– نۇرلىبەك ماشبەك ۇلى, مەملەكەت باسشىسى جاقىندا وبلىسقا جۇمىس ساپارى بارىسىندا ءوندىرىس, مادەنيەت, سپورت نىساندارىمەن, ايماق ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ جۇمىسىمەن تانىسىپ, وڭ باعا بەردى. وسى رەتتە پرەزيدەنت وڭىردە ينۆەستيتسيالىق احۋالدى جاقسارتىپ, بيزنەسكە قولايلى جاعداي جاساۋدى جالعاستىرۋدى تاپسىردى. اڭگىمەمىزدى وسىدان باستاساق.
– مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءار ساپارى بىزگە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى. پرەزيدەنتىمىز جۇمىس ساپارىن «قورقىت اتا» حالىقارالىق اۋەجايىنىڭ جاڭا تەرمينالىمەن تانىسۋدان باستاپ, بىرنەشە الەۋمەتتىك, وندىرىستىك, ءىرى ينفراقۇرىلىمدىق نىسانداردا بولدى. سىر ءوڭىرىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى, ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ جۇزەگە اسۋى مەن «تازا قازاقستان» ەكولوگيالىق باعدارلاماسى اياسىندا اتقارىلعان جۇمىستاردىڭ بارىسىن باياندادىم. سونىمەن قاتار «Orient Ceramic KZO» كومپانياسىنىڭ قىش تاقتا وندىرەتىن زاۋىتى, «Fabe Agro» جىلىجاي كەشەنى, «With You» قاتتى تۇرمىستىق قالدىقتاردى وڭدەيتىن كاسىپورنى, Seven Rivers Technologies كومپانياسىنىڭ شىنى ىدىستار, Roka Group كومپانياسىمەن بىرلەسكەن سانيتارلىق-تەحنيكالىق بۇيىمدار ءوندىرىسى جانە باسقا دا ينۆەستيتسيالىق جوبالار تۋرالى پايىمدى پىكىرىن ايتتى. ءوڭىر جۇرتشىلىعىمەن كەزدەسۋدە پرەزيدەنت ايماقتىڭ قارقىندى دامىپ كەلە جاتقانىنا توقتالىپ, الداعى ۋاقىتتا دا اۋقىمدى جۇمىس اتقارىلاتىنىن جەتكىزدى. استانا مەن الماتى قالالارىنداعىداي تاۋلىك بويى قىزمەت كورسەتەتىن ءۇشىنشى پرەزيدەنتتىك كىتاپحانا قىزىلوردادا اشىلاتىندىعىن ايتتى. بۇل باستامانى جەرلەستەرىمىز زور قۋانىشپەن قابىلداپ وتىر.
جاڭا نىسان جەرلەستەرىمىزدىڭ رۋحاني تىنىسىن اشاتىن تاربيە مەن تاعىلىم ءۇيى بولماق. ساپار اياسىندا مەملەكەت باسشىسىنا شىنى كلاستەرىن دامىتۋ, بۋ-گاز قوندىرعىسى, تاۋ-كەن بايىتۋ فابريكاسى, كالتسيلەندىرىلگەن سودا ءوندىرۋ زاۋىتى, تاۋارلى ءسۇت فەرماسى جوبالارىن ىسكە اسىرۋ جوسپارى جايىندا باياندادىق. مەملەكەت باسشىسىنىڭ قىزىلوردا وبلىسىنىڭ دامۋ قارقىنىنا, اتقارىلعان جۇمىستارعا بەرگەن وڭ باعاسى ءبارىمىز ءۇشىن زور مارتەبە. بۇل بارشامىزدى جاڭا جەتىستىكتەرگە جەتەلەيدى.
ءوڭىردىڭ بۇگىنگى دامۋى جونىندە ءسوز بولعاندا وسى جىلدىڭ 9 ايىندا بارلىق نەگىزگى ماكروەكونوميكالىق كورسەتكىشتەردىڭ وسكەنىن ايتار ەدىك. وبلىس بيۋدجەتى 851,3 ملرد تەڭگەگە جەتىپ, 2022 جىلدان بەرى 233 پايىزعا ءوستى. دامۋ بيۋدجەتىنىڭ كولەمى 2021 جىلى 47 ملرد تەڭگە بولسا, بيىل 207 ملرد تەڭگەگە جەتىپ, 4,4 ەسەگە ارتتى.
ارينە, مۇنىڭ ءبارى ەڭ الدىمەن ءار باستامامىزدىڭ جۇرت يگىلىگىنە جۇمسالاتىنىنا سەنىم بىلدىرگەن مەملەكەت باسشىسىنىڭ قولداۋىنىڭ ارقاسى. بولىنگەن قارجىنىڭ ءتيىمدى جۇمسالۋى دا قازىرگى باستى تالاپتىڭ ءبىرى. وسىعان بايلانىستى بيۋدجەت قاراجاتىن وڭتايلاندىرۋ ماقساتىندا 2022 جىلدان باستاپ الەۋمەتتىك سالاعا تەرەڭ تالداۋ جۇرگىزدىك. ناتيجەسىندە, 108 ملرد تەڭگە ۇنەمدەلدى. ونىڭ ىشىندە ءبىلىم سالاسىنان 64,3 ملرد, «ارت-سپورت» باعدارلاماسىنان 15,4 ملرد جانە الەۋمەتتىك قورعاۋ سالاسىنان 8,2 ملرد تەڭگەنىڭ ماقساتسىز جۇمسالۋىنا جول بەرمەدىك. ۇنەمدەلگەن قارجى ايماقتاعى ەڭ وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋگە, تۇرعىنداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋعا, جاڭا ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا باعىتتالدى.
– وڭىرگە سىرتتان تارتىلعان ينۆەستيتسيا كولەمى ارتىپ كەلەدى. بۇعان قانداي ءىس-شارالار ىقپال ەتىپ وتىر؟
– ءبىزدىڭ الدىمىزدا تۇرعان باستى مىندەت – ءوڭىردىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتىن ارتتىرۋ ءۇشىن سىرتپەن بايلانىستى نىعايتىپ, ينۆەستيتسيا تارتۋ. وسى رەتتە ينۆەستيتسيالىق احۋالدىڭ دامۋىنا مەملەكەت باسشىسىنىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدەگى بەدەلى ماڭىزدى ءرول اتقارىپ وتىرعانىن ايتا كەتۋىمىز كەرەك. شەتەلدەرگە جاساعان ساپارلارى بارىسىندا مەملەكەت باسشىلارىنان بولەك تانىمال كومپانيالاردىڭ جەتەكشىلەرىمەن كەزدەسىپ, ەلىمىزگە ينۆەستيتسيا سالۋعا شاقىرىپ كەلەدى. پرەزيدەنتىمىز 2022 جىلى تۇركياعا جاساعان ساپارىنان كەيىن سول ەلدىڭ «Aksa Energy» كومپانياسى ءبىزدىڭ وڭىردە جاڭا جىلۋ ەلەكتر ورتالىعىن سالۋعا شەشىم قابىلدادى. جاڭا ورتالىق 240 مەگاۆاتت ەلەكتر قۋاتىن, 277 گيگاكالوريا جىلۋ ەنەرگياسىن وندىرەدى. جوبانىڭ جالپى قۇنى – 215 ملرد تەڭگە. بيۋدجەت ەسەبىنەن 15 ملرد تەڭگەگە 45 شاقىرىم گاز قۇبىرى جۇرگىزىلدى. بۇل – تاۋەلسىزدىك جىلدارىنداعى ينۆەستور قارجىسىنا سالىنعان تەڭدەسسىز جوبا.
2022 جىلدىڭ قىركۇيەگىنەن باستاپ جاڭا جىلۋ ەلەكتر ورتالىعىنىڭ جوبالاۋ قۇجاتتارى ازىرلەندى. ءبىر جىلدان كەيىن ىرگەسى قالاندى. ينۆەستيتسيالىق شارتقا سايكەس ستانسا كەلەر جىلدىڭ تامىز ايىندا ىسكە قوسىلادى. پرەزيدەنتتىڭ تىكەلەي باقىلاۋىندا تۇرعان نىساندا بۇگىندە 176 مۆت ەلەكتر ەنەرگياسىن شىعاراتىن گاز تۋربيناسى قوسىلدى. كەلەسى جىلدىڭ باسىندا بۋ تۋربيناسى ىسكە قوسىلىپ, قوسىمشا 95 مۆت ەلەكتر ەنەرگياسىن شىعارامىز. ورتالىق وڭىرىمىزگە قاجەتتى ەلەكتر ەنەرگياسىمەن تولىق قامتاماسىز ەتىپ قانا قويماي, ءبىر بولىگىن ايماقتان تىس جەرلەرگە ساتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
بىلتىر استانا قالاسىندا قازاقستان مەن كورەيا رەسپۋبليكاسى باسشىلارىنىڭ ءوزارا كەزدەسۋى بارىسىندا وتكەن «قازاقستان-كورەيا» بيزنەس فورۋمىندا وبلىس اكىمدىگى مەن كورەيانىڭ «With you E&C» كومپانياسى اراسىندا ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويىلدى. «قىزىلوردا قالاسىندا جىلىنا 300 مىڭ توننا قالدىقتى سۇرىپتاۋ جانە قايتا وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ» جوباسىن ىسكە اسىرۋ باستالدى. قۇنى 37,8 ملرد تەڭگە بولاتىن زاۋىتتا 160 ادام جۇمىسپەن قامتىلادى.
بىلتىر وڭىرىمىزگە ەۋروپالىق وداققا مۇشە 20 مەملەكەتتىڭ ەلشىلەرى ارنايى جۇمىس ساپارىمەن كەلىپ, «قىزىلوردا وبلىسىنىڭ ينۆەستيتسيالىق الەۋەتى» تاقىرىبىنداعى دوڭگەلەك ۇستەل جۇمىسىنا قاتىستى. وندا ءبىز ءوڭىردىڭ ينۆەستيتسيالىق مۇمكىندىگى, الىس-جاقىن شەتەلدەرگە ەكسپورتتالىپ جاتقان ونىمدەرىمىز تۋرالى مالىمەت بەردىك.
كەيىنگى ءۇش جىلدا ءوڭىر ەكونوميكاسىنا 1 ترلن 600 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا سالىندى. بيىل ينۆەستيتسيا كولەمى 2021 جىلمەن سالىستىرعاندا 233 پايىزعا ارتىپ, 720 ملرد تەڭگەدەن استام قارجى تارتىلادى. ونىڭ 70 پايىزى جەكە ينۆەستيتسيا ۇلەسى. 2025–2028 جىلدارى ايماقتا قۇنى 2 ترلن تەڭگەدەن استام 90 ينۆەستيتسيالىق جوبا جۇزەگە اسىرىلىپ, 11 مىڭنان اسا جاڭا جۇمىس ورنى اشىلماق. وبلىس ورتالىعىنان تۇرىك ينۆەستورى 4 ملرد تەڭگەگە اشقان «Orhun Medical» ونكولوگيالىق دياگنوستيكالىق ورتالىعى جىلىنا 94 مىڭ ادامدى قابىلداي الادى.
جۋىردا شۆەيتساريا كونفەدەراتسياسىنا جۇمىس ساپارىمەن بارىپ, ءوڭىردىڭ ەكونوميكالىق جانە ينۆەستيتسيالىق الەۋەتىن تانىستىردىق. حالىقارالىق ۇيىمدارمەن, شەتەلدىك كومپانيالارمەن ارىپتەستىك بايلانىستاردى نىعايتۋ باعىتىنداعى ساپار شەڭبەرىندە ايماقتا زاماناۋي اگرويندۋستريالىق كلاستەر قۇرۋ جوباسىن تالقىلادىق. جوباعا سايكەس 20 مىڭ گەكتار جەرگە تەحنيكالىق قاراسورا, جۇگەرى, سويا ءوسىرىلىپ, قايتا وڭدەۋ جوسپارلانىپ وتىر. ينۆەستيتسيا كولەمى 51 ملرد تەڭگە, 150-دەن استام جاڭا جۇمىس ورنى اشىلادى.
– وڭىردە مۇناي ءوندىرۋ كولەمى جىل سايىن ازايىپ كەلەدى. وسى ورايدا جاڭا كەن ورىندارىن زەرتتەۋ جۇمىسىنىڭ ناتيجەسى قانداي؟ وبلىس ەكونوميكاسىن ءارتاراپتاندىرۋ باعىتىندا قانداي جوبالار بار؟
– ۇزاق جىلدار ايماق دامۋىنا ايرىقشا ۇلەس قوسىپ كەلە جاتقان سالانىڭ كەيىنگى 10 جىلدا كىدىرىسكە ۇشىراعانى راس. وسىدان 12 جىل بۇرىن وبلىستا جىلىنا 11 ملن توننا مۇناي وندىرىلسە, 2024 جىلى ءوندىرىس كولەمى 3,2 ملن تونناعا دەيىن ازايعان.
وسىعان بايلانىستى ايماقتا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت قارجىسىنا گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىسىن ارتتىرۋ, جاڭا اۋماقتاردى زەرتتەۋ, مۇناي قورلارىن تولىقتىرۋ, يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ جۇمىستارى قولعا الىندى. بۇل باعىتتا «قازمۇنايگاز» ۇك» اق نەگىزگى سەرىكتەستەرىنىڭ ءبىرى CNPC-مەن بىرلەسىپ جۇمىستى جانداندىرادى. «شوگىندى باسسەيندەردى كەشەندى زەرتتەۋ» دەرەكتەرى بويىنشا وڭتۇستىك تورعاي الابىنىڭ قورى 3,2 ملرد توننادان اساتىنى بولجانىپ وتىر. بىلتىر ايماقتا گەولوگيالىق بارلاۋ جانە كەن ورىندارىندا مۇناي ءوندىرۋدى ارتتىرۋ تاقىرىبىنا ارنالعان II تەحنيكالىق سەميناردا وسى ماسەلەلەر كەڭىنەن تالقىلاندى.
ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرىپ, بارلىق سالانى بىردەي دامىتۋ ارقىلى ايماقتا بيىلدىڭ وزىندە 302 ملرد 500 ملن تەڭگەنىڭ 27 جوباسى جۇزەگە اسىرىلا باستاپ, ولاردىڭ 11-ءى ىسكە قوسىلدى. تولىق اۆتوماتتاندىرىلعان, وزىق تەحنولوگيامەن جابدىقتالعان ءوندىرىس ورنى – «قىزىلوردا ساز-م» سەرىكتەستىگىنىڭ كىرپىش زاۋىتى اشىلدى. ءوندىرىس ورنى جىلىنا 90 ملن كىرپىش شىعارىپ, جەرگىلىكتى قۇرىلىسقا قاجەتتى سۇرانىستىڭ 90 پايىزىن قامتاماسىز ەتەدى. جاقىندا عانا 5,2 ملرد تەڭگەگە «قىزىلوردا-نان» كونديتەرلىك, ماكارون, نان-توقاش ونىمدەرىن وندىرەتىن كەشەنىنىڭ 1-كەزەڭى ىسكە قوسىلدى.
2022 جىلى قازان ايىندا «Orda Glass» سەرىكتەستىگىنىڭ جىلىنا 197 مىڭ توننا شىنى وندىرەتىن زاۋىتى ىسكە قوسىلىپ, العاشقى ءونىمى شىعارىلعانى بەلگىلى. كەيىننەن وسى ءوندىرىس ماڭايىنان شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك بەلدەۋىن قۇرۋ ءۇشىن ىلەسپە كاسىپورىندار اشۋ باستاماسىن قولعا الدىق. سونىڭ العاشقى ناتيجەسى 6,7 ملرد تەڭگەگە قۋاتتىلىعى 5 ملن شارشى مەتر ەنەرگيا ۇنەمدەيتىن شىنى ءوندىرۋ جوباسى جۇزەگە اسا باستادى. الداعى ۋاقىتتا ينۆەستور قۇنى 27,1 ملرد تەڭگە بولاتىن قوسىمشا 2 جاڭا ينۆەستيتسيالىق جوبانى ىسكە اسىرادى. شىنى زاۋىتىنىڭ اۋماعىندا جالپى قۇنى 67 ملرد تەڭگەگە جەتەتىن 3 جوبا جۇزەگە اسىرىلادى. «Seven Rivers Technologies» سەرىكتەستىگى نەمىستىڭ «Horn Glass» تەحنولوگياسى بويىنشا جىلىنا 240 ملن دانا شىنى بوتەلكەسىن شىعارا باستايدى.
ماشينا سالاسىندا «مارال نۇر» سەرىكتەستىگىنىڭ جىلىنا 740 جولاۋشى ۆاگونىن جوندەۋ كەشەنى, ازىق-ت ۇلىك ونەركاسىبىندە تۇيە سۇتىنەن جىلىنا 392 توننا قۇرعاق ۇنتاق ءوندىرۋ زاۋىتى جىل سوڭىنا دەيىن ىسكە قوسىلادى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ قاتار ەلىنە جاساعان ساپارىنىڭ ناتيجەسىندە قۋاتتىلىعى 1 100 مۆت-تى قۇرايتىن بۋ-گاز قوندىرعىسىن جوبالاۋ جۇمىسى باستالدى. ول ءۇشىن 250 گەكتار جەر تەلىمى ءبولىنىپ, جوبانىڭ تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نەگىزدەمەسىن ازىرلەۋ باستالدى. جوبا قۇنى 892 ملرد تەڭگەنى قۇراپ وتىر. وسىعان بايلانىستى قىزىلوردا-جەزقازعان, قىزىلوردا-شىمكەنت اراسىندا جوعارى قۋاتتى 500 كۆت ەلەكتر جەلىلەرى سالىنادى.
بيىل قۇنى 553,6 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 14 ءىرى جوبانىڭ قۇرىلىسى باستالادى. كەلەسى جىلى «تابيعي تاس قىزىلوردا» سەرىكتەستىگى 17,3 ملرد تەڭگەگە قۋاتتىلىعى جىلىنا 1 ملن 100 مىڭ توننا اك شىعاراتىن زاۋىتتى ىسكە قوسادى. بۇل ءوندىرىس ورنىندا 92 جۇمىس ورنى اشىلسا, قۇنى 150 ملرد تەڭگەدەن اساتىن كالتسيلەنگەن سودا شىعاراتىن ءوندىرىس ورنىنان 800 تۇرعىن جۇمىس تابادى. قايتا جاڭعىرتىلىپ, 2027–2028 جىلدارى ىسكە قوسىلاتىن «شالقيا» كەن-بايىتۋ فابريكاسىندا 1 540 جۇمىس ورنى قۇرىلادى. يسپاندىق «Roka Group» كومپانياسىمەن جىلىنا 500 مىڭ بۇيىمعا دەيىن سانيتارلىق-تەحنيكالىق ونىمدەر شىعاراتىن جوعارى تەحنولوگيالىق زاۋىت سالۋ جونىندە ۇكىمەت باسشىسىنىڭ الدىندا كەلىسىمگە قول قويىلدى. بۇل سالادا ەلىمىزدەگى العاشقى ءوندىرىس سانالاتىن بۇل زاۋىتتىڭ قۇنى 40 ملرد 700 ملن تەڭگە, 300-گە جۋىق جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلادى. تاعى ءبىر شەتەلدىك ينۆەستور – «Orient Ceramic» كومپانياسى وبلىستا 27 ملرد تەڭگەگە كەراميكالىق تاقتايشا شىعارۋ زاۋىتىن سالۋدى جوسپارلاپ وتىر.
«FABE-Agro» كومپانياسى 86 ملرد. تەڭگەگە جىلىجاي سالۋ, «كست Energy» كومپانياسى 3 ملرد 300 ملن تەڭگەگە كالتسيلەنگەن-كەراميكالىق تاقتايشا شىعارۋ, «حۋچجوۋ حەنان» كومپانياسى 8 ملرد تەڭگەگە اۆتوكلاۆتى گازوبەتون ءوندىرۋ زاۋىتتارىنىڭ قۇرىلىسىن باستايدى. اتالعان جوبالار اياسىندا 3 400 جۇمىس ورنى قۇرىلادى.
اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا دا الداعى ءۇش جىلدا قۇنى 62,1 ملرد تەڭگە بولاتىن 34 جوبا جۇزەگە اسىرىلادى دەگەن جوسپارىمىز بار. ونىڭ ىشىندە وڭىرىمىزدە قۇنى 40 ملرد تەڭگە بولاتىن جۇگەرى داقىلىن تەرەڭ وڭدەيتىن كراحمال-سىرنە زاۋىتىن سالۋ بار. جوبانى ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا بيىلعى جىلدان باستاپ جۇگەرىنى كەپتىرەتىن قوڭدىرعىلار ورناتىلىپ, كەلەر جىلى كۇزدە جينالاتىن ءونىمدى قابىلداۋ ورىندارىن اشۋ, ءارى قاراي تەرەڭ وڭدەيتىن زاۋىت سالۋ جوسپارلانعان. كەلەر جىلى 10 مىڭ گەكتارعا جۇگەرى ەگىلىپ, الداعى ۋاقىتتا ونىڭ كولەمى ۇلعايا بەرەدى.
وسى باعىتتاعى تاعى ءبىر ءىرى جوبانى شۆەيتساريالىق «HarvestAgro» كومپانياسىمەن ىسكە اسىرامىز. جوبا اياسىندا تەحنيكالىق قاراسورا, جۇگەرى مەن سويا ءوسىرۋ, قايتا وڭدەۋ بويىنشا اگرارلىق-يندۋستريالىق كلاستەر قۇرۋ كوزدەلگەن. قۇنى 51 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى. بۇل ءوندىرىس ورىندارى اگرارلىق ايماق رەتىندە ءبىز ءۇشىن ماڭىزدى جوبا بولماق.
– كىشى ارالدىڭ كۇرەتامىرى – سىرداريا دەڭگەيى جىلدان- جىلعا ازايىپ كەلە جاتقانىنا ءبارىمىز الاڭبىز. بۇل ەگىن شارۋاشىلىعى ءۇشىن دە وڭاي بولماي تۇر. ماسەلەنى شەشۋدىڭ جولى قانداي؟
– ءوڭىردىڭ ەكونوميكالىق, ەكولوگيالىق جاعدايى, حالقىنىڭ تىنىس-تىرشىلىگى سىرداريا وزەنىنىڭ دەڭگەيىنە تىكەلەي بايلانىستى. سۋ تاپشىلىعى مەملەكەت باسشىسى مەن ۇكىمەتتىڭ نازارىندا تۇرعان ماسەلە. وبلىسقا جاساعان ساپارىندا جۇرتشىلىقپەن جۇزدەسكەن پرەزيدەنت سۋ ۇنەمدەۋدىڭ جوعارى تەحنولوگياسىن قولدانۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. بۇل – داريانىڭ باسىنداعى مەملەكەتتەردى دە تىعىرىققا تىرەپ وتىرعان پروبلەما. بىراق وسىعان قاراماستان قىستا ارالعا وتەتىن سۋدى مولايتىپ, كىشى تەڭىزدىڭ اۋقىمى ۇلعايدى. 2022 جىلعى قازاندا ارال تەڭىزىندەگى سۋ كولەمى 18,5 ملرد تەكشە مەترگە دەيىن ازايعان بولسا, بيىل 22,8 ملرد تەكشە مەترگە ارتتى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ سولتۇستىك ارال تەڭىزىن ساقتاپ قالۋ مەن ءارى قاراي دامىتۋ تۋرالى تاپسىرماسىنا سايكەس, دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ قايتارىمسىز گرانتى ەسەبىنەن «وڭىرلىك دامىتۋ جانە ارال تەڭىزىنىڭ سولتۇستىك بولىگىن قالپىنا كەلتىرۋ» جوباسىنىڭ تەحنيكا ەكونوميكالىق نەگىزدەمەسى ازىرلەندى. سۋ رەسۋرستارى جانە يرريگاتسيا ءمينيسترى ن.نۇرجىگىتوۆ وڭىرگە بىرنەشە مارتە ارنايى جۇمىس ساپارمەن كەلىپ, وبلىستىڭ سۋ شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ ماماندارىمەن, جەرگىلىكتى تۇرعىندارمەن كەزدەستى. ناتيجەسىندە, تەڭىزدى ۇلعايتۋدىڭ بىردەڭگەيلى نۇسقاسى قولداۋ تاۋىپ, كوكارال بوگەتىن بالتىق جۇيەسى بويىنشا 42 بەلگىدەن 44 بەلگىگە بيىكتەتۋ ۇسىنىلدى. بۇل جوبانى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ارقاسىندا تەڭىزدەگى سۋدىڭ كولەمى 7 ملرد تەكشە شاقىرىمعا كوبەيىپ, كەپكەن تەڭىز تابانىنىڭ 762 شارشى شاقىرىمى سۋمەن جابىلادى, سۋدىڭ مينەرالدانۋى 8,89-دان 7,28 گرامم/ليترگە دەيىن تومەندەيدى, جايىلىمدىقتار مەن شابىندىقتاردىڭ كولەمى ۇلعايادى. سونىمەن قاتار ارال, قازالى اۋداندارى حالقىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايىن جاقسارتۋعا جانە جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
سۋ رەسۋرستارى جانە يرريگاتسيا, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلەرى بىرنەشە مارتە جۇمىس ساپارىمەن كەلىپ, سۋ نىساندارىنىڭ جۇمىسىن, سۋارۋ كەزەكتىلىگىنىڭ ءتيىستى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرىلۋىن كۇندىز-ءتۇنى باقىلاۋدا ۇستادى. توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگى ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىنەن 139 قىزمەتكەردەن قۇرالعان جەكە قۇرامدى, 25 ناسوس قوندىرعىسىن كومەككە جەتكىزىپ, 2 اي بويى شارۋالاردىڭ يگىلىگى ءۇشىن ۇلكەن جۇمىس اتقاردى.
ۇكىمەت رەزەرۆىنەن 53 ناسوس الۋعا 1 ملرد تەڭگە ءبولىنىپ, «ارنا» كوممۋنالدىق مەملەكەتتىك مەكەمەسى ەلدى مەكەندەردەگى سۋ نىساندارىن تازالاپ, گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىستاردى جوندەدى.
اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ جالپى ءونىم كولەمى جىل سايىن ءوسىپ, 234 ملرد 800 ملن تەڭگەگە جەتتى. سىر ديقاندارى بيىل 189 600 گەكتارعا ەگىن ەكتى.
ونىڭ 80,9 مىڭ گەكتارى كۇرىش القابى. ودان 58,1 تسەنتنەردەن ءونىم الىنىپ, 470 مىڭ تونناعا جۋىق استىق جينالدى. سۋ رەسۋرستارىن نەعۇرلىم ءتيىمدى پايدالانۋ, سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋ, سۋ جۇيەلەرىن تسيفرلاندىرۋ – بۇگىنگى كۇننىڭ باستى تالابى.
بيىل ديقاندار كۇرىش ەگىستىكتەرىنىڭ 60 مىڭ گەكتارىن لازەرلىك تەگىستەۋدەن وتكىزىپ, سۋدى ايتارلىقتاي ۇنەمدەپ, ونىمدىلىكتى 30 پايىزعا ارتتىردى. وبلىستىڭ وسىمدىك شارۋاشىلىعىن ءارتاراپتاندىرىپ, سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگياسىن كەڭىنەن ەنگىزۋگە باعىتتالعان مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىنا الداعى 3 جىلعا 34 ملرد تەڭگەدەن استام قارجى ءبولىندى. كەلەسى جىلعا سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن مەملەكەتتىك قولداۋعا 9 ملرد تەڭگە قاراستىرىلدى. بيىل سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن پايدالانۋ كولەمى 8 100 گەكتارعا جەتىپ, وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 2 ەسە ارتتى. ۇكىمەت باسشىسى بىزدەگى سۋ ۇنەمدەۋ تاجىريبەسىن باسقا وڭىرلەرگە تاراتۋ تۋرالى تاپسىرما بەردى.
– وسى كۇنى شالعاي اۋىلداردان قالاعا كوشىپ جاتقاندار قاتارى كوپ. بۇل ۇدەرىس ءارى قاراي جالعاسا بەرە مە؟ بولاشاقتا وسى ءۇردىس اۋىلدىڭ جاعدايىنا, ونداعى الەۋمەتتىك نىساندار جۇمىسىنا قالاي اسەر ەتۋى مۇمكىن؟
– اۋىلداردى دامىتۋ – مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ ماڭىزدى ستراتەگيالىق ماقساتتارىنىڭ ءبىرى. بۇگىندە وبلىستىڭ 447 مىڭ تۇرعىنى (وبلىس حالقىنىڭ سانى 845 مىڭ ادام) نەمەسە 53 پايىزى اۋىلدا تۇرادى. قازىر ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرى قارقىندى دامىپ, ءىرى ءوندىرىس ورىندارى ىسكە قوسىلىپ جاتىر. شالعاي ەلدى مەكەندەرگە اۋىزسۋ, گاز تارتىلىپ, جول سالىنىپ, الەۋمەتتىك نىساندار بوي كوتەرىپ كەلەدى.
مەملەكەتتىڭ اۋىلداردى دامىتۋعا جاساعان قولداۋىن قىزىلوردا وبلىسىنان ايقىن كورۋگە بولادى. ايماعىمىزداعى ناعي ءىلياسوۆ, بەسارىق اۋىلدارىنىڭ تۇرمىسى قالاعا بەرگىسىز ەكەنىن ماقتانىشپەن ايتامىز. بيىل ءبىزدىڭ تاجىريبەمىزبەن تانىسۋعا اباي, جامبىل, اقتوبە وبلىستارىنان كەلگەن دەلەگاتسيا وكىلدەرى وسى اۋىلداردىڭ دامۋىن جوعارى باعالادى.
بيىل قىركۇيەك ايىندا وتكەن «اۋىلدىق ايماقتاردى دامىتۋداعى ازاماتتىق قوعامنىڭ ءرولى» اتتى فورۋمدا دا بۇل ماسەلەنى كەڭىنەن تالقىلادىق. اۋىلدى دامىتۋ – مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ اسا ماڭىزدى ستراتەگيالىق ماقساتتارىنىڭ ءبىرى بولىپ قالا بەرەدى. ءبىز جىل سايىن ءداستۇرلى تۇردە ۇيىمداستىرىپ كەلە جاتقان «ۇلگىلى ەلدى مەكەن» وبلىستىق كونكۋرسى دا اۋىل-ايماقتىڭ اجارىن ايشىقتاپ, وندا قولايلى ءومىر سالتىن قالىپتاستىرۋدىڭ قادامى. كەيىنگى ءۇش جىلدا بيۋدجەتتەن 2 ملرد تەڭگە ءبولىنىپ, كونكۋرس جەڭىمپازدارىنا 67 ارنايى كوممۋنالدىق تەحنيكا جانە قارجىلاي سىياقى تابىستالدى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن قولعا الىنعان «كەلەشەك مەكتەپتەرى» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا ايماقتا 6 900 ورىندىق 10 مەكتەپ ىسكە قوسىلدى. ونىڭ ىشىندە 5 مەكتەپ اۋىلداردا بوي كوتەردى. بيىل وبلىس ورتالىعىنان ء«بىلىمدى قولداۋ قورى» ارقىلى 8 ملرد 400 ملن تەڭگەگە فيزيكا-ماتەماتيكا باعىتىنداعى ء«بىلىم-يننوۆاتسيا» ليتسەي-ينتەرناتى سالىنىپ, ەل يگىلىگىنە تابىستالدى. ءبىلىم ورداسىندا وقۋعا ەلىمىزدىڭ 17 ايماعىنان 1 445 وقۋشى ءوتىنىش ءبىلدىرىپ, ءبىلىم بايگەسىندە جوعارى كورسەتكىشتەرگە قول جەتكىزگەن بالالار قابىلداندى. ونىڭ ىشىندە شالعاي ەلدى مەكەندەردەگى بىلىمگە قۇشتار وقۋشىلار دا بار.
اۋىل حالقىنىڭ تابىسىن ارتتىرۋ, تۇرمىس-تىرشىلىگىن جاقسارتۋ ماقساتىندا وسى جازدا ارال اۋدانىنىڭ اقباستى اۋىلىنا اۋىزسۋ جەتكىزدىك. وبلىس, اۋدان ورتالىقتارىنان شالعاي جاتقان اياداي عانا اۋىل تۇرعىندارى وسىعان دەيىن اۋىزسۋدى جەراستى قۇدىعىنان تاسىپ كەلگەن ەدى. 3 ملرد 100 ملن تەڭگە بولاتىن جوبا اياسىندا اۋىلدىڭ ماسەلەسى شەشىلىپ, ونداعى جۇرتتىڭ العىسىن ەستىدىك. بيىل ءبىز وبلىس تۇرعىندارىن ورتالىقتاندىرىلعان اۋىزسۋمەن 100 پايىز قامتاماسىز ەتەمىز.
بىلتىر وڭىردە «رۋحانيات جىلى» جاريالانىپ, 7 اۋداندا قۇنى 11 ملرد 500 ملن تەڭگە بولاتىن ورتالىقتار سالىندى. ىشىندە نەكە قيۋ زالى, كىتاپحانا, مۋزەي, ارحيۆ, جاستار سارايى, ارداگەرلەر مەن انالار ءۇيى بار «رۋحانيات» ورتالىقتارىندا ۇلتتىق قۇندىلىقتار مەن سالت-ءداستۇرىمىز كەڭىنەن ناسيحاتتالىپ, وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ ءوزى تۋىپ-وسكەن ءوڭىر تاريحى, ۇلتتىڭ باي قازىناسى تۋرالى تانىمى قالىپتاسادى. ءار اۋداننان بوي كوتەرگەن بۇل ورتالىقتار اۋىل تۇرعىندارىنا دا ورتاق يگىلىك. ايماقتا الەۋمەتتىك باعىتتاعى باستامالارىمىز الىس اۋىلدار تۇرعىندارىن دا قامتيدى.
«اۋىلدا دەنساۋلىق ساقتاۋدى جاڭعىرتۋ» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا ءوڭىرىمىزدىڭ بارلىق اۋداندارىندا 10 ملرد 763 ملن تەڭگەگە 28 مەديتسينالىق نىسان سالىندى. سوڭعى 2 جىلدا جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 5 ملرد 400 ملن تەڭگەگە 225 جاڭا سانيتارلىق اۆتوكولىك الىنىپ, بارلىق ەلدى مەكەندەردەگى دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارىنا تابىستالدى. «اۋىل – ەل بەسىگى» باعدارلاماسى اياسىندا ەلدى مەكەندەردە تاعى دا 6 سپورت كەشەنى اشىلادى. وسىنىڭ بارلىعى ەل بەسىگى سانالاتىن اۋىلدى ساقتاپ قالۋ جولىنداعى ماڭىزدى جۇمىستار.
– بيىل وبلىستاعى جاقسى جولدار ۇلەسى 95 پايىزعا جەتتى. «قىزىلوردا–جەزقازعان» كۇرە جولىنىڭ وبلىس اۋماعىنداعى بولىگى سالىنىپ, قاتىناس بۇرىنعىدان جەڭىلدەي ءتۇستى. ەل ەندى «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» اۆتوجولىنىڭ اقتوبەگە دەيىنگى بولىگىن كەڭەيتۋدى كۇتىپ ءجۇر. بۇل جۇمىس قاشان جۇزەگە اسپاق؟ تاعى ءبىر وزەكتى ماسەلە – قىزىلوردا قالاسىندا ورتالىقتاندىرىلعان ىستىق سۋ جۇيەسىنىڭ بولماۋى. وسى جوبالار تۋرالى نە ايتاسىز؟
– مەملەكەت باسشىسى 2023 جىلعى 10 قازاندا سىر وڭىرىنە جاساعان ساپارىندا وسى ماسەلەلەردى تۇرعىندار ءوتىنىشى رەتىندە جەتكىزگەن ەدىك. پرەزيدەنت قولداۋ ءبىلدىرىپ, جەدەل جوبالاۋ جۇمىستارىن باستاۋدى تاپسىردى. جوبالاۋدى تەزىرەك اياقتاۋ ماقساتىندا دەمەۋشىلەر ەسەبىنەن 350 ملن تەڭگەگە جوبا سمەتالىق قۇجاتتاما ازىرلەندى. قالا ماڭىندا اينالما جول سالۋ جۇمىستارىنا كىرىستىك. ەكىنشى بولىگى – اقتوبە شەكاراسىنا دەيىنگى 462 شاقىرىمنىڭ تەحنيكالىق ەكونوميكالىق نەگىزدەمەسى دايىندالدى. جوبا قۇنى – 832 ملرد 812 ملن تەڭگە. جوبا اياقتالعاندا جارتى مىڭ شاقىرىمعا جۋىق جول 1-ساناتقا اۋىسادى.
وبلىستا 2022 جىلدان بەرى 1 600 شاقىرىم اۆتوموبيل جولى مەن 30 كوپىر وتكەلىن سالۋعا, كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزۋگە 150 ملرد تەڭگەگە جۋىق قاراجات ءبولىندى. 2021 جىلى جاقسى جاعدايداعى جولداردىڭ 75 پايىز بولسا, جۇيەلى جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىندە بيىل بۇل كورسەتكىش 95 پايىزعا جەتتى.
ەلدىڭ ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك تىنىس-تىرشىلىگىنىڭ كۇرەتامىرىنا اينالعان اۆتوكولىك جولدارىنىڭ ساپاسىنا باسا ءمان بەرەمىز. بۇل, ەڭ الدىمەن, ساپالى جول جالپىۇلتتىق مىندەتكە اينالۋى كەرەكتىگىن ايتقان مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى. ساپانى باقىلاۋدا ۇستاۋدا جول اكتيۆتەرى ۇلتتىق ساپا ورتالىعىنىڭ ورنى ەرەكشە.
پرەزيدەنتتىڭ قىزىلوردا قالاسىن ىستىق سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ جونىندە بەرگەن تاپسىرماسىنا سايكەس بىلتىر 186 كوپقاباتتى تۇرعىن ۇيگە ىستىق سۋ جەتسە, بيىل 237 كوپقاباتتى تۇرعىن ءۇيدى قامتيمىز. وسىعان دەيىن قالالىقتار ىستىق سۋ ماسەلەسىن ەلەكترلى جىلىتقىش ارقىلى شەشىپ كەلگەن. ونىڭ شىعىنىنان بولەك تيىمسىزدىگى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. سوندىقتان دا قىزىلوردالىقتاردىڭ ارمانىنا اينالعان باس شاھاردى ىستىق سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسىن كەشىكتىرمەيمىز. بۇل جۇمىستارعا 26 ملرد 200 ملن تەڭگە بولىنگەن. جوبا جىل اياعىنا دەيىن اياقتالىپ, ەل يگىلىگىن كورەدى.
اڭگىمەلەسكەن –
مۇرات جەتپىسباي,
«Egemen Qazaqstan»
