جازدىڭ ىستىعىنا, قىستىڭ سۋىعىنا قاراماستان اۋىر جۇمىس اتقارىپ, جاقسى تابىس تاۋىپ جۇرگەن بۇل ازاماتتار ەرتەڭ ەگدە تارتقان شاعىندا مۇقتاجدىق كورىپ قالماسىنا كىم كەپىل؟ ويتكەنى مىندەتتى زەينەتاقى قورىنىڭ ساناتىندا جوق, سىرقاتتانىپ قالسا دا اقىلى ەمحاناعا جۇگىنەدى. مىسالى, قۇرىلىس قارقىندى ءجۇرىپ جاتقان قوستانايدا جىلىنا كەم دەگەندە 30 شاقتى كوپقاباتتى تۇرعىن ءۇي سالىنادى. وسى عيماراتتاردىڭ ءبىرازىن تورعاي, ناۋىرزىم وڭىرىنەن كەلگەن جىگىتتەر كوتەرەدى. ءۇي كوتەرۋ وڭاي ەمەس, مىسالى, 9 قابات ۇيگە كەم دەگەندە 5 ملن كىرپىش قالانادى. 5 ملن كىرپىشتى 50 ادامعا بولگەننىڭ وزىندە, ءبىر قۇرىلىسشىعا 100 مىڭ كىرپىشتەن كەلەدى. قازىر قۇرىلىس قىسى-جازى قىزۋ ءجۇرىپ جاتىر. اۋا رايىنىڭ ىستىق-سۋىعىندا تاس عيماراتتىڭ ءىشى-سىرتىندا ءجۇرىپ تاس قالاعان ادامنىڭ دەنساۋلىعى كەيىن قالاي بولاتىنىن اڭداۋ قيىن ەمەس.
اقمولا وبلىسىنداعى ءسۇت زاۋىتىندا جارىلىس بولدى: 2 جۇمىسشى زارداپ شەكتى
نۇرلان ەسىمدى قۇرىلىسشى ازاماتپەن جاقسى تانىسپىن. قولىنان كەلمەيتىنى جوق. بۇگىندە قىرىقتىڭ قىرقاسىنا شىققان بەساسپاپ جىگىت بەرتىنگە دەيىن اۋىلدا تۇردى. كوپ جىل جەرگىلىكتى شاعىن شارۋاشىلىقتا ەڭبەك ەتتى. الايدا شارۋا قوجالىعىندا اۋىزشا كەلىسىممەن جۇمىس ىستەگەندىكتەن, جيناعان زەينەتاقى قورى جوق, مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورىنا دا ءبىر تيىن اقشا اۋدارىلماعان. بەرتىندە قالاعا قونىس اۋدارعان تانىسىم ەكى-ءۇش جىلدان بەرى قۇرىلىستا ءجۇر. قىستىڭ سۋىعىندا, جازدىڭ اپتاپ ىستىعىندا ءجۇرىپ تاس قالايدى. تابىسى جاقسى, بىراق əلەۋمەتتىك كەپىلدىك جوق. نۇرلان باستاعان التى جىگىت – ءبىر بريگادا. فيرماعا بارىپ دەربەس جۇمىس توبى رەتىندە تىكەلەي تىركەلۋگە جەكە كəسىپ اشۋ كەرەك. التى جىگىت امالسىز زاڭدى تۇردە جەكە كəسىپكەرلىگى بار دەلدالدارعا بارىپ جالدانادى.
«قۇرىلىس كومپانيالارىنا تۇراقتى تۇردە جۇمىسقا كىرەيىك دەسەك, تابىسىمىز ازايىپ قالادى. سوندىقتان تاپسىرىس الىپ, جالدانىپ جۇمىس ىستەپ ءجۇرمىز. قازىر قالا سىرتىنداعى كوپقاباتتى ءۇيدىڭ ارالىق قابىرعالارىن قالاپ جاتىرمىز. تورتەۋىمىز تاس قالايمىز, ەكى جىگىت – كومەكشى. ءتورت ادامنىڭ əرقايسى كۇنىنە ءۇش تەكشەدەن كىرپىش قالايدى. ءبىزدى جالداپ وتىرعان دەلدال قالانعان əر تەكشە مەترگە تاپسىرىس بەرۋشىدەن 25 مىڭ تەڭگە الادى دا, ونىڭ 15 مىڭىن بىزگە بەرەدى. ون مىڭى ءوز قالتاسىندا قالادى. ياعني əرقايسىمىز ءوزىمىز قالاعان ءۇش تەكشە مەتردىڭ بىرەۋىن دەلدالعا بەرىپ وتىرمىز. سوندا ءبىز كۇنىنە وتىز مىڭ تاپساق, دەلدال جاي وتىرىپ əر ادامنان 15 مىڭ تەڭگە تابادى. فيرمادان تىكەلەي تاپسىرىس الايىق دەسەك, وعان جەكە كəسىپكەرلىك كەرەك دەپ جولاتپايدى. وسىلايشا, تابىسىمىزدىڭ تەڭ جارتىسىن ەكى ارالىقتا جۇرگەن پىسىقايلارعا بەرۋگە ءمəجبۇرمىز. مىسالى, فيرمامەن كەلىسىمشارتقا وتىرعان دەلدال ءبىر شارشى مەتر قابىرعا قالاتقانىنا 5 مىڭ تەڭگە الادى. ونىڭ 2 مىڭ تەڭگەسىن وزىنە الىپ قالادى دا, بىزگە ءۇش مىڭىن بەرەدى. مەن كۇنىنە 8 شارشى مەتر كىرپىش قالايمىن. سوندا دەلدال ءبىر ادامنان كۇنىنە 16 مىڭ تەڭگە تابىس تاۋىپ وتىر», دەيدى تاس قالاۋشى.
ەڭبەك ينسپەكتورلارى مىڭنان استام جۇمىسشىنىڭ جالاقىسى تولەنبەگەنىن انىقتادى
قۇرىلىس سالاسىندا جۇرگەن مامانداردىڭ سوزىنشە, قازىر قۇرىلىس فيرمالارى 30 ادامدى رەسمي تىركەيدى دە, ونىڭ سىرتىندا نۇرلان سياقتى تاعى 30 ادامدى بەيرەسمي جۇمىسقا الادى. جەكە كəسىپكەرلىگى بار, ءوزى ءبىراز جىلدان بەرى قۇرىلىس سالاسىندا تاپسىرىس الىپ, كəسىپ ەتىپ جۇرگەن جاسۇلان ەسىمدى ازاماتپەن سويلەسىپ كورىپ ەدىك, قۇرىلىس ماڭىندا بولىپ جاتقان ءبىراز جايتتىڭ ۇشىعىن شىعاردى. مəسەلەن, عيمارات سالۋعا جاۋاپتى كەيبىر باس مەردىگەر كوبىنە جەكە كəسىپكەرلىگى بار ادامدى قوسالقى مەردىگەر ەتىپ الادى دا, ونىڭ ادامدارىن ەڭ تومەنگى جالاقىمەن وزىنە تىركەيدى. وسىلايشا, قۇنى 100 ملن شارتتىڭ 20 پايىزىن وزىنە الىپ قالادى دا, جۇمىسشىلاردىڭ اتىنا əلەۋمەتتىك كەپىلدىك رەتىندە اۋدارىپ وتىرادى. بۇل جاعدايدا قۇرىلىسشىسى جوق سەرىكتەستىكتىڭ كورسەتكىشىن جەكە كəسىپكەر كوتەرەدى.
«مىسالى, ءبىر جشس-عا قوسىمشا مەردىگەر بولاتىن بولسام, باس مەردىگەر 10 ادامىمدى نىسان قۇرىلىسى اياقتالعانشا وزىنە ۋاقىتشا تىركەيدى دە, قاراجاتىمنىڭ ەسەبىنەن مىندەتتى əلەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ كەپىلدىكتەرىن, سالىعىن تولەپ وتىرادى. ول جشس-دا ديرەكتور, ەسەپشى, تاعى ءبىر مامان, مەنىڭ 10 ادامىم بار. مەن ءوز جۇمىسىمدى اتقارامىن, جشس بəرىمىزگە ەسەپ بەرىپ وتىرادى. زاڭ جۇزىندە ءبəرى دۇرىس, سوندىقتان ەشكىم تيىسە المايدى. شتاتتا 20-25 ادام ۇستاپ وتىرعان ۇلكەن فيرمالار بار. بىراق ولاردىڭ كوبى كەڭسەدە جۇمىس ىستەيتىن ادامدار. قارا جۇمىستى قوسىمشا مەردىگەردىڭ ادامدارى اتقارادى. بۇل جەردە əلەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ كەپىلدىگىنەن قاعىلىپ جۇرگەن قۇرىلىسشىلاردا دا كىنə بار. تاس قالاۋشىلار ەرتەڭ قارتايامىز, زەينەتاقى قورى كەرەك دەگەن مəسەلەنى شىنداپ ويلاسا, قالانعان ءبىر كىرپىشكە بەرىلەتىن 250 تەڭگەنىڭ ورنىنا 200 تەڭگە بەر دەپ, زەينەتاقى قورىما, مەدساقتاندىرۋعا جارنا اۋدارىپ وتىر دەر ەدى. بۇلاي دەپ ەشكىم ايتپايدى, ايتايىن دەسە, الاتىن اقشاسى قىسقارىپ قالادى», دەيدى كəسىپكەر.
وسىلايشا, جالدامالى قۇرىلىسشىعا كەلەشەككە سالىناتىن قوردان گورى, قولما-قول الىپ كەتەتىن اقشا ماڭىزدى بولىپ تۇر. سوندىقتان بۇل مəسەلەنى ءبىر جاقتى قاراپ, جۇمىس بەرۋشىنى عانا قارالاي بەرۋگە بولمايدى. باس مەردىگەرگە دە جۇمىس ىستەۋ كەرەك, تۇراقتى جالاقى تولەپ جۇمىسقا العىسى كەلگەنىمەن, وعان قۇرىلىسشى كونبەيدى. قالتاعا تۇسكەلى تۇرعان اقشانىڭ, از-كەم بولىگىن سالىققا, زەينەتاقى مەن مەديتسينا قورىنا قيماي, اتقارعان جۇمىس اقىسىن تولىق بەرۋدى تالاپ ەتەدى. كəسىپكەردىڭ ايتۋىنشا, قازىر مەملەكەت تاراپىنان جۇمىس بەرۋشىگە دە باقىلاۋ كۇشەيگەن. قۇرىلىس سالاسىندا قارا جۇمىس ىستەپ جۇرگەندەردىڭ دەنى – وتباسىمدى اسىراپ, نەسيەمدى جاپسام بولدى دەۋمەن جۇرگەن قازاق جىگىتتەرى. كوبى 30-40 جاس ارالىعىندا. اراسىندا ەلۋدى ەڭسەرىپ, الپىستى القىمداپ قالعاندار دا بارشىلىق. ءبəرى قولما-قول اقشاعا قىزىعادى, اۆانس العىسى كەلەدى. ونىڭ ۇستىنە, جۇمىس بەرۋشى مەن جۇمىستى اتقارۋشىنىڭ اراسىندا سەنىم جوق. قازىر نارىق قۇبىلمالى, نىسان قۇرىلىسى اياقتالعان سوڭ, باس مەردىگەر قۇرىلىسشىلاردىڭ اقشاسىن بەرە الماي قالاتىن جاعدايلار كەزدەسەدى. تاپسىرىس بەرۋشى – مەملەكەتتىك ورگان مەن باس مەردىگەردىڭ اراسىندا كيكىلجىڭ تۋاتىن جاعدايلار دا از ەمەس. مۇندايدا تاياقتىڭ ءبىر ۇشى قاراپايىم قۇرىلىسشىعا كەلىپ تيەدى.
«مəسەلەن, ون شاقتى جىگىتتەن تۇراتىن قۇرىلىس بريگاداسى قوسىمشا مەردىگەرگە بارىپ, ەڭبەك شارتىنا وتىرايىق, ءبىزدىڭ əلەۋمەتتىك كەپىلدىكتەرىمىزدى ۋاقتىلى اۋدارىپ وتىرىڭىز دەسە, جۇمىس بەرۋشى وعان قۋانا كەلىسەدى. ويتكەنى جۇمىس بەرۋشىنىڭ قۇزىرلى ورىندارعا ەسەپ بەرۋى كەرەك. بىراق قۇرىلىس فيرماسىنا 30 ادامدى بىردەي تىركەپ قويۋ قيىن. ويتكەنى ەرتەڭ قۇرىلىس ماۋسىمى اياقتالعان سوڭ جۇمىس بەرۋشى قينالىپ قالادى. جەلتوقساننان باستاپ ناۋرىزعا دەيىن جۇمىسشىنىڭ جالاقىسىن دا, əلەۋمەتتىك كەپىلدىگىن دە تولەي المايدى. سوندىقتان جۇكتەمەنىڭ ءبىر بولىگىن وزىنە الىپ قالىپ, كەلەسى قۇرىلىس ماۋسىمى باستالعانعا دەيىن ەڭ تومەنگى مولشەردەگى جالاقىسى مەن əلەۋمەتتىك تولەمىن اۋدارىپ وتىرا الاتىنداي بولۋ كەرەك», دەيدى كəسىپكەر.
توقسان اۋىز ءسوزدىڭ توبىقتاي ءتۇيىنى, قۇرىلىس نىساندارىندا قارا جۇمىس اتقارىپ جۇرگەن جالدامالىلاردىڭ ەڭبەك جاعدايىن زاڭعا سəيكەس رەتتەۋ مəسەلەسى قولعا الىنۋى قاجەت. ول ءۇشىن جۇمىس بەرۋشى مەن جۇمىس اتقارۋشىنىڭ اراسىنداعى ەڭبەك قاتىناسىنىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتەتىن زاڭ تەتىكتەرىن ءəلى دە بولسا جەتىلدىرە تۇسكەن ءجون. قۇزىرلى ورىندار جاعدايدى ءجىتى باقىلاۋعا الىپ, زاڭنىڭ ورىندالۋىن قوس تاراپتان بىردەي تالاپ ەتكەن ابزال.
قوستاناي وبلىسى
