تاراپتاردى تۇتاستىرعان ەكى زاڭ
وتىرىس بارىسىندا سەناتورلار «ازەربايجان رەسپۋبليكاسى, قازاقستان رەسپۋبليكاسى جانە وزبەكستان رەسپۋبليكاسى اراسىنداعى جاسىل ەنەرگيانى ءوندىرۋ جانە بەرۋ سالاسىنداعى ستراتەگيالىق ارىپتەستىك تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭدى قاراپ, ماقۇلدادى. تالقىلاۋ كەزىندە اتالىپ وتكەندەي, بۇل كەلىسىمدى راتيفيكاتتاۋ ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋعا, ترانزيتتىك باعىتتاردى ارتاراپتاندىرۋعا جانە تومەن كومىرتەكتى ءونىم ەكسپورتتاۋ ارقىلى قازاقستاننىڭ تۇراقتى ەكونوميكالىق وسىمىنە ىقپال ەتەدى.
«قارالعان ۇشجاقتى كەلىسىم ەلدەرىمىز اراسىندا جاسىل ەنەرگەتيكانى دامىتۋ جولىنداعى بىرلەسكەن جۇمىستى ايقىندايدى. ونىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا تاراپتار ارنايى باسقارۋشى كوميتەت پەن جۇمىس توپتارىن قۇرۋدى كوزدەپ وتىر. جالپى, بۇل زاڭدى ماقۇلداۋ ەلىمىزدە جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا سالاسىن دامىتۋعا, وسى باعىتتا وڭىرلىك ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا ءوز سەپتىگىن تيگىزەدى دەپ سەنەمىز», دەدى م.اشىمباەۆ.
اتالعان زاڭ ارقىلى تاراپتار «جاسىل» ەلەكتر ەنەرگياسىن سەنىمدى ءارى ۇزدىكسىز جەتكىزۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن تەحنيكالىق جانە كوممەرتسيالىق شارتتاردى ايقىندايدى. سونداي-اق كەلىسىم ەنەرگيا تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا ارنالعان جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋدى قاراستىرادى. قۇجاتتا ەنەرگيانى ەۋروپاعا جانە وزگە دە وڭىرلەرگە ەكسپورتتاۋعا ارنالعان ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ ماسەلەسى دە قامتىلعان.
سونىمەن قاتار دەپۋتاتتار «تمد-عا قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ رادياتسيالىق جاعداي مونيتورينگىنىڭ دەرەكتەرىمەن الماسۋ كەزىندەگى ءوزارا ءىس-قيمىلى تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭدى قاراپ, ماقۇلدادى. تاراپتار بۇل زاڭ نورمالارى اياسىندا اقپاراتتىق ءوزارا ءىس-قيمىل شەڭبەرىندە دەرەكتەرمەن تۇراقتى الماسۋدى قامتاماسىز ەتۋگە, ولاردىڭ دۇرىستىعىنا كەپىلدىك بەرۋگە جانە تەحنيكالىق ىركىلىستەر تۋرالى جەدەل حابارلاۋعا مىندەتتەنەدى. كەلىسىم رادياتسيالىق جاعدايعا مەملەكەتتىك مونيتورينگ جۇرگىزۋ جۇيەسىنىڭ دەرەكتەرىنە عانا قولدانىلادى جانە اتوم ەنەرگيا-سىن پايدالانۋ وبەكتىلەرىندەگى رادياتسيالىق مونيتورينگ دەرەكتەرىنە قولدانىلمايدى.
زەرەندىدەگى مۇراجاي قۇرىلىسى توقتاپ تۇر
پالاتا وتىرىسى سوڭىندا سەناتورلار وزدەرىنىڭ دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن جولدادى. دەپۋتات تالعات ءجۇنىسوۆ پرەمەر-مينيستر اتىنا جولدانعان ساۋالىندا زەرەندىدە سالىناتىن تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىنىڭ قۇرىلىسىنا بيۋدجەتتىك قولداۋ كورسەتۋ ماسەلەسىنە توقتالدى. نىساندى اقمولا وبلىسىنداعى تۋريستىك كلاستەردىڭ زاماناۋي ۆيزيت-ورتالىعى قىزمەتىن اتقاراتىن كرەاتيۆتى حابقا اينالدىرۋ كوزدەلگەن. الايدا قازىرگى تاڭدا جوبا قارجىلاندىرۋ تاپشىلىعىنا بايلانىستى توقتاپ تۇر.
جوبا مادەني مۇرانى ساقتاۋ, جاڭاشا يندۋستريالاردى دامىتۋ جانە تۋريستەردى قولداۋ ماقساتىندا كوپفۋنكتسيونالدى كەڭىستىك قۇرۋدى كوزدەيدى. بۇل رەتتە اۋداننىڭ «بۋراباي» جانە «شالقار» كۋرورتتىق ايماقتارى اراسىندا ورنالاسۋى نىساندى تۋريستەرگە تارتىمدىلىق نۇكتەسى رەتىندە قاراستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
سەناتور سونىمەن قاتار جوبانىڭ جالپى قۇنى 1 ملرد 170 ملن تەڭگە بولعان كەزدە ونى ىسكە اسىرۋعا 200 ملن تەڭگە بولىنگەنىن, بۇل رەتتە قارجىلاندىرۋ تاپشىلىعى 878 ملن تەڭگەنى قۇرايتىنىن اتاپ ءوتتى.
«قازىرگى ۋاقىتتا قارجىلاندىرۋدىڭ بولماۋىنا بايلانىستى جوبانى ىسكە اسىرۋ ءىس جۇزىندە توقتاتىلدى. جوبانى قارجىلاندىرۋ ماقساتىندا 2025 جىلى اقمولا وبلىسىنىڭ اكىمدىگى ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنە بىرنەشە رەت بيۋدجەتتىك ءوتىنىم جولدادى. الايدا اتالعان وتىنىمدەر بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ تاپشىلىعىنا بايلانىستى قولداۋ تاپپادى. اقمولا وبلىسىنىڭ سۋبۆەنتسيونالدىعىن, وبلىستىق بيۋدجەتتىڭ شەكتەۋلى مۇمكىندىگىن ەسكەرەتىن بولساق, جوبا الەۋەتتى ۇزاقمەرزىمدى قۇرىلىسقا اينالاتىنداي. جوعارىدا ايتىلعانداردىڭ نەگىزىندە زەرەندى اۋىلىنداعى ۆيزيت-ورتالىقپەن بىرىكتىرىلگەن تاريحي-ولكەتانۋ مۇراجايىنىڭ قۇرىلىسىن اياقتاۋعا بيىل ارناۋلى مەملەكەتتىك قوردان قاراجات بولۋگە جاردەم كورسەتۋدى سۇرايمىز», دەدى ت.ءجۇنىسوۆ.
فەرمەرلەرگە قارجىلىق قولداۋ قاجەت
سەناتور سۇلتان دۇيسەمبينوۆ اۋىلداعى شاعىن بيزنەستى قولداۋ مەن قارىز الۋشىلاردىڭ ەڭ وسال ساناتتارىنا اتاۋلى كومەك كورسەتۋ ماقساتىندا كرەديتتىك سەرىكتەستىكتەر جۇيەسىن رەفورمالاۋدى, سونداي-اق اگروونەركاسىپ كەشەنىن نارىقتىق قارجىلاندىرۋ تەتىكتەرىن ەنگىزۋدى ۇسىندى. بۇل رەتتە شارۋالارعا كورسەتىلەتىن قارجىلىق قىزمەتتەر تىزبەسىن زاڭنامالىق تۇرعىدا كەڭەيتۋ ماڭىزدى شارا بولماق.
«كرەديتتىك سەرىكتەستىكتەر اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندىرۋشىلەردى قارجىلاندىرۋعا قولجەتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتەدى, ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەرمەن سالىستىرعاندا قارىز الۋشىلارعا نەعۇرلىم يكەمدى تالاپتار قويادى. فەرمەرلەردىڭ بانك رەسۋرس-تارىنا قولجەتىمدىلىگى شەكتەۋلى بولعان جاعدايدا ولاردىڭ ماڭىزدىلىعى ساقتالىپ وتىر. الايدا جيناقتالعان جۇيەلى پروبلەمالار قولدانىستاعى مودەلدى كەشەندى باعالاۋدى قاجەت ەتەدى», دەپ اتاپ ءوتتى سەناتور پرەمەر-مينيسترگە جولدانعان ساۋالىندا.
سونداي-اق ءوز سوزىندە ول سەرىكتەستىكتەردىڭ باسقا قارجى ينستيتۋتتارىمەن سالىستىرعاندا ءتيىمسىز جاعدايدا ەكەنىن باسا ايتتى. قارىز الۋشىلار جارعىلىق كاپيتالعا قاراجات سالۋعا جانە ورتاق جاۋاپكەرشىلىك ارقالاۋعا ءماجبۇر, سونىمەن بىرگە سەرىكتەستىكتەردىڭ جەكە رەسۋرس بازاسى جوق ءارى اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسىنىڭ قارجىلاندىرۋىنا تاۋەلدى.
«قولدانىستاعى مودەلدى وزگەرتپەي ساقتاۋ بيۋدجەت شىعىستارى تيىمدىلىگىنىڭ تومەندەۋىنە, اگروسەكتوردىڭ مەملەكەتتىك قولداۋعا تاۋەلدىلىگىنىڭ ارتۋىنا جانە قارجىلىق ءتارتىپتى نىعايتۋعا دەگەن ىنتانىڭ بولماۋىنا اكەپ سوعۋى مۇمكىن. نەسيە سەرىكتەستىكتەرىن بالاماسىز جويۋ فەرمەرلەردى قارجىلاندىرۋدى ناشارلاتۋ قاۋپىن تۋدىرادى, اۋىلدىق ايماقتارداعى الەۋمەتتىك ەكونوميكالىق شيەلەنىستىڭ ارتۋىنا اكەلەدى», دەدى س.دۇيسەمبينوۆ.
سەناتور كرەديتتىك سەرىكتەستىكتەردى جۇيەلى تۇردە ترانسفورماتسيالاۋعا كوشۋدى ۇسىندى, ونىڭ ىشىندە زاڭنامانى جەتىلدىرىپ, ولار كورسەتەتىن قارجىلىق قىزمەتتەر تىزبەسىن كەڭەيتۋدى, قارجىلىق جاعىنان ءالسىز بىرلەستىكتەردى شوعىرلاندىرۋ مەن ىرىلەندىرۋدى, سونداي-اق مەملەكەتتىك رەسۋرستاردى ءبولۋ تاسىلدەرىن قايتا قاراي وتىرىپ, اگروونەركاسىپتىك كەشەندى قارجىلاندىرۋ نارىعىن قۇرىلىمداۋدى اتاپ ءوتتى.
ينكليۋزيۆتى سپورتتى دامىتۋدىڭ جاڭا باعىتتارى
اينۇر ارعىنبەكوۆا پرەمەر-مينيسترگە جولداعان دەپۋتاتتىق ساۋالىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا ينكليۋزيۆتى سپورتتى دامىتۋعا ارنالعان جاڭا باستامالاردى ۇسىندى. ناقتى ايتقاندا, دەپۋتات وڭىرلىك ورتالىقتاردىڭ جۇمىسىنا بىرىڭعاي رەگلامەنت ازىرلەۋ, ولاردى تەڭ قولجەتىمدىلىك قاعيداتتارى نەگىزىندە قارجىلاندىرۋ تەتىكتەرىن ايقىنداۋ جانە كادرلىق الەۋەت پەن سالانىڭ نورماتيۆتىك بازاسىن كۇشەيتۋ كەرەك ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«ەلىمىزدە مۇگەدەكتىگى بار 743 مىڭعا جۋىق ادام تۇرادى. دەگەنمەن وسى ساناتتاعى ازاماتتاردىڭ ءبىر بولىگى عانا سپورتپەن تۇراقتى تۇردە اينالىسادى. تالداۋ كورسەتكەندەي, كەدەرگى بولىپ وتىرعان كەشەندى ماسەلەلەر بار. سپورت ينفراقۇرىلىمدارىنا قولجەتىمدىلىك شەكتەۋلى كۇيدە قالىپ كەلەدى, ول نىسانداردىڭ ءبىر بولىگىندە مۇگەدەكتىگى بار ادامدارعا تولىققاندى پايدالانۋعا مۇمكىندىك جوق. كادرمەن قامتاماسىز ەتۋ دە ناشار: بەيىمدەلۋ ماقساتىنداعى دەنە شىنىقتىرۋ جانە سپورتتىق مەديتسينا سالاسىنداعى مامانداردى دايارلاۋدا بىرىڭعاي جۇيە جاسالماعان», دەپ اتاپ ءوتتى ا.ارعىنبەكوۆا.
سەناتور سونىمەن قاتار سپورتتىق مەديتسينا سالاسىندا سارالانعان تاسىلدەردى ەنگىزۋ, كلينيكالىق حاتتامالاردى, ءبىلىم باعدارلامالارىن جانە حالىقارالىق سەرتيفيكاتتاۋدى ازىرلەۋ قاجەتتىگىن اتاپ كورسەتتى.
وتىرىستا, سونداي-اق سەناتور عالياسقار سارىباەۆ كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىم نىسانىندا جۇمىس ىستەيتىن ۇلتتىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ اۆتونومياسىن كەڭەيتۋ ماسەلەسىنە نازار اۋداردى. دەپۋتات قازىرگى ۇلگى ولاردىڭ ينۆەستيتسيا تارتۋى-نا جانە ازىرلەمەلەردى كوممەرتسيالاندىرۋىنا شەكتەۋ قويىپ وتىرعانىن ايتىپ, Nazarbayev University تاجىريبەسىن كەڭىنەن ەنگىزۋ كەرەكتىگىن تىلگە تيەك ەتتى.
ال دەپۋتات ەرنۇر ايتكەنوۆ اگروونەركاسىپ كەشەنى مەن ەكسپورتتىڭ نەگىزى سانالاتىن فيتوسانيتارلىق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋعا ارنالعان ناقتى شارالار توپتاماسىن ۇسىندى.
