تسيفرلىق اكتيۆتەر قورى: ينفلياتسيادان ساقتايتىن يگىلىك

بيتكوينمەن عانا شەكتەلمەيدى

ۇلتتىق بانك توراعاسىنىڭ كەڭەسشىسى, تسيفرلىق ترانسفورماتسيا جەتەكشىسى بينۋر جالەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, تسيفر­لىق اكتيۆ ۇعىمى تەك بيتكوينمەن شەكتەلمەيدى.

«بيتكوين – تسيفرلىق اك­تيۆ­­تەر­دىڭ ءبىر ءتۇرى عانا. دە­مەك, تسيفرلىق اكتيۆتەر دەپ قۇن­دىلىعى بار كەز كەلگەن تسيفر­لىق نىساندى ايتامىز. ياعني كريپ­توۆاليۋتا, ستەيبلكوين, توكەندەۋ, تسيفرلىق وبليگاتسيالار. ءتىپتى تسيفرلاندىرىلعان جىلجىمايتىن م ۇلىك تە كىرەدى. بۇرىن تەك تەحنواۋەسقويلاردىڭ يدەياسى بولىپ كەلگەن بۇل قۇبىلىس بۇگىندە جاھاندىق قارجى جۇيە­سىنىڭ اجىراماس بولىگىنە اينالدى. كريپتويندۋستريانىڭ كاپيتالدانۋى 4 ترلن دوللارعا جاقىنداپ, الەمدە شامامەن 1 ملرد ادام وسى اكتيۆتەردىڭ يەسى بولىپ وتىر», دەيدى ول.

الەمدىك تاجىريبە كورسەت­كەندەي, ستەيبلكويندەر تولەم قۇرالى رەتىندە كۇندەلىكتى ومىرگە ەنىپ كەلەدى. بىلتىر ولاردىڭ اينالىمى 27,6 ترلن دوللاردان اسىپ, «Visa» مەن «Mastercard» حالىقارالىق تولەم جۇيەلەرىنىڭ جيىنتىق كولەمىنەن دە جوعارى بولدى. ەلىمىزدە دە بۇل سالادا شەت قالماي, ءوز ۇلگىسىن قالىپتاستىرۋعا كىرىستى.

ء«بىز الەمدەگى ەڭ دامىعان فينتەح نارىعىنا اينالدىق. سەبەبى تسيفرلىق اكتيۆتەر تولىققاندى ءارى قاۋىپسىز ەكوجۇيە جاسايدى. مىندەتىمىز – تسيفرلىق اك­تيۆ­تەردى قازىرگى قارجى ينفرا­قۇ­رىلىمىنا ىڭعايلى, قاۋىپ­سىز تۇردە ەنگىزۋ. وتاندىق تۇتىنۋ­شى قولدانىستاعى ءموبيل­دى قوسىم­شالار ارقىلى كريپتو­ۆاليۋتاعا ينۆەستيتسيا سالىپ, ستەيبلكويندەرمەن تولەم جاساي السا, جوس­پارىمىز ورىندالدى دەگەن ءسوز. مۇنىڭ ءبارى اشىق ءارى تۇسىنىكتى رەتتەۋ اياسىندا جۇزەگە اسۋى كەرەك», دەپ تۇسىندىرەدى ب.جالەنوۆ.

ايتۋىنشا, بۇل جولدا ءۇش نە­گىزگى باعىت بەلگىلەنگەن. ءبىرىنشىسى – قامتاماسىز ەتىلمەگەن تسيفر­لىق اكتيۆتەردىڭ اينالىمىن زاڭداستىرۋ. ەكىنشىسى – تسيفرلىق قارجىلىق اكتيۆتەردى ەنگىزۋ. ءۇشىنشىسى – قاناتقاقتى جوبالاردى ىسكە قوسۋ.

«بۇگىندە 10-عا جۋىق جوبا دايىندالىپ جاتىر. ولار جىلجىمايتىن م ۇلىكتى توكەندەۋ, تەڭگەگە بايلانعان ستەيبلكوين شىعارۋ جانە تاعى باسقا باستامالاردى قامتيدى. جىلجىمايتىن م ۇلىكتى توكەندەۋ – كەپىلدى قاعاز­بەن ەمەس, تسيفرلىق توكەن ارقى­لى راسىمدەۋ. بۇل ۇدەرىستى ەداۋىر جەڭىلدەتىپ, ۋاقىتتى ۇنەم­دەيدى. ال تەڭگەگە بايلانعان ستەي­­بلكوين حالىقارالىق ەسەپ ايى­رىسۋدى جەدەلدەتۋگە كو­مەك­تەسەدى. مۇنداي باستامالار بولاشاقتاعى رەتتەۋدىڭ نەگى­زىن قالايدى», دەپ ءتۇسىندىردى تسيفر­لىق ترانسفورماتسيا جەتەكشىسى.

قاتاڭ ەرەجە دە كەرەك

«Wise invest consulting Ltd» كومپانياسىنىڭ باسشىسى تەمىرلان نۇراحيموۆتىڭ اي­تۋىنشا, تسيفرلى اكتيۆتەر قورى – كريپتوۆاليۋتا, ستەيبلكوين, توكەندەردى جيناپ, ولاردى ساقتاۋ جانە باسقارۋ ءۇشىن جاسالاتىن ارنايى جۇيە.

«تسيفرلى اكتيۆتەر قورى – يەلىك ەتىلگەن كريپتواكتيۆتەردى ساتىپ الىپ, ولاردى باسقارۋعا ارنالعان قارجىلىق قۇرال. مۇ­نىڭ پايداسى كوپ. بىرىنشىدەن, پورتفەلدى ارتاراپتاندىرۋعا بولادى. ەكىنشىدەن, ۇزاق مەر­زىمدە تابىس تابۋعا مۇمكىندىك بار. ۇشىنشىدەن, ينفراقۇرىلىم داميدى, جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلادى, ينۆەستيتسيا تارتىلادى. بىراق زاڭدى نەگىزدەگى باقىلاۋ بولماسا, بۇل ارتىقشىلىقتار كەرىسىنشە شىعىنعا نەمەسە بەدەلگە قاۋىپ ءتوندىرۋى مۇمكىن», دەيدى ول.

نارىققا اسەرى دە ايتار­لىقتاي. مەملەكەت ءىرى كولەمدە ساتىپ السا نە ساتسا, باعاعا تىكە­لەي ىقپال ەتەدى. مىسالى, گەر­مانيا 2024–2025 جىلدارى كوپ مولشەردە بيتكوين ساتقاندا, نارىقتا باعا كۇرت ءتۇسىپ كەتتى. سونىڭ كەسىرىنەن كوپتەگەن كومپانيا مەن ينۆەستور شىعىنعا باتتى. وسى تۇرعىدان قاراساق, بانكتەردىڭ كريپتوۆاليۋتامەن جۇمىس ىستەمەي وتىرعانىنىڭ سەبەبى دە بار.

«زاڭدا كريپتواكتيۆتەردىڭ ناقتى مارتەبەسى جوق. ەسەپ جۇر­گىزۋ ءتارتىبى دە بەلگىسىز. قاۋىپ­سىز ساقتاۋ, كيبەرقاۋىپتەن قور­عاۋ, كاپيتال رەزەرۆىن قۇرۋ ەرە­جە­لەرى انىقتالماعان. سول سەبەپ­تى, بانكتەر تاۋەكەلگە بار­ماي­دى. شەشىم – كريپتواك­تيۆتەر­دىڭ مارتەبەسىن زاڭدا بەكىتۋ, بانكتەر مەن ساقتاۋشى كومپانيالارعا ليتسەنزيا بەرۋ, كليەنتتەردى قاتاڭ تەكسەرۋ جانە كاپيتالعا قاتىستى ناقتى تالاپ قويۋ. كريپتورەزەرۆ پەن تسيفرلى اكتيۆتەر قورى ەكى ءتۇرلى. كريپتورەزەرۆ – التىن, ۆاليۋتا سياقتى حالىقارالىق رەزەرۆ­تىڭ بولىگى. تسيفرلى اكتيۆتەر قورى – ينۆەستيتسيالىق قۇرىلىم. ەگەر ول رەسمي رەزەرۆكە قوسىلسا, قاتاڭ ەرەجەلەر مەن شەكتەۋلەر بولۋعا ءتيىس», دەپ ءتۇسىندىردى ت.قۋات ۇلى.

ەگەر مەملەكەت تسيفرلى اكتيۆ­تەردى ستراتەگيالىق رەزەرۆ­كە جيناي باستاسا, ۇلتتىق قارجى جۇيەسىنە دە پايدا اكەلۋى مۇم­كىن. ال قاراپايىم حالىققا اسەرى قانداي؟

«جاعىمدى جاعى – جاڭا جۇ­مىس ورىندارى اشىلادى, تو­لەم قۇرالدارى كوبەيەدى, مەملەكەت­تىك ونىمدەرگە قولجەتكىزۋ جەڭىل­دەيدى. بىراق قور دۇرىس باسقا­رىلماسا, ينفلياتسيا كۇشەيىپ, حالىقتىڭ سەنىمىنە نۇقسان كەلۋى مۇمكىن. سوندىقتان اشىق ءارى زاڭدى جولدار قاجەت. حالىق كريپتوۆاليۋتاعا سەنىمدى ارنالار ارقىلى كىرە السا, بۇل سالا پايدالى ءارى قاۋىپسىز بولادى», دەيدى ت.نۇراحيموۆ.

اكتيۆتەردىڭ بىرىڭعاي نارىعى قالاي قالىپتاسادى؟

«Bereke Bank» تسيفرلىق قار­جىلىق اكتيۆتەر باعىتى­نىڭ جەتەكشىسى ۆياچەسلاۆ انۋف­ريەۆتىڭ ايتۋىنشا, بولاشاق تسيفرلىق قارجىلىق اكتيۆكە تىكەلەي بايلانىستى. سەبەبى شەكارا ەلدەر اراسىندا عانا ەمەس, نارىق ىشىندە دە جويىلادى. مىسالى, جىل سوڭىنا دەيىن ەلىمىزدە لەگالدى كريپتوبيرجا پايدالانۋشىلارىنىڭ سانى 650 مىڭ ادامعا جەتۋى مۇم­كىن. ول 2025–2026 جىلدارى تسيفر­لىق قارجىلىق اكتيۆتەردىڭ اق نا­رىعىنىڭ جىلدىق كولەمى 2 ملرد دوللاردان اسادى دەپ وتىر.

«بانك جۇرگىزگەن زەرتتەۋ ينۆەستورلاردىڭ اقشا اينالىمىن زاڭدى ەتۋگە قىزىعۋشىلىعى بارىن كورسەتتى. ينۆەستورلارعا تۇسىنىكتى ەرەجەلەر مەن ىڭعايلى قۇرالدار كەرەك. ولار سالىق تولەۋگە جانە ترانزاكتسيالاردان تۇسكەن قاراجاتتى شىعارۋ ءۇشىن رەسمي فيات ارنالارى ارقى­لى جۇمىس ىستەۋگە دايىن. تسيفر­لىق قارجىلىق اكتيۆتەرگە العاش­قى ينۆەستورلار بانكتەردىڭ كليەنت­تەرى بولىپ وتىر. «Bereke Bank» زەرتتەۋىنە سايكەس, تسيفرلىق قار­جىلىق اكتيۆتەر بويىنشا ترانزاكتسيالار كولەمى 80 ملن دوللار­دان اسادى. بۇل – شامامەن 40 ملرد تەڭگە. ەلىمىز ءۇشىن بۇل نا­رىق ءپىسىپ-جەتىلگەن دەڭگەيدە. پەرس­پەكتيۆاسى وتە ۇلكەن», دەيدى ول.

ال بانكتەر تاراپىنان كليەنت وپەراتسيالارىن باقىلاۋ مەن اشىقتىققا سۇرانىس بار. سون­داي-اق تولەم جۇيەلەرىمەن جانە بيرجالاردىڭ API ين­تەر­فەيستەرىمەن ينتەگراتسيا قا­جەت. سەبەبى ازىرگە كريپ­توينۆەس­توردىڭ بارلىق قاجەت­تىگىن تو­لىق وتەيتىن بانكتىڭ بالاماسى جوق. سوندىقتان ۇلتتىق بانككە كۇردەلى جاۋاپكەرشىلىك ارتىلىپ وتىر. مۇنى توراعا ورىنباسارى بەرىك شولپانقۇلوۆ تا ايتىپ وتىر. ونىڭ سوزىنشە, استانا حالىقارالىق قارجى ورتالىعى (احقو) ارنايى قۇ­قىق­تىق ورىسىندە بانكتەر­گە تسيفر­لىق اكتيۆتەردى ۇسىنۋ­عا رۇق­سات بەرگەن. الايدا كريپ­تونا­رىق پەن ءداستۇرلى قارجىنى بىرىك­تىرۋدە ءبىرشاما قيىندىق بار. قىزىعۋشىلىعى جوعارى بولعانى­مەن, كولەڭكەلى نارىق تا ۇلكەن.

«ۇلتتىق بانك تسيفرلىق اكتيۆ­تەردى رەتتەۋ ءۇشىن جاڭا ەرە­جەلەر ازىرلەپ جاتىر. ماق­سات – ولاردى اشىق ءارى زاڭدى پايدالانۋ. ەندى ەل اۋماعىندا كريپتوبيرجالار اشۋعا مۇم­كىن­دىك بەرىلەدى. بىراق تەك قامتا­ماسىز ەتىلگەن اكتيۆتەرگە عانا رۇقسات بار. ياعني ارتىندا ناقتى قۇندىلىعى بار اكتيۆتەر قازاقستان قور بيرجاسىندا (KASE) ساۋدالانباق. ال قامتاماسىز ەتىلمەگەن اكتيۆتەر, مىسالى بيتكوين سياقتى, تەك استانا حالىقارالىق قارجى ورتالىعىندا قالا بەرەدى. نەگىزگى ماقسات – نارىقتى تەڭ ۇستاۋ, جاڭا ويىنشىلاردىڭ شامادان تىس كوبەيۋىنە جول بەرمەۋ جانە قارجى اعىنىنىڭ باقىلاۋسىز اۋىسۋىنا توسقاۋىل قويۋ. قازىر وسى جوبانىڭ باستاپقى نۇسقاسى دايىندالىپ جاتىر», دەيدى ب.شولپانقۇلوۆ.

العاشقى كريپتوقور قۇرىلدى

ەلىمىزدە العاش رەت مەملە­كەتتىك كريپتوقور ىسكە قوسىلدى. اتاۋى – «Alem Crypto Fund». قوردى جاساندى ينتەللەكت جانە تسيفرلىق دامۋ مينيسترلىگى قۇردى, ال باسقارۋدى «Qazaqstan Venture Group» قولعا الدى. قور احقو-دا تىركەلگەن.

«اlem Crypto Fund» العاشقى ينۆەستيتسياسىن جاساپ تا ۇلگەردى. قوردىڭ سەرىكتەسى – «Binance Kazakhstan». ولار ەڭ الدىمەن BNB كريپتوۆاليۋتاسىن ساتىپ الدى. بۇل توكەن «Binance» جۇيەسىندە ترانزاكتسيا تولەۋ مەن كوميسسيالار ءۇشىن قولدانىلادى. 2025 جىلدىڭ جازىندا ونىڭ جال­پى نارىقتاعى قۇنى 138 ملرد دوللاردان اسقان. «Binance Kazakhstan»-نىڭ باسشىسى نۇر­حات قۇشىموۆ بۇل قادامدى ەلىمىز ءۇشىن ۇلكەن جەتىستىك دەپ باعالادى.

«قوردىڭ العاشقى اكتيۆ رەتىندە BNB-ءنى تاڭداۋى – «Binance» ەكوجۇيەسىنە دەگەن سەنىمنىڭ ايعاعى. بۇل ەلىمىزدە كريپتوۆاليۋتالاردىڭ رەسمي تۇردە مويىندالۋىنا جول اشادى. مەملەكەت پەن حالىقارالىق تەحنولوگيالاردىڭ بىرلەسۋى ەكونوميكانىڭ دامۋىنا ىقپال ەتەدى. بۇل – تسيفرلىق اكتيۆتەردىڭ اشىق ءارى قاۋىپسىز نارىعىن قۇرۋداعى ماڭىزدى قادام. مۇندا مەملەكەتتىك باستامالار مەن جاھاندىق تەحنولوگيالار ۇلتتىق ەكونوميكا يگىلىگى ءۇشىن بىرىگىپ جۇمىس ىستەيدى», دەدى ول.

ۇلتتىق بانك ستراتەگيالىق كريپتورەزەرۆ جيناقتاۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك تسيفرلىق اكتيۆتەر قورىن قۇرۋ ۇدەرىسىن باستاپ كەتتى. اتالعان كريپتوقور باس بانك باسقارۋىنداعى جالپى ەگەمەندى رەزەرۆتەردىڭ ءبىر بولىگىنە اينالادى. وسىعان قاتىستى ۇلتتىق بانك ءباسپاسوز قىزمەتى «Alem Crypto Fund» قورى جاساندى ينتەللەكت پەن تسيفرلىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن قۇرىلعانىمەن, مەملەكەتتىك قور ەمەس» دەگەن مالىمدەمە بەردى.

«قازىر قوردىڭ نەگىزگى ماقساتى, مىندەتى مەن قالىپتاستىرۋ جانە باسقارۋ تەتىكتەرىن ايقىندايتىن تۇجىرىمداما ازىرلەنىپ جاتىر. سونىمەن قاتار وپەراتسيالىق ءارى تەحنيكالىق ينفراقۇرىلىم قۇرۋ جۇمىسى دا – باستى نازاردا. قوردى باسقارۋدى ۇلتتىق بانكتىڭ ۇلتتىق ينۆەستيتسيالىق كورپوراتسياسى جۇزەگە اسىرادى. بۇل ۇيىم بالامالى ينۆەستيتسيا­لىق قۇرالداردى باسقارۋ تاجىري­بەسىنە يە. دايىندىق جۇمىستارى جىل سوڭىنا دەيىن اياقتالىپ, مەملەكەتتىك تسيفرلىق اكتيۆتەر قورى كەلەسى جىلدىڭ باسىندا ىسكە قوسىلادى دەپ جوسپارلانىپ وتىر», دەدى باس بانك.