«OVO» نەمەسە جۇمىرتقادان باستالعان الەم
ءيا, مۇندا ادام دەنەسى جەردىڭ تارتىلىس كۇشىنە باعىنبايتىن سەكىلدى. ءبىرى اسپان استىندا قالىقتاسا, ەندى ءبىرى بوس كەڭىستىكتە تەپە-تەڭدىك ساقتاپ تۇرادى. كورەرمەن كوز الدىندا مۇمكىن ەمەس دۇنيەلەر جۇزەگە اسىپ جاتقانداي قيالىڭدى كوككە ورلەتەدى. الايدا سول عاجايىپتىڭ ارتىندا كەزدەيسوقتىق جوق. مىڭداعان ساعاتتىق جاتتىعۋ بار. جىلدار بويى قالىپتاسقان كاسىبي ءتارتىپ بار. جاراقاتپەن كۇرەس, قورقىنىشتى جەڭۋ بار. ەڭ باستىسى, ونەرگە دەگەن شەكسىز ادالدىق جاتىر.
الەمدىك تسيرك ونەرىنىڭ فەنومەنىنە اينالعان كانادالىق «Cirque du Soleil» اراعا توعىز جىل سالىپ استاناعا قايتا ورالدى. «ەكسپو-2017» كورمەسى كەزىندە ەلوردالىق كورەرمەندى ءتانتى ەتكەن ۇجىم بۇل جولى ءوزىنىڭ ەڭ جارقىن ءارى كوركەمدىك تۇرعىدان ءبىرتۇتاس جوبالارىنىڭ ءبىرى – «OVO» شوۋىن الىپ كەلدى. پورتۋگال تىلىنەن اۋدارعاندا «OVO» ءسوزى «جۇمىرتقا» دەگەن ماعىنانى بىلدىرەدى. قويىلىمنىڭ ءرامىزى دە, نەگىزگى دراماتۋرگيالىق وزەگى دە وسى – تىرشىلىكتىڭ باستاۋى سانالاتىن جۇمىرتقا. سپەكتاكلدىڭ بۇكىل قۇرىلىمى ايتۋلى وبرازدىڭ اينالاسىندا ءوربيدى. سول جۇمباق الەمگە كەزدەيسوق تاپ بولعان ساياحاتشى شىبىننىڭ تاعدىرى ارقىلى كورەرمەن ماحاببات, دوستىق, قاۋىمداستىق ءھام ءومىردىڭ ۇزدىكسىز جاڭارۋى تۋرالى حيكايانى تاماشالايدى.
قويىلىمنىڭ رەجيسسەرى ءارى حورەوگرافى – الەمگە ايگىلى برازيليالىق مامان دەبورا كولكەر. ال «OVO» – «Cirque du Soleil»-ءدىڭ تولىقتاي جاندىكتەر الەمىنە ارنالعان جالعىز تۋىندىسى. مۇندا ءار قوزعالىس – تەك اكروباتيكا ەمەس, كەيىپكەردىڭ ىشكى كۇيى. قوڭىز – سالماق پەن تۇراقتىلىق, شىبىن – ىزدەنىس پەن مازاسىزدىق, تۇنگى كوبەلەك – سەزىم مەن نازىكتىك, ورمەكشى – قاۋىپ پەن باقىلاۋ, ياعني دەنە مۇندا بيولوگيالىق فورما ەمەس, پسيحولوگيالىق كودقا اينالادى. ونىڭ ءداستۇرلى تسيركتەردەن باستى ايىرماشىلىعى دا وسىندا: قويىلىمدا كلوۋندار ءنومىر اراسىنداعى ءۇزىلىستى تولتىرۋشىلار ەمەس, وقيعانىڭ نەگىزگى كەيىپكەرلەرى. بالا تۇگىل, ءتىپتى ەرەسەك كورەرمەننىڭ ءوزى قيالشىل ءزاۋزا (بوجيا كوروۆكا), مازاسىز ساياحاتشى مەن ەستەن كەتپەس فليپو شەبەردىڭ باستان كەشكەندەرىن اسا زور قىزىعۋشىلىقپەن تاماشالاپ, جاندىكتەر تۋرالى تاڭعاجايىپ حيكايانىڭ ىشىنە قالاي ەنىپ كەتكەنىن ءوزى دە بايقاماي قالادى.
اجالمەن ارباسقان ونەر
القيسسا, شوۋ باستالماي تۇرىپ-اق الىپ ارەنانىڭ ىشىندە وزگەشە ءبىر تىنىس سەزىلەدى. مۇندا ءبارى قوزعالىستا: تەحنيكالىق ماماندار سوڭعى تەكسەرىسىن جۇرگىزىپ جاتىر, ارتىستەر قىزۋ دايىندىق ۇستىندە. ءبىر قاراعاندا ساحنا سىرتىنداعى قاراپايىم قاربالاس سياقتى كورىنگەنىمەن, ءدال وسى جەردە كورەرمەندى تاڭعالدىراتىن عاجايىپ دۇنيەنىڭ ىرگەسى قالانادى. ال قوبالجۋ مەن ءجىتى دايىندىقتىڭ استارىندا ۇلكەن تاۋەكەل جاتىر. سەبەبى «OVO»-داعى ەڭ كۇردەلى اكروباتيكالىق نومىرلەردىڭ كوبى ەشقانداي ساقتاندىرۋ ارقاندارىنسىز ورىندالادى. ءبىر ساتتىك قاتەلىك اۋىر جاراقاتقا اكەلۋى مۇمكىن. سوعان قاراماستان, ارتىستەر كۇن سايىن كورەرمەن الدىنا شىعىپ, ادامنىڭ مۇمكىندىگى شەكسىز ەكەنىن دالەلدەۋگە تىرىسادى. ماسەلەن, قويىلىمدا شەگىرتكەنىڭ بەينەسىن سومدايتىن دميتري فەدوروۆسكي ءۇشىن ساحنا الدىنداعى تولقۋ – كاسىبي سەرىگى.
– ءار قويىلىم الدىندا ازداپ قوبالجۋ بولۋى كەرەك. ءدال سول سەزىم ادامدى جيناقى ۇستايدى. ال ارتىق سەنىمدىلىك قاۋىپتى. ءبىزدىڭ جۇمىسىمىزدا ءتارتىپ پەن جاۋاپكەرشىلىك بارىنەن جوعارى, – دەيدى ول.
بۇل سوزدەردىڭ استارىندا تسيرك ونەرىنىڭ جازىلماعان زاڭى جاتىر. مۇندا باتىلدىق پەن ساقتىق قاتار جۇرەدى. ءار تريۋك تاۋەكەلگە نەگىزدەلگەنىمەن, ونىڭ ارتىندا ايلار بويعى دايىندىق پەن دالدىككە قۇرىلعان ەسەپ بار.
قويىلىمدا بىرەگەي اكروباتيكالىق جانرلار ۇسىنىلعان. سونىڭ ىشىندە ەڭ كۇردەلىسى – تەڭسەلىپ تۇرعان الىپ جاپىراق ۇستىندە, بوس تارتىلعان سىم ارقانمەن ءجۇرۋ ءنومىرى. سونداي-اق ۋلتراكۇلگىن ساۋلەلەردىڭ كومەگىمەن تاس قاراڭعىدا ورىندالاتىن «diabolo» كولدەنەڭ جونگلەرلىك تەحنيكاسى كورەرمەندى تاڭعالدىردى. برازيليالىق ءارتىس ۆەللينگتون ليما («قابىرعامەن جۇگىرۋ» ءنومىرىنىڭ ورىنداۋشىسى) ءوز قۇپياسىن ءبولىستى: – «Cirque du Soleil»-دە وتكىزگەن 28 جىلىمنىڭ ىشىندە مەن بەس ءتۇرلى شوۋعا قاتىستىم. كوپشىلىك مۇنداي كۇردەلى تريۋكتەردى جاساۋدان قورىقپايسىز با دەپ سۇرايدى. شىنى كەرەك, قورقىنىش تۋرالى ويلامايمىن. مەن ءوز تەحنيكاما سەنەمىن, ويتكەنى كۇن سايىن جاتتىعىپ, بۇل داعدىلاردى جىلدار بويى شىڭداپ كەلەمىن. ماماندىققا بۇكىل ءومىرىڭدى ارناعاندا سەنىمدىلىك تاجىريبەمەن بىرگە كەلەدى, – دەيدى اكروبات.
بۇگىندە شوۋ قۇرامىندا الەمنىڭ جيىرما بەس ەلىنەن كەلگەن جۇزدەن استام مامان ەڭبەك ەتەدى. ولاردىڭ اراسىندا بۇرىنعى وليمپياداشىلار, حالىقارالىق دەڭگەيدەگى سپورتشىلار, ينجەنەرلەر, مۋزىكانتتار مەن ديزاينەرلەر بار. ءبىر قاراعاندا ارقايسىسى ءارتۇرلى سالا وكىلدەرى بولعانىمەن, ءبارىن بىرىكتىرەتىن ورتاق ماقسات – كورەرمەنگە ۇمىتىلماس اسەر سىيلاۋ. مۇمكىندىگى شەكسىز سونداي ارتىستەردىڭ قاتارىندا ۋكراينالىق اۋە گيمناستارى ارتۋر دۋدوۆ پەن ەسميرا كۋليەۆا دا بار. ومىردە ەرلى-زايىپتى بۇل جۇپ ساحنادا ءتۇن كوبەلەكتەرىنىڭ نازىك بەينەسىن جاسايدى. كورەرمەن ولاردىڭ اۋادا قالىقتاعان ءبيىن رومانتيكالىق كورىنىس رەتىندە قابىلدايدى. بىراق سول بىرنەشە مينۋتتىڭ ارتىندا ۇلكەن فيزيكالىق كۇش پەن ءبىر-بىرىنە دەگەن شەكسىز سەنىم جاتىر.
– ەڭ كۇردەلى ساتتەردىڭ بىرىندە ەسميرا مەنىڭ موينىما سۇيەنىپ تۇرىپ تريۋك ورىندايدى. مۇنداي كەزدە تەحنيكا عانا ەمەس, سەرىكتەسىڭە دەگەن تولىق سەنىم قاجەت. ءبىز ءبىر-ءبىرىمىزدى كوزقاراسىمىزدان-اق تۇسىنەمىز, – دەيدى ارتۋر.
ال ەسميرا كۋليەۆا قازىرگى كەزەڭنىڭ ەڭ وزەكتى ماسەلەلەرىنىڭ بىرىنە توقتالدى: – الەۋمەتتىك جەلىلەر مەن جاساندى ينتەللەكت داۋىرىندە كورەرمەندى تاڭعالدىرۋ قيىنداپ كەتتى, دەيدى ول.
شىنىندا دا, بۇگىنگى ادام كۇن سايىن مىڭداعان بەينە كورەدى. سەكۋند سايىن جاڭا اقپارات الادى. بىراق ءدال وسى جاعدايدا ءتىرى ونەردىڭ قۇندىلىعى ارتىپ كەلەدى. ويتكەنى ەكران ەموتسيانىڭ كوشىرمەسىن كورسەتسە, ساحنا ونىڭ ءوزىن بەرەدى. «OVO» شوۋىنىڭ باستى جەڭىسى دە وسىندا. ول كورەرمەنگە تەحنولوگيانى ەمەس, ادامدى كورسەتەدى. مۇمكىندىكتى ەمەس, ونى جۇزەگە اسىراتىن ەرىك-جىگەردى ۇعىندىرادى.
ادام مۇمكىندىگىنىڭ شەكسىزدىگىنە سەندىرگەن شوۋدىڭ كوركەمدىگى تەك اكروباتيكامەن شەكتەلمەيدى. قويىلىم ءۇشىن ارنايى تىگىلگەن جۇزدەگەن كوستيۋم, جاندىكتەر الەمىن ەسكە سالاتىن الىپ دەكوراتسيالار, جاندى مۋزىكا مەن جارىقتىڭ كۇردەلى جۇيەسى كورەرمەندى باسقا كەڭىستىككە جەتەلەيدى. بارلىق كوستيۋم كانادانىڭ مونرەال قالاسىنداعى شەبەرحانالاردا قولمەن دايىندالعان. ءار بولشەك ناقتى ءارتىستىڭ دەنە ەرەكشەلىگىنە قاراي جاسالىپتى. سوندىقتان ساحناداعى ءار كەيىپكەر تۇتاس بەينەگە اينالعان.
جاڭا تسيرك: تريۋكتەن تەاترعا دەيىن
بيىلعى باعدارلاماعا قاراڭعىداعى جونگلەرلىك, اياقپەن ورىندالاتىن كۇردەلى جونگلەرلىك نومىرلەر مەن بوس تارتىلعان سىم ۇستىندەگى جاڭا اكروباتيكالىق ەلەمەنتتەر ەنگىزىلگەن. مۇنىڭ ءبارى كورەرمەنگە بۇرىنعىدان دا اسەرلى كورىنىس ۇسىنۋعا باعىتتالعان. ەكى ساعاتقا سوزىلاتىن «OVO»-نى تەك تسيرك دەسەڭىز قاتەلەسەسىز. مۇندا تەاتر, مۋزىكا, بي, اكروباتيكا مەن زاماناۋي تەحنولوگيالاردىڭ توعىسىنان تۋعان كوركەم الەم بار. ساحنادا جاندىكتەر تۋرالى ەرتەگى ايتىلادى, بىراق ونىڭ استارىندا ادام رۋحىنىڭ قۋاتى, قورقىنىشتى جەڭۋ ءھام ارماندارعا ادالدىق تۋرالى ۇلكەن اڭگىمە جاتىر.
سوندىقتان دا «Cirque du Soleil» فەنومەنىن تەك كوممەرتسيالىق تابىسپەن نەمەسە تەحنيكالىق شەبەرلىكپەن ءتۇسىندىرۋ جەتكىلىكسىز. بۇل قۇبىلىستىڭ تامىرى حح عاسىردىڭ ەكىنشى جارتىسىندا الەمدىك تەاتر ونەرىندە جۇرگەن ۇلكەن وزگەرىستەرمەن تىكەلەي بايلانىستى. وتكەن عاسىردىڭ 60–70 جىلدارىنان باستاپ ەۋروپا مەن سولتۇستىك امەريكا تەاترلارىندا درامالىق ماتىنگە نەگىزدەلگەن كلاسسيكالىق تەاتردان گورى دەنە پلاستيكاسىنا, ۆيزۋالدى بەينە مەن ساحنالىق ارەكەتتىڭ پوەتيكاسىنا باسىمدىق بەرەتىن جاڭا باعىتتار قالىپتاسا باستادى. اتاپ ايتساق, پولشاداعى رەجيسسەر ەجي گروتوۆسكيدىڭ «كەدەي تەاترى», فرانتسۋز ميم ونەرىنىڭ رەفورماتورى مارسەل مارسو مەكتەبى, نەمىس رەجيسسەرى پينا باۋش قالىپتاستىرعان تانتس-تەاتر ەستەتيكاسى, كەيىنگى فيزيكالىق تەاتر باعىتتارى ساحناداعى باستى قۇرال رەتىندە ءسوزدى ەمەس, ادام دەنەسىن الدىڭعى قاتارعا شىعاردى. ءدال وسى ۇدەرىستىڭ زاڭدى جالعاسى رەتىندە جاڭا تسيرك (nouveau cirque) دۇنيەگە كەلدى. ەگەر ءداستۇرلى تسيركتە باستى نازار جەكە تريۋك پەن تەحنيكالىق جەتىستىككە اۋدارىلسا, جاڭا تسيركتە كوركەم وبراز بەن دراماتۋرگيالىق تۇتاستىق ءبىرىنشى ورىنعا شىقتى. تسيرك نومىرلەرى ءبىر-بىرىنەن تاۋەلسىز كورسەتىلەتىن اتتراكتسيون ەمەس, ورتاق يدەياعا قىزمەت ەتەتىن سپەكتاكلدىڭ بولشەگىنە اينالدى. «Cirque du Soleil» وسى باعىتتى الەمدىك دەڭگەيگە كوتەرگەن ەڭ ىقپالدى ۇجىم سانالادى. «OVO» قويىلىمىن تاماشالاپ وتىرىپ كورەرمەن ءدال وسى ەرەكشەلىكتى انىق بايقايدى. مۇندا ءارتىس قاۋىپتى تريۋك ورىنداۋ ارقىلى ءوزىن كورسەتۋگە ەمەس, بەلگىلى ءبىر كەيىپكەردىڭ تاعدىرىن اشۋعا ۇمتىلادى. وسىلايشا, اكروباتيكالىق قوزعالىس كوركەم بەينەنىڭ قىزمەتشىسىنە اينالادى. بۇل تۇرعىدان العاندا «OVO» تسيرك پەن تەاتردىڭ, بي مەن مۋزىكانىڭ سينتەزىنەن تۋعان كۇردەلى ساحنالىق تۋىندى رەتىندە قابىلدانادى.
«Cirque du Soleil»-ءدىڭ رەسمي وكىلى جاني ماللە شوۋدىڭ باستى ميسسياسى مەن قازاقستاننان العان اسەرى تۋرالى بىلاي دەپ ءبولىستى: – «Cirque du Soleil»-ءدىڭ باستى ماقساتى – ادامنىڭ قيالىن وياتۋ, سەزىمدەرىنە اسەر ەتۋ ءھام بۇكىل الەمدەگى كورەرمەنگە ەرەكشە ەموتسيا سىيلاۋ. سوندىقتان ءبىز ۇنەمى جاڭا اۋديتوريا مەن جاڭا ەلدەردى ىزدەۋ ۇستىندەمىز. «OVO» شوۋىنىڭ الەمدى شارلاپ جۇرگەنىنە 17 جىل بولدى, ال قازاقستان بۇل قويىلىم تاريحىنداعى 47-ەل اتاندى. ءوز مانسابىمدا 80-گە جۋىق مەملەكەتتە بولسام دا, قازاقستانعا ءبىرىنشى رەت كەلۋىم. ءبىز استانا مەن الماتى سياقتى تاڭعاجايىپ قالالاردى كورىپ ۇلگەردىك. دەگەنمەن ماعان ەڭ قاتتى اسەر ەتكەنى – قازاق حالقىنىڭ اقجارقىن كوڭىلى مەن دارحان پەيىلى, ايرىقشا قوناقجايلىعى. ءدال وسىنداي كەزدەسۋلەر ساپارىمىزدى ەرەكشە ءماندى ەتەدى», دەدى ول.
...قويىلىم اياقتالدى. ارەناداعى شامدار قايتا جاندى. بىراق كورەرمەن زالدان كۇندەلىكتى ومىرىنە سول كۇيى ورالا المايدى. ويتكەنى ول جاندىكتەر الەمىن ەمەس, ادام رۋحىنىڭ شەكسىز مۇمكىندىگىنە كۋا بولدى. ءيا, «Cirque du Soleil» كورەرمەنگە جاندىكتەر الەمىن كورسەتكەندەي اسەر قالدىرادى. بىراق شىن مانىندە ول ادام تۋرالى ايتادى. ومىردەن وزىنە ورىن ىزدەگەن, قورىقسا دا العا قادام باسقان, قۇلاعان سايىن قايتا تۇرعان ادام تۋرالى. سوندىقتان «OVO» اياقتالعان كەزدە زالدان كورەرمەنمەن بىرگە ارمان, تاۋەكەل جانە ونەردىڭ ادامدى بۇرىنعىدان بيىكتەتە تۇسەتىن رۋحى قاتار شىعادى. شىن ونەردىڭ شەكسىز قۇدىرەتى دە وسىندا, بىزدىڭشە!
