– بالالىق شاعىم قيىن-قىستاۋ, كوكوزەك شاققا تاپ كەلدى. اكەم جارىقتىق ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستىڭ جالعاسى, جاپون ميليتاريستەرىمەن بولعان سوعىسقا قاتىسقان ساقا جاۋىنگەر ەدى. ول جەڭىسپەن ورالعان جىلى, ياعني قىرىق بەسىنشى جىلدىڭ سوڭىندا التايدىڭ قوبدا ايماعىندا تۋىپپىن. ءۇش جاسىمدا انام ومىردەن ءوتىپتى.
جەتى جاسىمدا اكەم وتباسىن باستاپ, تىرشىلىك قامىمەن ۇلانباتىردىڭ ىرگەسىندەگى ءتۇپ ايماعىنداعى جاڭادان اشىلىپ جاتقان شاحتاعا جۇمىس كۇشى رەتىندە كوشىپ كەلدى. وسى جەردە ەسەيىپ, 15-كە تولعاندا «جاسى 18-دە» دەگەن جالعان قۇجات جاساتىپ, شاحتاعا ءتۇستىم.
ومىرىمدە اۋىر جۇمىس ىستەمەگەن ماعان العاشىندا كۇرەكتىڭ ءوزىن كوتەرۋ وڭايعا سوققان جوق. قاسىمدا ءوزىم قۇرالپى ءبىر بالا جانە جاسى ەلۋدى ەڭسەرگەن تاجىريبەلى, پوشىمى مايلى شۇجىق سياقتى تىعىرشىقتاي اعاي بولدى. دوسىم ەكەۋمىز مىقشىڭداپ بىزگە تيەسىلى ۆاگوندى تولتىرا الماي جاتقاندا, انا اعاي جالعىز ءوزى ءبىر ۆاگوندى اۋزى-مۇرنىنان شىعارىپ قويىپ, بىزگە كەلىپ كومەكتەسەتىن ەدى. ەكى ايدان كەيىن ءبىز دە شىنىعىپ, جۇمىسقا ۇيرەنىپ اعايدان قالىسپايتىن بولدىق.
– وسىنداي جاعدايدا ونەرگە قالاي بەت بۇردىڭىز؟
– شاحتادا ءجۇرىپ كوركەم ونەرپازدار قاتارىندا ءان ايتا باستادىم. ونىڭ سىرتىندا ۇلانباتىر قالاسى جاقىن بولعاندىقتان اۋىلىمىزعا ونەر ۇجىمدارى گاسترولدىك ساپارمەن ۇنەمى كەلىپ تۇردى. بىردە ورتالىق دراما تەاتر ارتىستەرى كەلىپ سپەكتاكل قويدى. ءبىز ولارعا ۇجىم اتىنان مەرەكەلىك كونتسەرت دايىنداپ كورسەتتىك. مەن ءان ايتتىم.
استانالىق قوناقتاردى باستاپ كەلگەن ادام جەكە شاقىرىپ الىپ: ء«اندى جاقسى ايتادى ەكەنسىڭ, موڭعول تىلىندە دە ءتاۋىر سويلەيتىن كورىنەسىڭ, سەن قالاعا كەلىپ كاستينگكە ءتۇس», دەدى. مەن اڭ-تاڭمىن. سويتسەم, مينيسترلىك لودويدامبا دەيتىن اتاقتى جازۋشىنىڭ «كۇنا مەن ساۋاپ» اتتى رومانىنىڭ جەلىسىمەن كينو تۇسىرگەلى جاتىپتى.
باردىم. كاستينگكە ءتۇستىم. ء«تۇر-تۇلعاڭ, بەت-بەينەڭ موڭعولعا ۇقسامايدى» دەپ رەجيسسەر جاراتپادى. ەسەسىنە, ورتالىق تەاترعا قابىلداندىم. بۇل جەردە كۇيىم بولمادى. ءارى قارا شاڭىراعىم شاحتانى تاستاپ باي-ولكەگە كوشىپ كەتكەندىكتەن, وتباسىمدى ساعىنامىن. جىلعا جەتپەي جۇمىستى تاستادىم دا, تۋعان ەلگە تارتىپ وتىردىم. بۇل 1963 جىلدىڭ قىركۇيەك ايى ەدى. ءبىر اپتادان كەيىن اكەم اۆتوبازانىڭ باستىعىمەن سويلەسىپ, «سلەساردىڭ كومەكشىسى» دەگەن جۇمىسقا ورنالاستىردى. ادام دەگەن قىزىق جاراتىلىس قوي, ء«انشى بولام» دەگەن ارمانىم جايىنا قالىپ, بۇدان بىلاي كۋرس وقىپ, شوپىر بولۋدى ويلاي باستادىم.
– تىرشىلىك ازابىن ءبىر كىسىدەي تارتقان ەكەنسىز, ءا؟
– بىردە ماي-ماي بولىپ ەسكى ماشينانىڭ موتورىن اقتارىپ جاتىپ ەدىم, «ايماقتىق مادەنيەت باسقارماسى» شاقىرىپ جاتىر دەگەن حابار جەتتى. باردىم. «سەن بالا جۇمىسىڭدى تاستاپ نەگە قاشىپ كەتكەنسىڭ؟ مادەنيەت مينيسترلىگى, وپەرا جانە بالەت تەاترى ىزدەپ جاتىر», دەدى ايماق مادەنيەتىنىڭ باستىعى زيادابەك دەگەن اعامىز.
مەن بولسام اتا-انام ەلگە كوشىپ كەلگەنىن, قالادا جالعىز تۇرا الماعانىمدى ايتىپ جاتىرمىن. جارىقتىق زياش اعام: «ولاي بولسا سەن ءوزىمىزدىڭ تەاترعا ءانشى بولىپ جۇمىسقا كىرەسىڭ, سوندا عانا الىپ قالا الامىز», دەدى. ءسويتىپ, ۇلانباتىرعا قايتپاۋ ءۇشىن امال جوق, ايماقتىق دراما تەاترعا ءانشى بولىپ جۇمىسقا ورنالاستىم. «ۋ-شۋ باسىلعانشا تەاتردا جۇرە تۇرايىن, كەيىن شوپىر بولارمىن», دەپ ءوزىمدى جۇباتتىم. بىراق تاعدىر دەگەن باسقاشا ەكەن, وسى تەاتر سالاسىندا ءومىر بويى قالىپ قوياتىنىمدى, وسىندا ءجۇرىپ ەكىنىڭ بىرىنە بۇيىرمايتىن اتاق-ابىرويعا كەنەلەرىمدى بىلگەن جوق ەدىم.
– بۇل ايماقتا قازاق دراما تەاترى ەل اراسىنان ونەرلى ادامدار جيناپ, كاسىبيلىك دەڭگەيگە بەت العان جىلدار ەمەس پە؟
– ءدال سولاي. مۇنداعى قازاقتىڭ مادەنيەتى مەن ونەرىن وركەندەتۋگە قازاقستاننان مۋزىكاتانۋشى پەداگوگ قابيدولدا تاستانوۆ, حور-كاپەللاعا زويا جاراسباەۆا, مۋزىكا اسپاپتارىن جاساۋشى قامار قاسىموۆ قاتارلى مايتالماندار كەلىپ, جەرگىلىكتى تالانت يەلەرىمەن بىرگە ولكە رۋحانياتىنىڭ جاندانۋىنا دەم بەرىپ, جاسامپازدىق تانىتىپ جاتقان تۇس ەدى. وسى قاتاردا مەن دە ءجۇردىم. كەشىكپەي تەاتر ءبيشىسى ماكەي قاليدولداقىزىمەن وتباسىن قۇردىم.
1966 جىلى كۇزدە قازاقستاندا موڭعوليانىڭ مادەني كۇندەرى وتەتىن بولدى. وسى توپقا مادەنيەت مينيسترلىگى مەنى قوسقان ەكەن. قاتتى قۋاندىم. العاش رەت اتامەكەنگە تابانىم ءتيدى. موڭعول ارتىستەرى الماتى, جامبىل, شىمكەنت قالالارىن ارالاپ كونتسەرت قويدى. كەڭەس-موڭعول دوستىق قوعامىنىڭ قازاقستانداعى وكىلى شامجانوۆانىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن قۇرمانعازى اتىنداعى كونسەرۆاتوريادا حالىقپەن كەزدەسۋ بولدى.
وسى ساپاردا مەنى اتاقتى جازۋشى سابەڭ – ءسابيت مۇقانوۆ ءوزى ىزدەپ كەلىپ سالەمدەستى. قوشتاساردا «بالام, ءالى جاس ەكەنسىڭ, وقىپ ءبىلىم ال. ەگەر الماتى كونسەرۆاتورياسىندا وقىعىڭ كەلسە, حابارلاس, كومەكتەسەيىن», دەدى. سول ءبىر اتاقتى ادامنىڭ قاراپايىمدىلىعى, مەيىرباندىلىعى, قۇلاققا جاعىمدى جۇمساق ءۇنى ءالى كۇنگە دەيىن ەسىمنەن كەتپەيدى.
ءسويتىپ, اتاجۇرتىمدى كورىپ ارقا-جارقا قالىپتا ەلگە ورالدىم. كەلسەم تەاتر ۇجىمى ابىر-سابىر. ايماققا موڭعول حالىق پارتياسىنىڭ باس حاتشىسى يۋمجاگين تسەدەنبال ۇلكەن دەلەگاتسيانى باستاپ كەلە جاتىر ەكەن. كەلدى. تايلى-تۇياعىمىزبەن تىك تۇرىپ قارسى الدىق. تەاتردا كەزدەسۋ ءوتتى. مەن ءان ايتتىم. ءانىم باس حاتشىعا ۇناعان بولۋى كەرەك. كەشكى سالتاناتتى قابىلداۋ راسىمىنە شاقىرىلدىم. داستارقان باسىندا باس حاتشى ماڭىنداعى شابارماندارىنا مەنى نۇسقاپ «مىنا جىگىتتى وقۋعا جىبەرىڭدەر» دەدى. مەن وعان اسا ءمان بەرە قويمادىم. قوناقاسى ۇستىندە شالقىپ وتىرىپ ايتىلعان ءسوز شىعار دەپ توپشىلادىم. سويتسەم, باس حاتشىنىڭ اۋزىنان شىققان ءسوز اتىلعان وق ەكەن. جوعارىدا سابەڭ جارىقتىق ايتقان ۇسىنىس جايىنا قالىپ, 1967 جىلدىڭ كۇزىندە ءدام تارتىپ بولگاريانىڭ استاناسى سوفيا قالاسىنا وقۋعا اتتاندىم.
قىزىق بولعاندا پويىز يركۋتسك قالاسىنا كەلگەندە سوقىرىشەگىم ۇستاپ, دارىگەرلەر پويىزدان ءتۇسىرىپ الىپ قالدى. ءبىراۋىز ورىسشام جوق. وتانى ورىس ايەل جاسادى دا, اۋرۋحانادا توعىز كۇن جاتقىزىپ, ونىنشى كۇنى ماسكەۋدىڭ پويىزىنا سالىپ جىبەردى.
– سونىمەن وقۋ نە بولدى؟
– كەلسەم ساباق باياعىدا باستالىپ كەتىپتى. ءبىر بولمەدە ءۇش ادام تۇرامىز. ءبىرىنىڭ ۇلتى – نورۆەگ, ەكىنشىسى سۋدان ەلىنىڭ ازاماتى. ۇشەۋمىز دە سويلەسەتىن ورتاق ءتىل جوق. سۋداندىق ستۋدەنت ناماز وقيدى. «مەن دە مۇسىلمانمىن» دەپ ايتقىم كەلەدى, بىراق قۇرعىر ءتىل جوق. ايماقتىق تەاتردا «اقان سەرى – اقتوقتى» قويىلىمىن ساحنالاعان ەدىك. سوندا قۇران اياتتارى وقىلاتىن جەرى بار-تىن. سول ەسىمە ءتۇسىپ سونىڭ ارابشا نۇسقاسىن سۋداندىققا ايتپايمىن با؟ اناۋ «سەندە مۇسىلمانسىڭ با؟» دەپ ءماز. وسىلاي كۇندەر ءوتىپ جاتتى. ۋاقىت وتە كەلە ءتىل ۇيرەندىك, مۋزىكالىق ساۋات اشتىق.
جالپى, مەنىڭ ومىرىمدە سوفيا كونسەرۆاتوريادا وقىعانىم, ءوز ۇلتىمنىڭ ءان ونەرىن جەتە ءتۇسىنىپ, ونى تۇلا بويىما سۇيسىنە سىڭىرۋىمە كومەك بولۋمەن قاتار, الەمدىك وزىق كلاسسيكالىق مۋزىكاعا دەن قويىپ, ولاردى بيىك كاسىبي دەڭگەيدە ورىنداۋىما مۇمكىندىك بەردى. ونىڭ سىرتىندا كلاسسيكالىق مۋزىكانىڭ قارا شاڭىراعى يتاليا مەن فرانتسيا كونسەرۆاتورياسىندا وقىعان ناعىز كاسىبي ۇستازداردان ءدارىس الدىم.
شىنىمدى ايتسام, العاشقىدا سيمفونيا, وپەرا دەگەن ونەردى ۇعىپ, ءتۇسىنۋ وڭايعا سوقپادى. ويتكەنى وپەرا ۆوكالدىق, مۋزىكالىق, حورەوگرافيالىق, دراماتۋرگيالىق جانە بەينەلەۋ ونەرى قوسىلعان سينتەزدىك جانر. ونى ءتۇسىنۋ ءۇشىن اۋەلى مازمۇنىن ءبىلۋ كەرەك ەكەن. ودان كەيىن مۋزىكالىق ءماتىندى قۇلاق قۇرىشىڭ قانعانشا تىڭداپ, بويىڭا ءسىڭىرۋ قاجەت. ول ءۇشىن الەم مۋزىكاسىنىڭ كلاسسيكتەرى موتسارت, بەتحوۆەن, ۆەردي, روسسيني, پۋچچيني, چايكوۆسكي, گلينكا, مۋسورگسكي, شوستاكوۆيچ, ت.ب. كەرەمەتتەردىڭ كاسىبي تۋىندىلارىن ۇزبەي تىڭداپ, سۋسىنداعان ابزال.
مەنىڭ تولىققاندى ساپالى وپەرا ءانشىسى بولۋىما ۇستازىم يتاليا كونسەرۆاتورياسىنىڭ تۇلەگى, پروفەسسور حريستو برىمباروۆتىڭ ەڭبەگى زور. سونىمەن قاتار بولگاريانىڭ حالىق ءارتىسى گەورگي ديميتروۆ اتىنداعى سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, پروفەسسور, اتاقتى تەنور يليا يوسيفوۆتان ءتالىم ۇيرەندىم. وسىلاي قارت قۇرلىقتا بەس جىل وقىپ, 1972 جىلى ۇلانباتىرعا ورالدىم.
– ەلگە جەتە الماي قويىپسىز عوي؟
– ەۋروپادان ءبىلىم الىپ كەلگەن مەنى استانالىق وپەرا جانە بالەت تەاتر ۇجىمى جىلى قابىلدادى. بۇل مەكەمەنىڭ تاريحىندا جۇمىسقا تۇرعان تۇڭعىش قازاق ەكەنمىن. وسىندا تابان اۋدارماي 20 جىل قىزمەت اتقاردىم. بۇل جىلدار مەنىڭ شىعارماشىلىق وسۋىمە, كاسىبي ءانشى بولىپ قالىپتاسۋىما, قاراپايىم كورەرمەنگە ەستەتيكالىق ءتالىم بەرىپ, ىقپال ەتە الاتىن جان-جاقتى ونەر ادامى بولۋىما ايرىقشا اسەر ەتتى. كوپ ەل كوردىم, جەر كوردىم. الەمنىڭ ۇلكەن ساحنالارىندا ءان شىرقادىم. ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ ءتىسى باتا بەرمەيتىن كۇردەلى وپەرالاردى ورىندادىم.
– ءسىزدى موڭعول جۇرتىنا تانىتقان چايكوۆسكيدىڭ «ەۆگەني ونەگين» وپەراسىنداعى ونەگين ءرولى جانە كۇللى حالىق ءسۇيىپ تىڭدايتىن «اق سامايلى التايىم» ءانى ەمەس پە؟
– «ەۆگەني ونەگين» – وركەنيەتكە جانە مادەنيەتكە ۇمتىلعان ءاربىر ەلدىڭ وپەرا تەاترلارىنىڭ رەپەرتۋارىندا بولۋعا ءتيىستى ماڭگى وشپەس وزىق تۋىندىلاردىڭ ءبىرى. باقىتىما قاراي ونەگين ءرولى مەنىڭ داۋىسىما, مىنەز-قۇلقىما, فاكتۋرا جاعىنان دا جانىما جاقىن بولدى. ونىڭ سىرتىندا بىلىكتى, مىقتى وپەرا رەجيسسەرى كەز بولىپ, جاقسى قويىلىم جاسالىپ, ونەگينىم ءساتتى شىقتى. ناتيجەسىندە, «مەنىڭ ونەگينىم» زور ابىروي اكەلدى. 1975 جىلى «ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىس», كەيىن 1981 جىلى «موڭعوليا حالىق ءارتىسى» اتانۋىما سەپتىگى ءتيدى.
بىردە لەنينگرادتىڭ س.كيروۆ اتىنداعى اكادەميالىق وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ باس رەجيسسەرى, «ەۆگەني ونەگيندى» كوپ رەت ساحناعا قويىپ ابدەن داعدىلانعان اتاقتى مامان ر.تيحوميروۆ موڭعوليا مادەنيەت مينيسترلىگىنىڭ شاقىرۋىمەن ۇلانباتىرعا كەلىپ ونەگيننىڭ ورىس تىلىندەگى پرەمەراسىن تاماشالادى.
قويىلىمنان كەيىن ادەتتەگىدەي باسقوسۋ شاراسى ءوتتى. وسى وتىرىستا رومان رينارحوۆيچ ماعان: «الەمنىڭ قاي تۇكپىرىنە بارساڭ دا ۇيالمايتىن ونەگين ەكەنسىڭ», دەپ باعا بەردى, ول پىكىرىن ارنايى قۇتتىقتاۋ حات سياقتى قاعازعا جازىپ ۇستاتتى. وسى قۇجات كۇنى بۇگىنگە دەيىن جەكە مۇراعاتىمدا ساقتاۋلى تۇر.
– باسىڭىزدان نەبىر تاڭعاجايىپ وقيعالار وتكەنىن دە ەستىگەنبىز...
– مىنا ءبىر ءسات كوكەيىمدە قالدى. 1986 جىلدىڭ سوڭى بولاتىن. ۇزاق جىل وتاسقان جارىم, بالالارىمنىڭ اناسى ماكەي قايتىس بولىپ, بالا-شاعا, تۋىس-تۋعان ءبارىمىز قارالى, قامكوڭىل كۇيدە جۇدەپ-جاداپ جاڭا جىلدى قارسى الدىق. وسى كۇندەرى ءتىپتى تەاترعا بارۋعا زاۋقىم سوقپادى. ۇزاق ۋاقىت وزىمە كەلە الماي سەندەلىپ ءجۇردىم. سودان ناۋرىز ايىنىڭ باسى بولۋى كەرەك, تەاتر اكىمشىلىگى «كەلىپ كەتسىن» دەگەن سوڭ, باردىم. ماسەلە بىلاي ەكەن, كەڭەس وداعىنىڭ سۆەردلوۆسكى قالاسىنداعى اكادەميالىق وپەرا جانە بالەت تەاترى مەن موڭعوليانىڭ وپەرا جانە بالەت تەاترى اراسىندا شىعارماشىلىق كەلىسىمشارت بار ەكەن. وسى كەلىسىم بويىنشا موڭعوليالىق ءبىر وپەرا ءانشىسى كەلىپ «ريگولەتتو» جانە «تراۆياتا» وپەرالارىنا قاتىسۋعا ءتيىس كورىنەدى.
تەاتر باسشىسى سالعان جەردەن «ورىستار بىزدەن جاۋاپ كۇتىپ وتىر. سول سپەكتاكلگە ءسىزدى لايىق كورىپ وتىرمىز. جاستارعا سەنىم از. ەگەر دە قاتىسا المايمىن دەسەڭىز, ولارعا قويىلىمدى كەيىنگە قالدىرۋ تۋرالى ءوتىنىش جىبەرەمىز», دەپ ءتۇسىندىردى. جالپى, قانداي دا ءبىر وپەرالىق قويىلىمعا سىرتتان ءارتىس شاقىرۋ سيرەك جاعداي. ەگەر شاقىرعان بولسا, ول مارتەبە سانالادى.
بۇل سپەكتاكلگە شىقپاعانىما ءبىراز ۋاقىت بولىپ, ساحنانى ساعىنىپ جۇرگەن كەزىم ەدى. ونىڭ ۇستىنە نەگىزگى كاسىبىم بولعاندىقتان «قاتىسا المايمىن» دەۋ ىڭعايسىز. قىسقاسى, كەلىستىم. سۆەردلوۆسك قالالىق اكادەميالىق وپەرا جانە بالەت تەاترى سول كەزدە رەسەيدەگى ۇلكەن تەاتردىڭ ءبىرى سانالاتىن.
كەلسەم, ءبىر اي بۇرىن ۇزىندىعى تەاتردىڭ بويىمەن بىردەي جاريا (انونس) ءىلىپ, سپەكتاكلگە كىمدەر قاتىساتىنى حاقىندا حابارلانىپ قويىپتى. شولىپ قاراسام, «تراۆياتاداعى» ۆيولەتتا رولىنە رسفسر ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى تاتيانا بوبروۆيتسكايا, «ريگولەتتوداعى» گەرتسوگ جانە «تراۆياتاداعى» الفرەد رولىنە رسفسر حالىق ءارتىسى تانىمال تەنور ارتۋر جيلكين وينايدى ەكەن. بۇلاردىڭ ەكەۋى دە ساحنالىق وپەرانىڭ جىلىگىن شاعىپ, مايىن ىشكەن انشىلەر. ال مەنى ريگولەتتو مەن جەرمونعا وينايدى دەپتى.
1987 جىلى 13 اقپان كۇنى سپەكتاكل ريگولەتتومەن باستالدى. شەتەلدەن انشىلەر كەلگەندىكتەن تەاتر كورەرمەنگە لىق تولدى. قاي ەلدە بولسىن وپەرانى ءسۇيىپ تىڭدايتىن ءوز جانكۇيەرلەرى بولارى حاق.
ءبىرىنشى ءبولىمنىڭ سوڭىندا ريگولەتتو مەن دجيلدا ەكەۋىنىڭ العاشقى دۋەتى بار. ەرجەتىپ ەسەيگەن شاعىندا ۇيگە قامالىپ ابدەن زەرىككەن دجيلدا: «مەنى ۇيدەن نەگە شىعارمايسىز, مەنىڭ انام قايدا, ەسىمى كىم, ماعان ايتىپ بەرىڭىزشى؟», دەپ اكەسىنە جالىناتىن ەپيزود بار-تىن.
سوندا ريگولەتتو: «ومىردەن وزعان سۇيىكتىم تۋرالى سۇراپ, قايداعىنى ەسىمە سالىپ جارالى جانىمدى قيناماشى! جارىمجان, مۇگەدەك دەمەي, مەنى ءسۇيىپ جاناشىرلىق تانىتقان جالعىز ادام سول ەدى. مەنىڭ ومىردەن كورگەن بارلىق جاقسىلىق قىزىعىمدى وزىمەن بىرگە الىپ كەتتى ەمەس پە؟», دەپ و دۇنيەلىك ايەلىن ەسىنە الىپ, وتە مۇڭدى انمەن جوقتاپ, تەبىرەنىپ جىلاپ قىزىنا ايتىپ بەرەدى.
وسى ەپيزودتى ورىنداپ تۇرعانىمدا جاقىندا دۇنيەدەن وتكەن جارىم ەسىمە ءتۇسىپ, كوزىمنىڭ جاسى اعىل-تەگىل پارلاپ كەتكەنىن ءوزىم دە بىلمەي قالدىم. كورەرمەندەر تەگى مەن «وبرازعا ەلىتىپ» جىلادى دەگەن بولۋى كەرەك ءار جەردە بەت ورامالمەن كوز جاسىن ءسۇرتىپ وتىرعانداردى بايقادىم. دەرەۋ وزىمە «قابىلاش, سپەكتاكلدىڭ سوڭىنا دەيىن ءالى دە ءبىرتالاي ۋاقىت بار, جىگەرىڭدى جينا!» دەپ ەسكەرتىپ, ەسىمدى جيىپ سپەكتاكلدى جالعاستىرا بەردىم.
– قازاقستان تاۋەلسىزدىك العان تۇستا ءسىز موڭعولياداعى ابىرويلى جۇمىسىڭىزدى تاستاپ اتامەكەنگە ورالدىڭىز...
– قازاقستان تاۋەلسىزدىك الاردان بۇرىنىراق 1991 جىلدىڭ جازىندا اباي اتىنداعى مەملەكەتتىك اكادەميالىق وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ شاقىرۋىمەن الماتى قالاسىنا گاسترولدىك ساپارمەن كەلىپ, «تراۆياتا» جانە «توسكا» وپەرالارىنا قاتىستىم. وسى ساپارىمدا مادەنيەت مينيسترلىگىمەن, تەاتر اكىمشىلىگىمەن كەلىسىپ ەكى جىلعا كەلىسىمشارت جاساپ قايتتىم. بارعان سوڭ باسشىلارىما «قازاقستانعا كەتەمىن» دەپ ايتا الماي, ءبىراز ۋاقىت ءجۇرىپ قالدىم. اقىرى ايتتىم, ولار ماقۇل كورمەدى. قيىن-قىستاۋ شاقتا ءبىزدى تاستاپ كەتكەنىڭ قالاي دەپ جاتىپ كەپ تۋلادى. مەن دە ءوز دەگەنىمنەن قايتپادىم.
اقىرى 1992 جىلدىڭ تامىز ايىندا وتباسىمدى الىپ الماتىعا كەلدىم. ەكى كۇننەن كەيىن اباي اتىنداعى اكادەميالىق وپەرا جانە بالەت تەاترىنا ءانشى-سوليست بولىپ قابىلداندىم. مادەنيەت مينيسترلىگىنىڭ جاتاقحاناسىنان ەكى بولمە بەردى.
تەاتر جاڭا ماۋسىمىن پ.ي.چايكوۆسكيدىڭ «ەۆگەني ونەگينىمەن» باستادى. وسىندا باستى ءرولدى سومدادىم. ونىڭ سىرتىندا قازاقتىڭ ءتول وپەرالارى «اباي», ء«بىرجان-سارا», «قامار سۇلۋ», «ەر تارعىن» سپەكتاكلدەرىنە قاتىسا باستادىم. جاڭا ورتاعا ءسىڭىسىپ كەتۋىمە سول كەزدەگى تەاتر ديرەكتورى, قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى بازارعالي جامانباەۆ, باس رەجيسسەرى بايعالي دوسىمجانوۆ, اعا بۋىن ارىپتەستەرىم روزا جامانوۆا, باقىت ءاشىموۆا, وتە تالانتتى ءانشى مۇرات مۇساباەۆ قاتارلى ونەر مايتالماندارى رۋحاني دەم بەرىپ, سىيلاستىق تانىتتى.
– قازاقستانعا قونىس اۋدارعاننان كەيىن موڭعولياعا قايتا باردىڭىز با؟
– 1996 جىلدىڭ كۇزىندە موڭعوليا مادەنيەت مينيسترلىگى مەن ۇلانباتىر قالا اكىمشىلىگى سول ەل استاناسىنىڭ 365 جىلدىق تويىنا كەلىڭىز دەپ ەلشىلىك ارقىلى شاقىرۋ جىبەرىپتى. ماسكەۋ ارقىلى ۇشىپ باردىم. مەرەكەلىك كونتسەرت باستالدى. زال تولا ىعاي مەن سىعايلار وتىر. جۇرگىزۋشى «قازاقستاننان حالىق ءارتىسى قابىلاش كەلدى. ول ءوزىنىڭ ءتول ءانى «اق سامايلى التايدى» شىرقاماق» دەپ جاريالادى.
ساحناعا شىقسام, كۇللى كورەرمەن ءان باستالماي جاتىپ, اياعىنان تىك تۇرعان كۇيى ۇزاق قول سوعىپ قارسى الدى. سيمفونيالىق وركەستر ءاندى ويناي باستاعانعا دەيىن وتىرمادى. مەن نە ىستەرىمدى بىلمەي ابىرجىپ قالدىم. كوزىمە جاس ءۇيىرىلىپ, كوڭىلىم الابۇرتىپ بارادى. كىرىسپە مۋزىكا تامامدالۋعا تاياۋ. ميكروفونعا باياۋ جاقىنداپ بارىپ ءاندى ارەڭ باستادىم. باياعىداي كۇڭىرەنتىپ ايتىپ شىقتىم. كورەرمەن بۇل ءاندى ساعىنىپ قالعان سياقتى, تاعى دا تىك تۇرىپ ۇزاق قول سوقتى.
كوپشىلىككە ءيىلىپ ىزەت ءبىلدىرىپ, ساحنادان كەتىپ بارا جاتىر ەدىم, وركەستر تابان استىندا قايتادان «اق سامايلى التاي» ءانىن باستاپ كەتتى. ديريجەرگە قاراسام ك ۇلىمسىرەپ, «تاعى دا ءبىر مارتە ايتىپ جىبەر» دەگەندەي يشارات ءبىلدىردى. ارينە, قايتا ايتۋعا تۋرا كەلدى. وسى جولى دۇرىستاۋ ايتىلعانداي بولدى. كەيبىر كورەرمەندەر كوزىنە جاس الدى. بۇل مەنىڭ قۇدىرەتىم ەمەس, ءاننىڭ قۇدىرەتى. وسىنداي ساتتەردە وزىڭنەن باسقا باقىتتى جان جوقتاي سەزىنەسىڭ. جوعارىدا ءوزىڭىز ايتقانداي موڭعول ساحناسىندا ءانشى رەتىندە مەنىڭ باعىمدى اشقان, جۇلدىزىمدى جارقىراتقان – وسى ءان,
شىراعىم.
– ۋاقىت ءبولىپ اڭگىمەلەسكەنىڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن –
بەكەن قايرات ۇلى,
«Egemen Qazaqstan»
