگىمەن ۇكىمەت ساعاتى ءوتىپ, وندا مەكتەپتەردى وقۋلىقتارمەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ جايى مەن ولاردىڭ ساپاسى تۋرالى ماسەلە جان-جاقتى تالقىعا ءتۇستى.

– بۇگىنگى ۇكىمەت ساعاتى بىل­­تىرعى قازان ايىندا مەك­تەپ­تەردى وقۋلىقتارمەن ۋاقىتىندا قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا وتكەن ۇكىمەت ساعاتىندا تالقىلانعان تاقىرىپتىڭ قيسىندى جالعاسى بولىپ تابىلادى. بارلىق قوعامدى تولعاندىرعان وسى پروبلەماعا قايتا ورالۋ تۋرالى سول كەزدە كەلىسىمگە كەلگەن بولاتىنبىز, – دەدى داريعا نۇرسۇلتانقىزى سول كەلىسىمدى قاپەرگە سالىپ. بۇل رەتتە قابىلدانعان شارالار بو­يىنشا ۇكىمەتتى تىڭداۋ جانە بۇل ماسەلەگە نۇكتە قويۋ قاجەتتىگىن العا تارتقان د.نازارباەۆا وتان­دىق ءبىلىم بەرۋدىڭ بۇدان دا كۇر­دەلى, سوزىلمالى پروبلەماسى – وقۋلىقتاردىڭ ساپاسى مەن مازمۇنى ەرەكشە قارالارىنا دا نازار اۋدارتتى.

«ساپانىڭ تومەندىگى, وقۋلىق­تاردىڭ وقۋ باعدارلامالارى مەن جوسپارلارىنا سايكەس ەمەستىگى, ءبىر باسىلىمنان ءبىر باسىلىمعا كوشىپ جۇرەتىن قاتەلەر, تۇسىنىكسىز سوزدەر مەن ناقتىلىقتىڭ ازدىعى باق-تاردا ۇنەمى تالقىلانۋدا, اتا-انالاردىڭ شاعىمدارى ەستىلۋدە, وسىنىڭ سالدارىنان, ياعني كوپتەگەن وقۋلىقتارداعى كەمشىلىكتەردىڭ كەسىرىنەن تۇلەكتەر ۇبت-نى تاپسىرا الماۋدا», – دەپ ساباقتادى ءسوزىن توراعانىڭ ورىنباسارى. ۆيتسە-سپيكەردىڭ پايىمىنشا, ولاردىڭ مازمۇنى عانا ەمەس, باسپا-پوليگرافيالىق بەزەندىرىلۋى دە كوڭىلگە قونبايدى.

«الماتىلىق مەكتەپ وقۋشىسى 1-2 سىنىپتارعا ارنالعان جول قوزعالىسى ەرەجەسى بويىنشا وقۋلىقتى وقىعاننان كەيىن ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىن سوتقا بەرگەندىگى تۋرالى وقىس وقيعا بار. بالا وزىنە جاسالعان مورالدىق شىعىندى 100 ميلليون تەڭگەگە باعالاعان. راس, ءىس اقىرىنا دەيىن جەتپەدى, سوتتا ونىڭ مۇددەسىن قورعاعان وقۋشىنىڭ اكەسى شاعىم-ارىزىن قايتىپ الدى», – دەگەن د.نازارباەۆا ءسوز كەزەگىن ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى اسلان سارىنجىپوۆكە بەردى.

　2015-2016 وقۋ جىلىنا داي­ىن­­دالۋ بارىسىندا ەلى­مىزدە باس­­پا­لار­مەن 1768 كەلىسىم­شارت جا­سال­عان­دىعىن العا تارت­قان مينيستر قا­زاقستاندىق وقۋ­لىقتار­دا ءبىلىم بەرۋدىڭ زاماناۋي تۇ­جىرىمداماسىنا سايكەس كەلمەيتىن كەمشىلىكتەر بارلىعىن مويىندادى. بۇل, اسىرەسە, جاڭارتىلعان جالپى ءبىلىم بەرۋدى ەنگىزگەندە ايقىن كورىنىپ وتىر. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, ەنگىزىلگەن وزگەرىستەرگە سايكەس وقۋلىقتارعا جۇرگىزىلەتىن ساراپتاما ءۇش كەزەڭنەن تۇراتىن بولادى. اتاپ ايتقاندا, «وقۋلىق» ورتا­لىعىندا مەملەكەتتىك ساراپ­تاما جانە, سونىمەن بىرگە, قو­عام­دىق باعا; پاندىك كوميسسيانىڭ مەملەكەتتىك ساراپتاما ءناتي­جە­لەرىن قاراستىرۋى جانە وقۋ باسىلىمىن تىزبەگە ەنگىزۋ ءۇشىن رەس­پۋب­ليكالىق كوميسسيانىڭ ۇسىنىسى. بارلىق پروتسەستى مينيسترلىك قا­داعالايدى.

«وقۋلىقتاردىڭ مازمۇنى مەن قۇرىلىمىنا قويىلاتىن تالاپ­تاردىڭ وزگەرۋىنە بايلانىستى ءتيىستى بىلىكتىلىگى بار اۆتورلار مەن ساراپشىلاردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى, مەكتەپكە ارنالعان وقۋ ادەبيەتتەرى اۆتورلارى قۇرامىنىڭ قارتايۋى بايقالۋدا», – دەدى اسلان باكەن­ ۇلى. سوندىقتان دا وقۋ باسىلىم­دارىنىڭ اۆتورلارى مەن ساراپشىلارىنا ارنالعان بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ بويىنشا وقىتۋ كۋرستارىن وتكىزۋ ۇسىنىلىپ وتىرعان كورىنەدى. بۇل رەتتە, جەتەكشى شەتەلدىك مامانداردى تارتۋ ارقىلى اۆتورلار مەن ساراپشىلاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ جۇمىسى باستالعاندىعىن جەتكىزگەن مينيستر وقۋلىقتاردى ساراپتامادان وتكىزۋ باسەكەلى ورتاعا بەرىلگەندىگىن دە قاپەرگە سالا كەتتى.

«بۇل ساياسي جانە يدەولوگيالىق تۇرعىدا بۇرمالانعان وقۋلىق­تار­دىڭ وقۋ پروتسەسىنە ەنۋ قاۋپىن تۋدىرادى. اتالعان پروبلەمانى شەشۋ ءۇشىن وقۋ ادەبيەتىن ساراپتامادان وتكىزۋدىڭ مەملەكەتتىك مونوپولياسىن زاڭنامالىق تۇرعىدان بەكىتۋ قاجەت. وسى باعىتتا ءتيىستى جۇمىس جۇرگىزىلۋدە. سىزدەردىڭ قولداۋلارىڭىز قاجەت», – دەدى ا.ءسا­رىنجىپوۆ. ءسوزىنىڭ سوڭىندا ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى بيىلعى جىلعى 10 تامىزعا دەيىن بار­لىق ورتا, تەحنيكالىق جانە كا­سىپتىك ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى وقۋلىقتارمەن جانە وقۋ-ادىستە­مەلىك كەشەندەرمەن تولىق قامتا­ماسىز ەتىلەتىنىن اتاپ كورسەتتى.

بۇدان كەيىن قوسىمشا بايانداما جاساعان پالاتانىڭ الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ كوميتەتىنىڭ ءتورايىمى گۇلنار ىقسانوۆا ءار ءپان بويىنشا ءبىرتۇتاس بازالىق وقۋ باسىلىمىن ازىرلەۋگە ورتالىقتاندىرىلعان مەملەكەتتىك تاپسىرىس بەرۋ وتە قاجەت ەكەندىگىن ايتتى. كوميتەت ءتورايىمى وسى ورايدا وتاندىق وقۋ باسىلىمدارىندا ەسكى باعدارلاما بويىنشا ازىرلەنگەن ماتەريالدار بارلىعىن ەسكەرتە كەلىپ, ولاردىڭ كوپشىلىگىندە وندىرىسكە ەنگىزىلگەن زاماناۋي قۇرال-جابدىقتارعا قاتىستى ماتەريالداردىڭ جوق­تى­عىنا قىنجىلىس ءبىلدىردى.ەسە­سىنە 10 جىلدان استام ۋاقىت بۇرىن وندىرىستەن الىنعان قۇرال-جابدىقتار تۋرالى ماتەريالدار دا كەزدەسىپ جاتادى. سونداي-اق, وقۋ باعدارلامالارىنا رەسەيلىك اۆتورلار مەن باسپالاردىڭ وقۋلىقتارى ۇسىنىلىپ جاتسا, قازاق تىلىندەگى ادەبيەتتەردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى 70 پايىزعا جەتكەندىكتەن, ولاردى ۇستازدار وزدەرى ينتەرنەتتەن تاۋىپ, اۋدارىپ الىپ جاتادى ەكەن. «وقۋلىق» ورتالىعى ساراپشىلارعا كىتاپتى سارالاۋ ءۇشىن 2 اي ۋاقىت بەرسە, رەسپۋبليكالىق كوميسسيا 2-3 كۇننىڭ ىشىندە ولاردى ۇسىنادى نەمەسە قايتارادى. گ.ىقسانوۆا مينيسترلىك بەرگەن اقپاراتقا جۇگىنە وتىرىپ, 2014 جىلى ۇسى­نىل­عان 2427 اتاۋدىڭ 712-ءسى كەرى قايتا­رىلعاندىعىن تىلگە تيەك ەتە كەلىپ, ساپاسىز ساراپتاما ءۇشىن كىمدەر جاۋاپ بەرەدى دەگەن ساۋالدى توتەسىنەن قويدى.

نەگىزگى جانە قوسىمشا باياندا­مالار تىڭدالعاننان كەيىن دەپۋتاتتار بىرقاتار سۇراقتار قويدى. دەپۋتات مۇحتار تىنىكەەۆ وقۋلىقتاردىڭ ءتىلى تۇسىنۋگە قيىن ەكەندىگىن, سوندىقتان اتا-انالار قوسىمشا رەپەتيتور جالداۋعا تۋرا كەلەرىن العا تارتا وتىرىپ, وقۋلىقتاردى شىعارىپ كەلە جاتقان باسپالاردى اتاۋدى جانە ساپاسىز باسىلىمدار ءۇشىن قانشا قارجى كەرى قايتارىپ الىنعانىن سۇرادى. ءمينيستردىڭ جاۋابىنان بەلگىلى بولعانداي, قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدە 10-12 باسپا وقۋلىق شىعارۋمەن اينالىسىپ كەلەدى ەكەن. ولار ءوز قارجىلارىنا وقۋلىق اۆتورلارىن تارتىپ, نۇسقاسىن ازىرلەگەننەن كەيىن ولاردى «وقۋ­لىق» ورتالىعىنا ساراپتاماعا جول­دايتىن كورىنەدى. ودان وتكەن وقۋلىقتار رەسپۋبليكالىق كوميسسيا قاراۋىنا ۇسىنىلارى بەلگىلى بولدى. قازىرگى تاڭدا 16 مىڭداي اتاۋ ۇسىنىس تىزىمىنە ەنگىزىلىپتى. مينيستر ءسوز ورايى كەلگەندە ۇس­تازداردىڭ 75 پايىزى تاڭداۋدىڭ بولعانىن قالايتىندىقتارىن دا ايتا كەتتى. سولاردىڭ قالاۋىنا قاراي جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار وقۋلىقتاردى ساتىپ الاتىنىن دا جەتكىزدى.

وتىرىستى قورىتىندىلاعان ءماجىلىس توراعاسىنىڭ ورىنباسارى قازىرگى كەزدە ءاربىر ءپان بويىنشا ءارتۇرلى اۆتورلىق ۇجىمداردىڭ مازمۇنداۋ ءستيلى بويىنشا عانا ەمەس, ءتىلى, كۇردەلىلىگى, ماتەريالدى يلليۋستراتسيالىق قامتۋى بويىنشا ءارتۇرلى وقۋلىقتار كۇردەلى پروبلەما بولىپ وتىرعاندىعىن جەتكىزدى. بۇل وقۋلىقتى جازۋعا (دايىنداۋعا) بىرىڭعاي ستاندارتتاردىڭ (تالاپ­تاردىڭ), ساراپتاما جاساۋدا بەل­گىلى ءبىر ولشەم-كريتەريلەردىڭ بولماۋىنا بايلانىستى ەكەندىگى دە اتالدى. «قازىرگى جاعدايدا بارلىق تالاپتارعا سايكەس كەلە­تىن بازالىق وقۋلىقتار دايىنداۋ مۇمكىن ەمەس. سوندىقتان «وقۋ­لىق» ورتالىعى, ءبىلىم اكادەمياسى سەكىلدى قۇرىلىمداردى رەسۋرستىق كۇشەيتۋ بويىنشا شارالار قابىلداۋ قاجەت», – دەدى داريعا نۇرسۇلتانقىزى.

وقۋلىقتاردى «قايتا شىعارۋ» مەن «قوسىمشا كوبەيتۋ» تۇسىنىگىن شەكتەۋ قاجەتتىگى دە العا تارتىلدى. سونداي-اق, بىرىڭعاي ۇلت­تىق تەستىلەۋ سۇراقتارىن تەست ءجۇر­گى­زىلەتىن ءپان بويىنشا بازالىق (بىرىڭعاي) وقۋلىققا سايكەس كەل­تىرۋ بويىنشا شارالار قابىلداۋ قاجەت­تىگى اتاپ كورسەتىلدى. سونى­مەن قاتار, بەكىتىلگەن تيپتىك وقۋ باع­دار­لامالارىن قاتەلەر, دالسىزدىك­تەر, جەكە تاقىرىپتاردى ءدال ءتۇسىن­دىرۋدىڭ ماقساتقا سايكەستىلىگىن انىقتاۋ تۇرعىسىندا قوسىمشا ساراپتاما جۇرگىزۋ ۇسىنىلسا, وقۋلىقتار مەن وقۋ-ادىستەمەلىك كەشەندەردىڭ ساپاسى جونىندەگى جاعدايعا شولۋ بويىنشا ماتە­ريالدارعا جۇيەلى تالداما جۇرگىزۋ قاجەتتىگى دە نازاردان تىس قالعان جوق.سوڭىندا وقۋلىقتاردا تا­بىلعان بارلىق كەمشىلىكتەردى, تۇسىنىكسىز سوزدەر مەن قاتەلەردى 2015-2016 وقۋ جىلى باستالعانشا جويۋ ماسەلەسى وتە وتكىر قويىلدى.

ناتيجەسىندە ۇكىمەت ساعاتىندا دەپۋتاتتار كوتەرگەن ماسەلەلەر مەن ۇسىنىستار جانە ەسكەرتپەلەر مينيسترلىكتىڭ ءىس جۇزىندەگى جۇمىسىندا باستى نازارعا الىنارىنا سەنىم ءبىلدىرىلدى. سونداي-اق, وتىرىس قورىتىندىسى بويىنشا ۇسىنىستار جوباسى دايىندالدى.

2015-2016 وقۋ جىلىنا داي­ىن­­دالۋ بارىسىندا ەلى­مىزدە باس­­پا­لار­مەن 1768 كەلىسىم­شارت جا­سال­عان­دىعىن العا تارت­قان مينيستر قا­زاقستاندىق وقۋ­لىقتار­دا ءبىلىم بەرۋدىڭ زاماناۋي تۇ­جىرىمداماسىنا سايكەس كەلمەيتىن كەمشىلىكتەر بارلىعىن مويىندادى. بۇل, اسىرەسە, جاڭارتىلعان جالپى ءبىلىم بەرۋدى ەنگىزگەندە ايقىن كورىنىپ وتىر. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, ەنگىزىلگەن وزگەرىستەرگە سايكەس وقۋلىقتارعا جۇرگىزىلەتىن ساراپتاما ءۇش كەزەڭنەن تۇراتىن بولادى. اتاپ ايتقاندا, «وقۋلىق» ورتا­لىعىندا مەملەكەتتىك ساراپ­تاما جانە, سونىمەن بىرگە, قو­عام­دىق باعا; پاندىك كوميسسيانىڭ مەملەكەتتىك ساراپتاما ءناتي­جە­لەرىن قاراستىرۋى جانە وقۋ باسىلىمىن تىزبەگە ەنگىزۋ ءۇشىن رەس­پۋب­ليكالىق كوميسسيانىڭ ۇسىنىسى. بارلىق پروتسەستى مينيسترلىك قا­داعالايدى. «وقۋلىقتاردىڭ مازمۇنى مەن قۇرىلىمىنا قويىلاتىن تالاپ­تاردىڭ وزگەرۋىنە بايلانىستى ءتيىستى بىلىكتىلىگى بار اۆتورلار مەن ساراپشىلاردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى, مەكتەپكە ارنالعان وقۋ ادەبيەتتەرى اۆتورلارى قۇرامىنىڭ قارتايۋى بايقالۋدا», – دەدى اسلان باكەن­ ۇلى. سوندىقتان دا وقۋ باسىلىم­دارىنىڭ اۆتورلارى مەن ساراپشىلارىنا ارنالعان بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ بويىنشا وقىتۋ كۋرستارىن وتكىزۋ ۇسىنىلىپ وتىرعان كورىنەدى. بۇل رەتتە, جەتەكشى شەتەلدىك مامانداردى تارتۋ ارقىلى اۆتورلار مەن ساراپشىلاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ جۇمىسى باستالعاندىعىن جەتكىزگەن مينيستر وقۋلىقتاردى ساراپتامادان وتكىزۋ باسەكەلى ورتاعا بەرىلگەندىگىن دە قاپەرگە سالا كەتتى. «بۇل ساياسي جانە يدەولوگيالىق تۇرعىدا بۇرمالانعان وقۋلىق­تار­دىڭ وقۋ پروتسەسىنە ەنۋ قاۋپىن تۋدىرادى. اتالعان پروبلەمانى شەشۋ ءۇشىن وقۋ ادەبيەتىن ساراپتامادان وتكىزۋدىڭ مەملەكەتتىك مونوپولياسىن زاڭنامالىق تۇرعىدان بەكىتۋ قاجەت. وسى باعىتتا ءتيىستى جۇمىس جۇرگىزىلۋدە. سىزدەردىڭ قولداۋلارىڭىز قاجەت», – دەدى ا.ءسا­رىنجىپوۆ. ءسوزىنىڭ سوڭىندا ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى بيىلعى جىلعى 10 تامىزعا دەيىن بار­لىق ورتا, تەحنيكالىق جانە كا­سىپتىك ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى وقۋلىقتارمەن جانە وقۋ-ادىستە­مەلىك كەشەندەرمەن تولىق قامتا­ماسىز ەتىلەتىنىن اتاپ كورسەتتى. بۇدان كەيىن قوسىمشا بايانداما جاساعان پالاتانىڭ الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ كوميتەتىنىڭ ءتورايىمى گۇلنار ىقسانوۆا ءار ءپان بويىنشا ءبىرتۇتاس بازالىق وقۋ باسىلىمىن ازىرلەۋگە ورتالىقتاندىرىلعان مەملەكەتتىك تاپسىرىس بەرۋ وتە قاجەت ەكەندىگىن ايتتى. كوميتەت ءتورايىمى وسى ورايدا وتاندىق وقۋ باسىلىمدارىندا ەسكى باعدارلاما بويىنشا ازىرلەنگەن ماتەريالدار بارلىعىن ەسكەرتە كەلىپ, ولاردىڭ كوپشىلىگىندە وندىرىسكە ەنگىزىلگەن زاماناۋي قۇرال-جابدىقتارعا قاتىستى ماتەريالداردىڭ جوق­تى­عىنا قىنجىلىس ءبىلدىردى.ەسە­سىنە 10 جىلدان استام ۋاقىت بۇرىن وندىرىستەن الىنعان قۇرال-جابدىقتار تۋرالى ماتەريالدار دا كەزدەسىپ جاتادى. سونداي-اق, وقۋ باعدارلامالارىنا رەسەيلىك اۆتورلار مەن باسپالاردىڭ وقۋلىقتارى ۇسىنىلىپ جاتسا, قازاق تىلىندەگى ادەبيەتتەردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى 70 پايىزعا جەتكەندىكتەن, ولاردى ۇستازدار وزدەرى ينتەرنەتتەن تاۋىپ, اۋدارىپ الىپ جاتادى ەكەن. «وقۋلىق» ورتالىعى ساراپشىلارعا كىتاپتى سارالاۋ ءۇشىن 2 اي ۋاقىت بەرسە, رەسپۋبليكالىق كوميسسيا 2-3 كۇننىڭ ىشىندە ولاردى ۇسىنادى نەمەسە قايتارادى. گ.ىقسانوۆا مينيسترلىك بەرگەن اقپاراتقا جۇگىنە وتىرىپ, 2014 جىلى ۇسى­نىل­عان 2427 اتاۋدىڭ 712-ءسى كەرى قايتا­رىلعاندىعىن تىلگە تيەك ەتە كەلىپ, ساپاسىز ساراپتاما ءۇشىن كىمدەر جاۋاپ بەرەدى دەگەن ساۋالدى توتەسىنەن قويدى. نەگىزگى جانە قوسىمشا باياندا­مالار تىڭدالعاننان كەيىن دەپۋتاتتار بىرقاتار سۇراقتار قويدى. دەپۋتات مۇحتار تىنىكەەۆ وقۋلىقتاردىڭ ءتىلى تۇسىنۋگە قيىن ەكەندىگىن, سوندىقتان اتا-انالار قوسىمشا رەپەتيتور جالداۋعا تۋرا كەلەرىن العا تارتا وتىرىپ, وقۋلىقتاردى شىعارىپ كەلە جاتقان باسپالاردى اتاۋدى جانە ساپاسىز باسىلىمدار ءۇشىن قانشا قارجى كەرى قايتارىپ الىنعانىن سۇرادى. ءمينيستردىڭ جاۋابىنان بەلگىلى بولعانداي, قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدە 10-12 باسپا وقۋلىق شىعارۋمەن اينالىسىپ كەلەدى ەكەن. ولار ءوز قارجىلارىنا وقۋلىق اۆتورلارىن تارتىپ, نۇسقاسىن ازىرلەگەننەن كەيىن ولاردى «وقۋ­لىق» ورتالىعىنا ساراپتاماعا جول­دايتىن كورىنەدى. ودان وتكەن وقۋلىقتار رەسپۋبليكالىق كوميسسيا قاراۋىنا ۇسىنىلارى بەلگىلى بولدى. قازىرگى تاڭدا 16 مىڭداي اتاۋ ۇسىنىس تىزىمىنە ەنگىزىلىپتى. مينيستر ءسوز ورايى كەلگەندە ۇس­تازداردىڭ 75 پايىزى تاڭداۋدىڭ بولعانىن قالايتىندىقتارىن دا ايتا كەتتى. سولاردىڭ قالاۋىنا قاراي جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار وقۋلىقتاردى ساتىپ الاتىنىن دا جەتكىزدى. وتىرىستى قورىتىندىلاعان ءماجىلىس توراعاسىنىڭ ورىنباسارى قازىرگى كەزدە ءاربىر ءپان بويىنشا ءارتۇرلى اۆتورلىق ۇجىمداردىڭ مازمۇنداۋ ءستيلى بويىنشا عانا ەمەس, ءتىلى, كۇردەلىلىگى, ماتەريالدى يلليۋستراتسيالىق قامتۋى بويىنشا ءارتۇرلى وقۋلىقتار كۇردەلى پروبلەما بولىپ وتىرعاندىعىن جەتكىزدى. بۇل وقۋلىقتى جازۋعا (دايىنداۋعا) بىرىڭعاي ستاندارتتاردىڭ (تالاپ­تاردىڭ), ساراپتاما جاساۋدا بەل­گىلى ءبىر ولشەم-كريتەريلەردىڭ بولماۋىنا بايلانىستى ەكەندىگى دە اتالدى. «قازىرگى جاعدايدا بارلىق تالاپتارعا سايكەس كەلە­تىن بازالىق وقۋلىقتار دايىنداۋ مۇمكىن ەمەس. سوندىقتان «وقۋ­لىق» ورتالىعى, ءبىلىم اكادەمياسى سەكىلدى قۇرىلىمداردى رەسۋرستىق كۇشەيتۋ بويىنشا شارالار قابىلداۋ قاجەت», – دەدى داريعا نۇرسۇلتانقىزى. وقۋلىقتاردى «قايتا شىعارۋ» مەن «قوسىمشا كوبەيتۋ» تۇسىنىگىن شەكتەۋ قاجەتتىگى دە العا تارتىلدى. سونداي-اق, بىرىڭعاي ۇلت­تىق تەستىلەۋ سۇراقتارىن تەست ءجۇر­گى­زىلەتىن ءپان بويىنشا بازالىق (بىرىڭعاي) وقۋلىققا سايكەس كەل­تىرۋ بويىنشا شارالار قابىلداۋ قاجەت­تىگى اتاپ كورسەتىلدى. سونى­مەن قاتار, بەكىتىلگەن تيپتىك وقۋ باع­دار­لامالارىن قاتەلەر, دالسىزدىك­تەر, جەكە تاقىرىپتاردى ءدال ءتۇسىن­دىرۋدىڭ ماقساتقا سايكەستىلىگىن انىقتاۋ تۇرعىسىندا قوسىمشا ساراپتاما جۇرگىزۋ ۇسىنىلسا, وقۋلىقتار مەن وقۋ-ادىستەمەلىك كەشەندەردىڭ ساپاسى جونىندەگى جاعدايعا شولۋ بويىنشا ماتە­ريالدارعا جۇيەلى تالداما جۇرگىزۋ قاجەتتىگى دە نازاردان تىس قالعان جوق.سوڭىندا وقۋلىقتاردا تا­بىلعان بارلىق كەمشىلىكتەردى, تۇسىنىكسىز سوزدەر مەن قاتەلەردى 2015-2016 وقۋ جىلى باستالعانشا جويۋ ماسەلەسى وتە وتكىر قويىلدى. ناتيجەسىندە ۇكىمەت ساعاتىندا دەپۋتاتتار كوتەرگەن ماسەلەلەر مەن ۇسىنىستار جانە ەسكەرتپەلەر مينيسترلىكتىڭ ءىس جۇزىندەگى جۇمىسىندا باستى نازارعا الىنارىنا سەنىم ءبىلدىرىلدى. سونداي-اق, وتىرىس قورىتىندىسى بويىنشا ۇسىنىستار جوباسى دايىندالدى. اسقار تۇراپباي ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان».