ونلاين ساۋدادا وتاندىق تاۋاردىڭ ءباسى بيىك

كوپشىلىك قازىر دۇكەن ارالاپ, ۋاقى­تىن كەتىرىپ جۇرگەننەن گورى ونلاين تاپسىرىس بەرە سالعاندى ءتاۋىر كورەدى. زەرتتەۋلەر ەلەكتروندى ساۋدا كولەمى جىل سا­يىن ءوسىپ, بولشەك ساۋدانىڭ ماڭىزدى بولىگىنە اينالعانىن كورسەتىپ وتىر. بۇل ءۇردىس – ەل ەكونوميكاسىنىڭ تسيفرلىق ترانسفورماتسياسىنىڭ ناقتى كورىنىسى.ساۋدا جانە ينتەگراتسيا ۆيتسە-ءمينيسترى اسەت ءنۇسىپوۆتىڭ ايتۋىنشا, ەلدەگى ەلەكتروندى ساۋدا نارىعى الەمدىك كورسەتكىشتەردەن ەداۋىر وزىپ, ەكى تاڭبالى قارقىنمەن دامىپ كەلەدى.

بۇل ەندى تار تاۋاشا ەمەس, لوگيس­تيكادا, ءىت سالاسىندا, تولەم جۇيەلەرىندە جانە ساباقتاس سالالاردا جۇمىس ورىندارىن قۇ­را­تىن, سونداي-اق وتاندىق بيز­نەس­تىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىراتىن ەكونوميكانىڭ جاڭا سەكتورى.

بىلتىرعى ءبىرىنشى جارتىجىل­دىق­تا بولشەك ەلەكتروندى ساۋدا نارىعى جاڭا ساپالىق دەڭگەيگە كوتەرىلدى. «Price Waterhouse Coopers» (PwC) دەرەگىنشە, بۇل كە­زەڭدە ونلاين-ساتىپ الۋ كولەمى 1,7 ترلن تەڭگەگە جەتىپ, 2024 جىلعى سايكەس كەزەڭ­مەن سالىستىرعاندا 19%-عا وسكەن. دوللار تۇرعىسىنان العاندا, نارىق 3,4 ملرد دوللاردى قۇرادى, ال بولشەك ساۋداداعى e-commerce ۇلەسى 17,1%-عا دەيىن ءوسىپ, جاھاندىق قارقىنعا جا­قىن­داي ءتۇستى.

PwC ساراپشىلارىنىڭ ايتۋىن­شا, بۇل ساندار تۇتىنۋشىلىق مىنەز-ق ۇلىقتىڭ تەرەڭ وزگەرىپ جاتقانىن اڭعارتادى.

«2025 جىلدىڭ العاشقى التى ايى­نىڭ باستى وزگەرىسىن مىنا فورمۋلامەن سيپاتتاۋعا بولادى: ساتىپ الۋ جيىلىگى وسكەنمەن, سوماسى تومەندەپ كەلەدى. ترانزاكتسيالار سانى 90 ملن-نان اسسا, ورتاشا سوما (چەك) تەڭگەمەن – 6%-عا, دوللارمەن – 18%-عا, ياعني 19 مىڭ تەڭگەگە دەيىن قىسقاردى. ونلاين-ساتىپ الۋ تۇراقتى سيپات الىپ, كۇندەلىكتى تۇتىنۋ تاۋارلارىنا قاراي ويىستى. تۇتىنۋشىلار ءجيى تۇتىناتىن ونىمدەردى ونلاين تاپسىرىس بەرەتىن بولدى», دەيدى ساراپشىلار.

سونىمەن قاتار تۇتىنۋ­شى­­لىق نەسيەگە تاۋەلدىلىك دەڭ­گەيى تومەندەگەن. نەسيەلەۋ تالاپ­تارىنىڭ قاتايۋى مەن قۇرىل­عى­لار­دى IMEI-ۆەريفيكاتسيالاۋ سەكىلدى وزگەرىستەر قىمبات تاۋار­لار سەگمەنتىنە – ەلەكترونيكا مەن جوعارى باعالى ونىمدەردىڭ ونلاين ساتىلىمىن ازايتقان. وسىنىڭ ناتيجەسىندە سۇرانىس كولەمى شاعىن تاپسىرىستارعا قاراي ىعىسا باستادى.

ال ماركەتپلەيستەر ونلاين ساۋدانىڭ نە­گىزگى ارناسىنا اينالدى. بارلىق ساتى­لىمنىڭ 92%-ى جانە تران­زاك­تسيا­لار­دىڭ 96%-ى وسىعان تيەسىلى. ەندى تۇتىنۋشىعا «قايدان ساتىپ الۋ» ەمەس, «قاي جەردە تەز ءارى ىڭعايلى» دەگەن ولشەم ماڭىزدى.

«لوگيستيكا, كەڭ اسسورتيمەنت جانە ەكوجۇيەلىك سەرۆيس­تەر پلاتفورمالاردىڭ نەگىزگى ارتىق­­شىلىعىنا اينالسا, ترانس­شەكارالىق جەتكىزۋ قىزمەتتەرى باسەكەنى كۇشەيتىپ, اسىرەسە باعاعا سەزىمتال ساناتتاردا نارىق ءوسىمىن جە­دەل­دەتىپ وتىر. نارىقتاعى مۇن­­داي شوعىرلانۋ مار­كەتپلەيس­تەر­دىڭ جاڭا كەزەڭگە – ترافيكتى مونەتيزاتسيالاۋ ساتىسىنا وتۋىنە جول اشتى. پلاتفورمالار بىر­تىن­دەپ مە­دياپلات­فورماعا اينالىپ, Retail Media باعى­تىندا جارنامالىق مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتىپ جاتىر. سونىڭ ناتي­جە­سىن­دە باسەكە ساتىلىم كولەمى ءۇشىن عانا ەمەس, جارناما بيۋدجەتتەرى مەن پلاتفورمالار ىشىندەگى تانى­مال­دىلىق ءۇشىن دە ءجۇرىپ, ماركەتپلەيستەر اينالىم, جارناما مەن دەرەكتەر ءبىر ورتاعا جيناقتالعان تۇيىق ەكوجۇيەگە اينالا باستادى», دەيدى PwC ساراپشىلارى.

E-commerce – جەكە ەكوجۇيە ەمەس, سالىق تۇسىمدەرىنىڭ دە ماڭىز­­دى كوزى. زەرتتەۋلەرگە سايكەس ماركەتپلەيستەر اراسىندا Kaspi.kz ەڭ ءىرى سالىق تولەۋشى بولىپ وتىر. بىلتىر كومپانيا بيۋدجەتكە 138 ملرد تەڭ­گەدەن استام قاراجات اۋدار­عان. بۇل بۇرناعى جىلدان 3,5% كوپ. ال كەيىنگى ورىنداردى ەلدە رەسمي وكىلدىگى بار رەسەيلىك پلاتفورمالار – Wildberries (58 ملرد تەڭگەگە جۋىق) پەن Ozon (15 ملرد تەڭگەگە جۋىق) الدى.

اتالعان پلاتفورمالاردىڭ وتاندىق ونىمدەردى ەكسپورتتاۋعا قوسقان ۇلەسى دە ءبىرشاما. Ozon-نىڭ تمد ەلدەرىندەگى CEO-سى ناتاليا بوەردىڭ ايتۋىنشا, ونلاين-ساۋ­دادا وتاندىق تاۋارلارعا دەگەن سۇرانىس تۇراقتى ءوسىپ كەلەدى. بىلتىر رەسەيلىك ساتىپ الۋشىلار وتاندىق ساتۋشىلاردان بۇرناعى جىلعا قاراعاندا 1,5 ەسە كوپ تاپسىرىس بەرگەن.

«وتاندىق تاۋارلار پلاتفورمادا ايقىن كورىنۋى ءۇشىن Ozon.kz جانە Ozon.ru باستى بەتتەرىندە «قازاقستاندىق تاۋارلار» اتتى ارنايى ءبولىم قۇردىق. بۇل – جەرگىلىكتى وندىرۋشىلەردى ىلگەرى­لەتۋگە ارنالعان باسىم كەڭىستىك. بۇگىندە پلاتفورماداعى ءار جەتىن­شى ساتۋشى الماتى مەن استانادان تىس شاعىن قالالار مەن وڭىرلەردىڭ وكىلى. تسيفرلىق ينفراقۇرىلىم بيزنەستىڭ گەوگرافيالىق ورنىنا قاراماستان تەڭ مۇمكىندىك بەرىپ وتىر», دەيدى ن.بوەر.

مەملەكەت ەلەكتروندى ساۋ­دانى دامىتۋ ماقساتىندا ينفرا­قۇرىلىمنان باس­تاپ تۇتىنۋ­شى­لار­دىڭ قۇقىعىن قورعاۋعا دەيىنگى جۇيەلى شارالاردى قابىلداپ جاتىر. بۇل تۋرالى ساۋدا جانە ينتەگراتسيا ۆيتسە-ءمينيسترى اسەت ءنۇسىپوۆ ايتىپ بەردى.

«ترانسشەكارالىق ساۋدانى دامىتۋ ماقساتىندا قىتاي – ورتالىق ازيا – ەۋروپا ءدالىزىن نىعايتا وتىرىپ, ءمۋلتيمودالدى ورتالىقتار قۇرىلىپ جاتىر. ىشكى ساۋدا ءۇشىن فۋلفيلمەنت ورتالىقتار مەن تاپسىرىس بەرۋ نۇكتەلەرىن دامىتىپ جاتىرمىز. ينۆەستيتسيالاردىڭ, سونىڭ ىشىندە «Ozon» كومپانياسىنىڭ بەلسەندى قاتىسۋىنىڭ ارقاسىندا الماتى مەن استانادا جاڭا نىساندار ىسكە قوسىلدى. ەل كولەمىندە ولاردىڭ سانى قازىردىڭ وزىندە وننان استى», دەدى ءا.ءنۇسىپوۆ.

بيىل ەلەكتروندى ساۋدا نارى­عىن­دا ءوسىم ساقتالعانىمەن, ونىڭ قارقىنى باياۋلاپ, نارىقتاعى شوعىرلانۋ كۇشەيۋى مۇمكىن. ساراپشىلاردىڭ بولجامىنشا, بىلتىرعى 19% ءوسىم نارىقتىڭ جەتىلگەن كەزەڭىن كورسەتسە, بيىل ول 14–15% ارالىعىندا قالىپتاسادى. ءجيى ءارى شاعىن تاپسىرىس جاساۋ مودەلى ورنىققان جاعدايدا, ورتاشا تاپسىرىس كولەمى قىسىمدا قالا بەرەدى. ال ماركەتپلەيستەردىڭ ۇلەسى 93–94%-عا دەيىن ۇلعايۋى ىقتيمال.

«مۇنداي جاعدايدا نەگىزگى باسە­كەلەستىك ارتىقشىلىق لوگيس­تي­كاعا اۋىسادى. حابتار مەن فۋلفيلمەنت ورتالىقتاردى دامىتۋ, سونداي-اق جەدەل جەتكىزۋ قىزمەتى, اسىرەسە الماتى مەن استانادا تاپسىرىس بەرۋشىنىڭ ادالدىعىن ايقىندايدى», دەيدى PwC ساراپشىلارى.

2030 جىلعا دەيىنگى ساۋدا سايا­ساتى تۇجىرىمداماسىنا ساي­كەس بولشەك ساۋدا­نىڭ جالپى كولە­مىندەگى e-commerce ۇلەسى بىر­تىن­دەپ ۇلعايىپ, 20%-عا دەيىن جانە بۇدان دا جوعارى كورسەتكىشكە جەتۋى مۇمكىن. قازىرگى قارقىن مەن ماركەتپلەيستەردىڭ ءرولىن ەسكەرسەك, اسىرەسە ەكونوميكانى ودان ءارى تسيفر­­لاندىرۋ جاعدايىندا بۇل بولجام شىندىققا جاناسادى.