پىكىر • 06 قاڭتار, 2026

ءبىز تاڭداعان جول

20 رەت
كورسەتىلدى
5 مين
وقۋ ءۇشىن

قازىرگى زاماندا جاڭالىق كوپ, بىراق وي از. الەۋمەتتىك جەلىلەر ساناعا جىلدام اسەر ەتەدى, الايدا تەرەڭ پايىمعا جەتەلەي المايدى. وسىنداي كەزەڭدە ءباسپاسوزدىڭ, اسىرەسە ساپالى گازەت-جۋرنالداردىڭ ميسسياسى بۇرىنعىدان دا ايقىندالا ءتۇستى.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ جاڭا جىلدى ەلىمىزدىڭ بەلدى باسىلىمىنا ارنايى سۇحبات بەرۋىمەن باس­تاۋى جاقسى داستۇرگە اينالدى. جۇرتشىلىق ەرەكشە كۇتەتىن بۇل ءداستۇر ەل پرەزيدەنتىنىڭ ءباسپاسوزدىڭ اعارتۋشىلىق, تالدامالىق ءرولىن ەرەكشە باعالاۋىن ايشىقتايدى. ويلانۋعا ۇيرەتەتىن, اسىقپاي وقى­لاتىن ماتىندەر – قوعامنىڭ زيات­كەر­لىك يممۋنيتەتى. وقيتىن ۇلت قانا الدىڭعى قاتاردا بولادى.

پرەزيدەنت ايتقانداي, 2025 جىل ەلىمىز ءۇشىن ەكونوميكالىق كورسەت­كىشتەر تۇرعىسىنان تابىستى بولدى. ەكونوميكا ءوسىمى 6 پايىزدان استى, ىشكى جالپى ءونىم 300 ملرد دوللارعا جەتتى. الايدا بۇل جەتىستىكتەرگە ماساتتانۋعا بولمايدى. مەملەكەت باسشىسى ەكپىن تۇسىرگەن وي – ءوسىمنىڭ ءوزى ماقسات ەمەس, ول ازاماتتاردىڭ تۇرمىس ساپاسىنا تىكەلەي اسەر ەتۋگە ءتيىس. ينفلياتسيا – كوزگە كورىنبەيتىن, بىراق ەڭ قاۋىپتى جاۋ. سوندىقتان ۇكىمەت پەن اكىمدەرگە قويىلاتىن تالاپ – ءبىر ساتكە دە بوساڭسىماۋ, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق قاڭقانى نىعايتۋ.

وتكەن جىلدىڭ باستى قورىتىن­دىسى – رەفورمالاردىڭ قايتىمسىز­دىعى. بۇل ءسوز ساياسي ۇران ەمەس, تاريحي مەجەنى بىلدىرەدى. قازاق ەلى بۇرىنعى ينەرتسيامەن ءومىر سۇرمەيدى. العا جىلجۋ بار, ول كۇردەلى, كەيدە اۋىر, كەيدە قوعامعا ۇنامايتىن شەشىمدەر ارقىلى جۇزەگە اسۋدا. بىراق مەملەكەت باسشىسى ءۇشىن باستى ولشەم – پوپۋليزم ەمەس, ناتيجە. «بىزدە باسقا جول جوق» دەگەن ءسوزدىڭ استارىندا ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جاتىر.

سول جاۋاپكەرشىلىكتىڭ ايقىن كورىنىسى – سالىق رەفورماسى. جاڭا سالىق كودەكسى فيسكالدىق ناۋقان ەمەس, ەكو­نوميكالىق ويلاۋدىڭ وزگەرۋى رەتىندە ۇسىنىلدى. بۇل – مەملەكەت, بيزنەس جانە ازامات اراسىنداعى جاڭا قوعامدىق كەلىسىم. مۇندا سالىق جازالاۋ قۇرالى ەمەس, ورتاق جاۋاپكەرشىلىكتىڭ تەتىگى. مەملەكەت باسشىسى اتاپ وتكەندەي, ادىلەتتى سالىق جۇيەسى ءالسىزدى قولداپ, ەكونوميكانىڭ تىرەگىن نىعايتۋعا ءتيىس. سالىق تولەۋ – ماجبۇرلىك ەمەس, زامانعا ساي پاتريوتيزمگە اينالۋى قاجەت.

ەكونوميكاداعى تەڭگەرىمسىز­دىكتەردى تۇزەمەيىنشە, ۇزاقمەرزىمدى تۇراقتىلىققا قول جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس. ەنەرگەتيكا مەن كوممۋنالدىق ينفراقۇرىلىمداعى ماسەلەلەر – ونداعان جىل بويى قوردالانعان شىندىق. ولاردى جاسىرىپ, بيۋدجەت قارجىسىمەن ۋاقىتشا جاماۋ ناتيجەسىز ەكەنىن ءومىردىڭ ءوزى كورسەتتى. قازىر بۇل سالادا ناقتى مودەرنيزاتسيا باستالدى: اپاتتىق تاۋەكەل ازايدى, «قىزىل ايماقتاعى» نىساندار سانى قىسقاردى. مۇندا دا مەملەكەت باسشىسى ءۇشىن باستىسى – كوزبوياۋشىلىق ەمەس, ناقتى ناتيجە.

تاريف ماسەلەسى – ەڭ سەزىمتال تاقىرىپتىڭ ءبىرى. الايدا شىن­دىقتى اينالىپ ءوتۋ مۇمكىن ەمەس. ارزان تاريفتەر بايلارعا جاسىرىن سۋبسيديا بولدى. «كوپ تۇ­تىنساڭ – كوپ تولەيسىڭ» قاعيداتى ادىلەتتى ەكونوميكانىڭ نەگىزى. ال الەۋمەتتىك وسال توپتار مىندەتتى تۇردە ادرەساتتىق قولداۋعا يە بولۋعا ءتيىس. ادىلەت دەگەنىمىز – بارلىعىنا بىردەي ەمەس, اركىمگە قاجەتتىسىن بەرۋ.

ەلىمىزدىڭ ترانزيتتىك الەۋەتى – سترا­تەگيالىق ارتىقشىلىق. مەم­­لەكەت اۋماعى ارقىلى وتەتىن حالىق­ارالىق دالىزدەر, جاڭا تەمىر­جول جەلىلەرى, پورتتار مەن لوگيس­تيكالىق حابتار – مۇنىڭ ءبارى ەلدى ەۋرازيانىڭ كولىك قاقپاسىنا اينالدىرۋعا باعىت­تالعان. مۇندا دا جۇيەلىلىك پەن ۇزاق­مەرزىمدى كوزقاراس قاجەت.

اگرارلىق سەكتورعا كورسەتىلىپ وتىرعان قولداۋ اۋقىمدى. بىراق مەم­لەكەت باسشىسى اتاپ وتكەندەي, سۋبسي­ديانىڭ ءوزى تاۋەلدىلىككە اينال­ماۋعا ءتيىس. كووپەراتسيا, ونىمدىلىك, ەكسپورتقا باعىتتالعان ءوندىرىس – اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ بولاشاعى وسىندا. ەلىمىز تەك استىقپەن ەمەس, ەت ەكسپورتىمەن دە الەمدىك نارىققا شىعۋعا قابىلەتتى.

تۋريزم, تسيفرلاندىرۋ, جاساندى ينتەللەكت, اتوم ەنەرگەتيكاسى, سيرەك كەزدەسەتىن مەتالدار – بۇلاردىڭ بارلىعى ءبىز ءۇشىن جاڭا مۇمكىندىكتەر تەرەزەسى. بىراق كەز كەلگەن تەحنولوگيانىڭ وزەگىندە ادام كاپيتالى تۇرادى. سوندىقتان ءبىلىم, كادر دايارلاۋ, ەڭبەك مادەنيەتى – مەملەكەتتىڭ باستى ينۆەستيتسياسى.

زاڭسىز اكتيۆتەردى قايتارۋ, سىباي­لاس جەمقورلىقپەن كۇرەس – مۇنىڭ ءبارى الەۋمەتتىك ادىلەتتىلىكتى قالپىنا كەلتىرۋگە باعىتتالعان. بۇل – ناۋقان ەمەس, قاعيدات. مەملەكەت زاڭ اياسىندا ارەكەت ەتىپ, الەمگە ءوزىنىڭ ۇستانىمىن اشىق كورسەتىپ وتىر.

پاتريوتيزم تۋرالى ايتقاندا دا مەملەكەت باسشىسى ناقتى ولشەم ۇسىنادى. پاتريوتيزم – ۇران ەمەس, ەڭبەك. ەلگە ادال قىزمەت ەتىپ جۇرگەن ينجەنەر, دارىگەر, مۇعالىم, فەرمەر – ناعىز وتانشىل تۇلعالار.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ «Turkistan» باسىلىمىنا بەرگەن سۇحبا­تىندا ايقىن ايتىلعان وي الدا تۇرعان 2026 جىل – تاعدىرلى كەزەڭ. ساياسي جانە ەكونوميكالىق رەفورمالاردىڭ جاڭا كەزەڭى باستالادى. بۇل جول جەڭىل ەمەس. بىراق تاريح كورسەتكەندەي, قيىندىقتاردان قاشپاي, شىندىققا تۋرا قاراعان قوعام عانا وسەدى. ءار وقىرماننىڭ ساناسىندا قالىپتاسۋى قاجەت پاراساتتى پايىم. قازاقستان ءدال وسى جولدى تاڭدادى.

 

بيبىگۇل جەكسەنباي,

سەنات دەپۋتاتى

سوڭعى جاڭالىقتار