جاستار كاسىپكەرلىگى: قولداۋ بار, قايتارىمى قالاي؟

الايدا كاسىپكەرلەردىڭ جاس ەرەكشەلىكتەرىن سالىستىرىپ قاراعاندا, ولاردىڭ اراسىندا 35 جاسقا دەيىنگى جاستاردىڭ ۇلەسى ايتارلىقتاي تومەن ەكەنى بايقالادى. ءوڭىر تۇرعىندارىنىڭ 28%-ى – 18–35 جاس ارالىعىن­داعىلار. دەمەك, جاستار الەۋەتى جەتكىلىكتى بولسا دا, كاسىپ­كەرلىككە تولىق تارتىلماعان.

ەكىنشى جاعىنان, جاستاردى قولداۋعا ارنالعان ءتۇرلى مەملەكەتتىك باعدارلامالار مەن گرانتتىق قولداۋلار جۇمىسپەن قامتۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالار, جاستار ساياساتى, كاسىپكەرلىك باسقارمالارى مەن «اتامەكەن» ۇكپ وڭىرلىك فيليالى ارقىلى جۇيەلى تۇردە ىسكە اسىرىلىپ كەلەدى.

ماسەلەن, وڭىرلىك جۇمىسپەن قامتۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالار باسقار­ماسىنىڭ تاپسىرىسىمەن «اتامەكەن» ۇكپ فيليالىندا بىلتىر «باستاۋ بيزنەس» جوباسى اياسىندا 2 283 جاس كاسىپكەرلىك نەگىزدەرىنە وقىپ, ولاردىڭ ىشىنەن 227-ءسى 400 اەك كولەمىندە قايتارىمسىز گرانت­قا قول جەتكىزدى. بيزنەس-جوبالارىن ءساتتى قورعاعاندار 1 ملن 500 مىڭ تەڭگەنى نەگى­زىنەن كيىم تىگەتىن ماشينا, كونديتەرلىك تاعامدار مەن نان-توقاش پىسىرەتىن پەشتەر, تور توقيتىن ستانوكتار, كولىك جوندەۋگە ارنالعان قۇرالدار, كومپيۋتەرلىك جاب­دىقتار, مال-قۇس ساتىپ الۋعا جۇمساعان. ولاردىڭ اراسىندا كوپبالالى انالار, مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندار, مۇگەدەكتىگى بار بالا تاربيەلەپ وتىرعان اتا-انالار, اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك الۋشىلار كوپ.

گرانت يەگەرى قاراجاتتىڭ جارتىسىن عيماراتتى جالداۋعا جۇمساۋعا قۇقى بار. الايدا بالالاردى دامىتۋ ورتالىقتارى مەن ءتىل ۇيرەتۋ كۋرستارىن اشقان بىرەن-ساران جاس كاسىپكەر بولماسا, قالعاندارى بار اقشاسىنا جابدىقتار ساتىپ العان. ياعني ولار عيمارات جالداۋعا قارجى جۇم­ساعىسى كەلمەگەن.

تاعى ءبىر نازار اۋدارارلىعى – قالا مەن اۋدان ورتالىقتارىنداعى جاڭادان اشىلعان نىسانداردىڭ دەنى ۇساق ساۋدا مەن قىزمەت كورسەتۋ سالاسىندا شوعىرلانسا دا, ۇزاقمەرزىمدى, تۇراقتى كاسىپكە اينالماي كەلەدى. ولاردىڭ كوبى بىرەر جىلدىڭ ىشىندە جابىلىپ قالادى. بۇل جاعداي تەك مەملەكەت قارجىسىمەن ءىس باستاعاندارعا عانا ەمەس, جەكە قارجىسىن قۇيعاندارعا دا ءتان. گرانتتىڭ قىسقامەرزىمدى جوبالارمەن اياقتالۋىنىڭ بىرنەشە سەبەبى بار. ەڭ الدىمەن, مەملەكەتتىك باعدارلامالار ارقىلى بەرىلەتىن قارجى كولەمىنىڭ شەكتەۋلى بولۋى (ەڭ كوپ گرانت قارجىسى 5 ملن تەڭگە, ەڭ تومەنگىسى 400 اەك كولەمىندەگى 1,5 ملن تەڭگە), وعان كوپشىلىكتىڭ قول جەتكىزە الماۋى. جوعارىدا كورسەتكەنىمىزدەي, بىلتىر «باستاۋ بيزنەس» ارقىلى كاسىپكەرلىك نەگىزدەرىنە وقىعان 2 283 جاستىڭ 227-ءسى عانا 1,5 ملن تەڭگە قايتارىمسىز گرانت ۇتتى. قالعان ۇمىتكەرلەر مۇنداي قولداۋعا يە بولا المادى. بالكىم, قازىرگى ينفلياتسيا دەڭگەيىن ەسكەرىپ, «باستاۋ بيزنەس» ارقىلى قارجى بەرۋدى كوبەيتكەن ءجون بە؟ تەگىن كەلگەن قارجى قۇمعا سىڭگەن سۋ سياقتى بەيبەرەكەت جۇمسالىپ كەتپەس پە دەگەن قاۋىپ تە بار.

كوپ جاعدايدا جۇمىسپەن قامتۋ باسقارماسىنىڭ ماماندارى جاستاردى ەڭبەك نارىعىنا تارتۋدىڭ بارلىق مۇمكىن جولدارىن قاراستىرىپ كەلەدى. باسقارما ماماندارىنىڭ بەرگەن مالىمەتىنە قاراعاندا, بىلتىر جۇمىسقا ورنا­لاس­تىرىلعان 47 382 اقتوبەلىكتىڭ 19 930-ى نەمەسە 42%-ى – جاستار. سونىڭ ىشىندە بوس جۇمىس ورىندارى جارمەڭكەسى ارقىلى 12 114, «جاستار تاجىريبەسى» باعدارلاماسى ارقىلى 2 152 ادام ورنالاسسا, قىسقا مەرزىمدى كاسىپتىك بىلىممەن 170 جاس قام­تىلىپ, ەلەكتروندى ەڭبەك بيرجاسى ارقىلى ونلاين وقىتۋعا 1 039 ادام جىبە­رىلدى. وتكەن جىلى باسقارما ماماندارى بوس جۇمىس ورىندارى جارمەڭكەسىن اي سايىن ۇيىمداستىرىپ, جۇمىس بەرۋشىلەر مەن جۇمىس ىزدەۋشىلەردىڭ باسىن ءبىر جەرگە قوسىپ وتىردى. بىلتىر وتكەن 151 بوس جۇمىس ورنى جارمەڭكەسىنە 4 183 اقتوبەلىك قاتىسسا, ونىڭ 1 122-ءسى – جاستار.

ەكىنشى جاعىنان, جاستار ساياساتى باسقارماسى اۋداندارداعى رەسۋرستىق ورتالىقتار ارقىلى ۆولونتەرلىك توپتار جۇمىسىن ۇيلەستىرىپ, اسىرەسە NEET ساناتىنداعى جاستاردى ورتاق ىسكە تارتىپ ءجۇر. رەسپۋبليكالىق «Zhas Project» جوباسىنا دا بەلسەندى قاتىساتىن وڭىرلەردىڭ ءبىرى – اقتوبە وبلىسى. ماسەلەن, 2025 جىلى «Zhas Project» جوباسى اياسىندا 200-گە جۋىق جاستىڭ الەۋمەتتىك-كاسىپكەرلىك باستاماسى قولداۋعا يە بولدى. ەڭبەك نارىعىنىڭ كۇرت وزگەرىسى ادامداردىڭ جاڭاشا ويلاپ, جاڭاشا ارەكەت ەتۋىن مىندەتتەيدى. جاساندى ينتەللەكتىنىڭ ەنگىزىلۋىمەن بيزنەس, عىلىم, مادەنيەت, مەديا, اقپاراتتىق تەحنولوگيالار, ۆولونتەرلىك سالا ساۋاتتى دا ءتيىمدى باس­تامالاردى قاجەتسىنەدى.

وسى تۇرعىدان 2021 جىلى مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن قولعا الىنعان «تاۋەلسىزدىك ۇرپاقتارى» جوباسىنىڭ جاڭاشىل, كرەاتيۆتى جاستاردىڭ باسىن بىرىكتىرىپ, شىعارماشىلىق قىر­لارىن اشىپ جاتقانى كوزگە تۇسەدى. مادەني مۇرانى دامىتۋ, «وقيتىن ۇلت» تۇجىرىمداماسى, مۋزەيلەر مەن كىتاپحانالار ءىسىن جاڭاشا باعىتتا جانداندىرۋ, عىلىمي زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋگە باعىتتالعان IT, ۆولونتەرلىك سالاداعى ستارتاپتار جىل وتكەن سايىن جاستاردىڭ ەرەكشە قىزىعۋشىلىعىن تۋعىزىپ ءجۇر. اقتوبە وبلىسىندا دا وسى جوبا قارقىندى دامىپ كەلەدى. ماسەلەن, 2024 جىلى «تاۋەلسىزدىك ۇرپاقتارى» جوباسىمەن عىلىم, مادەنيەت, بيزنەس, مەديا, اقپاراتتىق تەحنولوگيا­لار, ۆولونتەرلىك باعىتتاردا 20 جاسقا 300 مىڭ تەڭگەدەن قايتارىمسىز گرانت بەرىلسە, 2025 جىلى وسى جوبالاردى سۇيەمەلدەۋگە جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن تاعى دا 30 ميلليون تەڭگە قاراستىرىلدى. بىراق مۇنىڭ كەمشىلىگى – باعدارلاما وپەراتورلارى مەن جوبا قاتىسۋشىلارى ءبىر ۇستەل باسىندا وتىرىپ, جوبانى قورىتىندىلاپ, ونىڭ جەتىستىكتەرى مەن كەمشىلىكتەرىن تالقىلامايدى. تالداۋ جۇرگىزىلمەگەن سوڭ, باعدارلامانىڭ ناتيجەلىلىگىنە قاتىستى تولىققاندى ماعلۇمات كوپكە جەتپەيدى.

ستارتاپتاردى ەكولوگيا, قورشاعان ورتانى قورعاۋ باعىتىندا دامىتۋدىڭ وتە ماڭىزدى ەكەنىن اقتوبە قالاسى اكىمدىگىندە قولعا الىنعان ساياباقتار مەن سكۆەرلەردى اباتتاندىرۋ جوباسى كورسەتىپ وتىر. كوكتەمنەن باستاپ 26 ساياباق پەن سكۆەر جەرگىلىكتى كاسىپكەرلەر قارجىسىمەن اباتتاندىرىلسا, ونىڭ ەسكيزدەرىن وڭىرلىك ۋنيۆەرسيتەتتىڭ «ديزاين جانە لاندشافت» ماماندىعىندا وقيتىن ستۋدەنتتەرى ازىر­لەيدى. بۇل ءارى «تازا قازاقستان» اكتسيا­سىنا دا سەرپىن بەرەتىن باستاما. ستۋدەنتتەردىڭ قالانى كورىكتەندىرۋ جۇمىستارىنا ارالاسۋى وتكەن جىلى باستالدى. جازعى وندىرىستىك تاجىريبەلەرىن وسى ساياباقتاردى اباتتاندىرۋ بويىنشا وتكىزىپ, ۇزدىكتەرى قالا اكىمدىگى ۇيىمداستىرعان «جاڭا يدەيا – جايلى قالا» بايقاۋىنا قاتىسىپ, 200 مىڭ – 1 ملن تەڭگە ارالىعىندا گرانت ۇتتى. بيىل ديزاينەرلىك بەزەندىرۋ, لاندشافتىق ديزاين جۇمىستارىن ستۋدەنتتەر اۋدانداردا دا جالعاستىرادى.

وسىنداي باستامالاردى تابيعات قورعاۋ شارالارىنا دا جۇمىلدىرۋعا بولادى. ماسەلەن, قالا توڭىرەگىندە, اۋىلداردا, تاسجولدار بويىنداعى بۇلاق كوزدەرىن ارشۋ, جان-جاعىن قوقىستان تازارتۋ, اباتتاندىرۋ, كوگالداندىرۋعا جاستاردىڭ تىڭ باستامالارى كەرەك. اقتوبە قالاسىنىڭ توڭىرەگىندە مۇنداي ورىندار وتە از. جەراستى سۋ كوزدەرىن اياقاستى ەتپەۋ «تازا قازاقستان» اكتسياسىنىڭ قۇرامداس بولىگى بولۋعا ءتيىس. وسىنداي جۇمىس بىرەن-ساران بولسا دا ىسكە اسىرىلىپ كەلەدى. ماسە­لەن, بايعانين اۋدانىنىڭ اكىمى ايبەك كوپەنوۆتىڭ باستاماسىمەن ءساۋىردىڭ ەكىنشى جارتىسىندا قاراۋىلكەلدى اۋىلىنىڭ جاستارى مولدىربۇلاق اتالعان باستاۋدى ءشوپ-شالامنان تازارتىپ, اينالاسىن ادام اياعى باسپايتىنداي ەتىپ بيىكتەتۋدى جاقسى ۇردىسكە اينالدىرعان. تابيعات اياسىنداعى كورىكتى جەرلەردى, سكۆەرلەردى اباتتاندىرۋ جۇمىستارىنا ديزاين, اعاش ۇستاسى, تەمىر مەتالداردى وڭدەيتىن ماماندىقتاردا وقىپ جاتقان كوللەدج ستۋدەنتتەرىن تارتۋعا بولادى.

تۋعان جەردىڭ ءاربىر تاسىن قادىرلەيتىن جاستار ەڭبەكقور بالالاردان شىعادى. كورگەندى بالا ءۇيى مەن وقيتىن مەكتەبىنىڭ اينالاسىن جيناۋدان ارلانبايدى, جەرگە قوقىس, سىنىق ءشوپ تە تاستامايدى. داۋسىز شىندىق – ءتارتىپ پەن تازالىق, مادەنيەت­تىلىك وزگەنىڭ ەڭبەگىن باعالاۋدان باستالادى.

اقتوبە وبلىسى