مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم مەن تاربيە ساپاسى قانداي؟

بريفينگتە ءسوز العان وقۋ-اعارتۋ ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى مايرا مەلدەبەكوۆا ەڭ اۋەلى بۇرىن دا, بۇگىن دە كۇن تارتىبىنەن تۇسپەي تۇرعان تاقى­رىپقا توقتالدى. ونىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, ەلىمىزدە كەزەكتەگى 2-6 جاس ارالىعىنداعى بالالاردى بالاباقشامەن قامتۋ دەڭگەيى 95,9 پايىزعا جەتكەن. بۇعان جاڭا بالاباقشالاردىڭ بوي كوتەرۋى, ۆاۋچەرلىك قارجىلاندىرۋ مەحانيزمىنىڭ ەنگىزىلۋى ايتارلىقتاي سەرپىن بەرىپ وتىر.

«كەيىنگى 5 جىلدا ەلىمىزدەگى مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىمداردىڭ سانى 10 650-دەن 12 مىڭعا (11 909) جۋىقتادى. 2023 جىلدان بەرى 182 مىڭ جاڭا ورىن اشىلدى (60,7%). بۇل ۇيىمداردا 1 ميل­ليوننان استام بالا تاربيەلەنىپ جاتىر. مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا قولجەتىمدىلىكتى, قىزمەت ساپاسىن جانە اشىقتىقتى ارتتىرۋ ماقساتىندا بىلتىردان باستاپ مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىمداردا ۆاۋچەرلىك قارجىلاندىرۋ قاناتقاقتى جوباسى ىسكە قوسىلدى. بۇگىندە قاناتقاقتى جوباعا 20 قالا 16 اۋدان قوسىلدى. وسى مەحانيزم ارقىلى 5 231 بالاباقشاعا 726 مىڭ ۆاۋچەر بەرىلدى. ناتيجەسىندە, جىل باسىنان بەرى 21 ملرد تەڭگە بيۋدجەت قاراجاتى ۇنەمدەلىپ جاڭا ۆاۋچەرلەردى قارجىلاندىرۋعا ماقساتتى تۇردە باعىت­تالدى. بۇل قادام كەزەكتىلىكتى 44%-عا قىسقارتۋعا, جۇمىستى اشىق جۇر­گىزۋگە مۇمكىندىك بەردى. 2023 جىلدان مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس حالىقتىڭ الەۋمەتتىك وسال توبىنا جاتاتىن وتباسى بالالارى بالاباقشالاردا تەگىن تاماقتانادى. بيىل مۇنداي كومەكتى مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىمداردا 67 200 بالا الدى», دەدى ۆيتسە-مينيستر.

م.مەلدەبەكوۆا بايانداعانداي, وتان­دىق بالاباقشالاردا 103 مىڭ پەداگوگ قىزمەت ەتەدى (مەملەكەتتىك – 60 مىڭ, جەكەمەنشىك – 43 مىڭ). 2019 جىلدان باستاپ وسى پەداگوگتەردىڭ جالاقى­سى 130 پايىزعا ارتقان. سونداي-اق 41 مىڭعا جۋىق پەداگوگكە بىلىكتىلىك ساناتى ءۇشىن لاۋازىمدىق جالاقىسىنا 30-50 پايىز ارالىعىندا قوسىمشا ۇستەمەاقى تولەنەدى. كەيىنگى ءۇش جىلدا جاڭا اتتەستاتتاۋ جۇيەسى بويىنشا بىلىكتىلىك ساناتى بار پەداگوگتەر ۇلەسى 43-تەن 47 پايىزعا ءوستى. بالاباقشا جانىنداعى 337 قۇزىرەتتىلىك ورتالىقتارىندا پەداگوگتەردىڭ ۇزدىك تاجىربيەسى جيناق­تالىپ, تاراتىلىپ جاتىر. كەيىنگى 3 جىلدا 58 پايىز مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم سالاسىنىڭ پەداگوگتەرى ءبىلىم جەتىلدىرۋ كۋرستارىنان وتكەن.

«بالالاردى ەرتە جاستان دامىتۋ, ساپالى تاربيە مەن ءبىلىم بەرۋ ماقساتىندا بىرقاتار باعدارلامالار مەن جوبالار جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. اتاپ ايتار بولساق, مەملەكەتتىك ءتىلدى تەرەڭدەتىپ ۇيرەتۋگە باعىتتالعان «تىلگە بويلاۋ» جوباسى وتكەن جىلى 5 وڭىردەگى (اقمولا, قاراعاندى, قوستاناي, سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارى مەن استانا قالاسى) 135 بالاباقشادا سىناقتان ءوتىپ, بيىلدان باستاپ جاپپاي ەنگىزىلىپ جاتىر. بالالارى بالاباقشاعا بارمايتىن اتا-انالارعا ادىستەمەلىك كومەك كورسەتۋ ماقساتىندا بالاباقشالار جانىنان جۇمىس ىستەي باستاعان 6 مىڭعا جۋىق كەڭەس بەرۋ پۋنكتىندە وسىعان دەيىن 60 مىڭنان استام اتا-انا كومەك الدى. سونداي-اق اتا-انالارعا ارنالعان «بەسكە دەيىن ۇلگەر» ءموبيلدى قوسىمشاسى جاسالدى. ءۇي جاعدايىندا بالانىڭ جاسىنا سايكەس كونتەنت تاڭداۋعا ارنالعان ويىن-جاتتىعۋلار, كەڭەستەرى بار قوسىمشانى 80 مىڭعا جۋىق اتا-انا جۇكتەگەن. مەكتەپالدى دايارلىقپەن قامتىلماعان بالالارعا ارناپ جىل سايىن جازعى كەزەڭدە «بالاقايلار مەكتەبى» ۇيىمداستىرىلادى. مۇنداي مەكتەپتە جىلدا شامامەن 100 مىڭ بالا, ونىڭ ىشىندە اۋىلدىق جەردەگى 31 700 بالا دايارلىقتان وتەدى», دەدى سپيكەر.

ءمينيستردىڭ ورىنباسارى ءباسپاسوز جيىنىندا حابارلاعانداي, بيىل 100 مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىمدا «ەرتە جاستان ەڭبەككە جانە كاسىپكە باۋلۋ» قاناتقاقتى جوباسى باستالدى. بالاباقشا مەن باس­تاۋىش سىنىپ اراسىندا ساباقتاستىقتى نىعايتۋ ماقساتىندا مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى بالانى دامىتۋدىڭ جەكە كارتاسى ۇلتتىق ءبىلىم بەرۋ دەرەكقورى بازاسى ارقىلى 1-سىنىپ مۇعالىمدەرىنە بەرىلدى. وڭىرلەردە «جاسىل بالاباقشا» ەكولوگيالىق جوباسى ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. بۇل جوبا تاربيەلەنۋشىلەردىڭ ەكولوگيالىق مادەنيەتىنىڭ دەڭگەيىن ارتتىرۋدى, تۇرعىلىقتى جەرى بويىنشا ەكولوگيالىق قاۋىپسىزدىكتى ساقتاۋدى كوزدەيدى. وڭىرلەردە بالاباقشانىڭ ۇزدىك پەداگوگيكالىق تاجىريبەسىن, «جاسىل بالاباقشالاردىڭ» جەتىستىك­تەرىن زەردەلەۋ جانە تاراتۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر.

«مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىمداردا «ادال ازامات» ءبىرتۇتاس باعدارلاماسىنىڭ ماقسات-مىندەتتەرى كۇندەلىكتى تاربيە­لەۋ-ءبىلىم بەرۋ ۇدەرىسىندە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. مۇنى ءبىز ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى, داستۇرلەردى ناسيحاتتاۋ, ۇلتتىق مادەنيەتكە, ويىندارعا, اۋىزشا حالىق شىعارماشىلىعى شىعارمالارىنا, قازاق ءتىلىن ۇيرە­نۋگە قىزىعۋشىلىقتى ارتتىرۋ; كور­كەم ادەبيەت شىعارمالارىنا قىزى­عۋشىلىقتى قالىپتاستىرۋ, تۋعان جەرگە, ەلگە, تابيعاتقا دەگەن سۇيىسپەنشىلىك سەزىمىن تاربيەلەۋ, ەكولوگيالىق مادە­نيەت, قامقورلىق, ەكولوگيالىق ساۋات­تى­لىقتىڭ قاراپايىم داعدىلارى مەن داعدىلارىن قالىپتاستىرۋ ارقىلى بالالاردىڭ ءتۇرلى ءىس-ارەكەتىندە كورىنىس تاۋىپ وتىر», دەدى م.مەلدەبەكوۆا.