وندا تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى يساتاي كەنجاليەۆتىڭ اۆتورلىعىمەن «مانشۇكتىڭ اتا-اناسى» اتتى شاعىن جازباسى جاريالانعان. جانىندا ءبىر توپ زيالى ازاماتتاردىڭ سۋرەتى ۇسىنىلعان. «بۇل سۋرەت وتىزىنشى جىلدارى تۇسىرىلگەن ەكەن. وندا بەينەلەنگەندەردىڭ ىشىندە انىق تانيتىندارىمىز – قازاقتىڭ باتىر قىزى مانشۇك مامەتوۆانىڭ اتا-اناسى. ءبىرىنشى قاتاردا وتىرعانداردىڭ وڭ جاعىنان ەكىنشىسى, كاستومنىڭ ءوڭىرى اشىق, كەڭ ماڭدايلى ادام – احمەت مامەتوۆ. قاسىندا وتىرعان جۇبايى ءامينا مامەتوۆا», دەپ تۇسىنىكتەمە بەرىلگەن. سۋرەت مانشۇكتىڭ ناعاشىسى, زامانىندا ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ قىزمەتكەرى بولعان يساتاي جۇماباەۆتان الىنعان كورىنەدى.
دۇنيە ديدارىن وزگەرتكەن ۇلى تۇلعالاردىڭ ءومىربايانىنا ۇڭىلسەك, ونىڭ قالىپتاسۋىنا اتا-اناسى عانا ەمەس, اينالاسى, كەيدە ايرىقشا ميسسيا ارتۋشى قۇدىرەتتى كۇشتىڭ ءوزى ارالاساتىنىن اڭعارامىز. مانشۇك تە ءدال سونداي. ول قاراپايىم ەتىكشىنىڭ ۇيىندە دۇنيەگە كەلىپ, الاش ارىسىنىڭ تاربيەسىندە ءوستى. گازەتىمىزدىڭ اعا ءتىلشىسى, ەتنوگراف بەكەن قايرات ۇلى مانشۇكتى باۋىرىنا باسقان ەكىنشى اناسى كىشى وردا بيلەۋشىسى ابىلقايىر حاننىڭ تىكەلەي ۇرپاعى سۇلەيمەن قاجىنىڭ قىزى ەكەنىن جازادى. «بۇل كىسى 1924-1928 جىلدارى ساراتوۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پەداگوگيكا فاكۋلتەتىن ءبىتىرىپ, قازاق اعارتۋ سالاسىنا ۇلەس قوسقان مۇعالىم ادام. كەيىن ورال جانە سەمەي وبلىستىق وقۋ اعارتۋ سالاسىندا قىزمەت اتقارعان. ءامينانىڭ جولداسى الاش ارىسى احمەت مامەتوۆ 1938 جىلى 11 قاراشا كۇنى جازىقسىز اتىلىپ كەتەدى», دەپ جازادى ب. قايرات ۇلى. ۋاقىتىندا اعامىز ءدال وسى ءامينا مامەتوۆانىڭ
1944 جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا «ەگەمەننىڭ» ەجەلگى سويى «سوتسياليستىك قازاقستاندا» جاريالانعان «مەنىڭ سۇيىكتىم» اتتى ەستەلىك-بايانىن وقىرمانعا قايتا ۇسىنعان ەدى. وندا احمەت پەن ءامينانىڭ كىشكەنتاي قىزدى قاناتىنىڭ استىنا قالاي العاندىعى ءسوز ەتىلەدى:
«جەڭسىكالى دە ايەلى تولشا دا ەش ۋاقىت كىسىگە نالىعانىن كورمەدىم. جەڭسىكالى ەتىك تىگەدى. تولشا اۋقاتتى اعايىنداردىڭ مالىن ساۋىسادى. 1922 جىلى بۇلاردا ۇيەمەلى-سۇيەمەلى ەكى ۇلى عانا بار ەدى. ايەلىنىڭ اياعى اۋىر بولاتىن. كەشىكپەي قىز تۋدى. 1928 جىلى مەن وقۋدى ءبىتىرىپ, سەمەي قالاسىنا كەتەتىن بولدىم. اۋەلى ەلگە كەلدىم. ءمانسيا (مانشۇك) ءاپ-ادەمى قىزعالداقتاي كىشكەنە قىز بولىپ ءوسىپتى. جاسى التىعا شىققان. جاسى كەلىپ قالعان جەڭسىكالى:
– ەكى بالا ساباققا كەتكەندە ۇڭىرەيگەن ءۇيدىڭ مىناۋ ءبىر قىز بالا شامشىراعى بولدى, مىنە, كۇنى بويعىسى وسى, – دەپ ءمانسيانىڭ بارلىق مىنەزىنە ءسۇيسىنىپ, قۋىرشاق سەكىلدى ءاپ-ادەمى قىزىن ويناپ جۇرگەن جەرىنەن كوتەرىپ الىپ ماعان كورسەتتى. ءمانسيانى مەنىڭ دە جاقسى كورەتىنىمدى ولار بىلەتىن.
– وسى قىز ساعان لايىق, سەن الىپ كەت ءامينا, – دەپ جاڭسىكالى بالانى جەرگە قويدى. تولشا دا:
– ولسە سۇراۋسىز, اجالدى بولسا قايدا ولمەيدى. راس الىپ كەتشى قاراعىم, ەڭ بولماسا قاسىڭدا ءجۇرسىن, – دەدى.
مەن سەنەر-سەنبەسىمدى بىلمەدىم. ويتكەنى ەكەۋى دە ءمانسيانى ۇلدارىنان ارتىق جاقسى كورەتىن. ەرتەڭ جۇرەمىز دەگەن ءتۇنى:
– اپاڭ الىپ كەتەمىن دەيدى, باراسىڭ با, ءمانسيا؟ – دەدى تولشا. «بارام» دەدى بالا. سول كۇنى ءمانسيانى الىپ ساراتوۆقا كەتتىم. ... كەيىن ەكەۋىمىز ايىرىلعان جوقپىز».
بالا كوتەرە الماي جۇرگەن اعايىندارى احمەت پەن اميناعا پەرزەنتىن تابىستاۋ جەڭسىكالى مەن تولشانىڭ ۇلكەن پاراساتىنىڭ بەلگىسى ەدى. «اللا اسىراعان قۇل اش قالماس» دەپ, بالالارىن وقىعان-توقىعان وتباسىنىڭ تاربيەسىنە بەرۋدىڭ استارىندا قۇداي ىسىنە تاۋەكەل, بالا بولاشاعىنا سەنىم جاتىر. راسىندا مانشۇك جاڭا وتباسىن جاتىرقاماي, جارقىلداپ وسەدى. اتا-اناسى, اسىرەسە اكەسى احمەت ونىڭ ءىلىم-ءبىلىم الۋىنا كوپ كۇش جۇمسادى. ويتكەنى ول كەزىندە ۋفا, ورىنبور مەدرەسەلەرىندە وقىعان. احمەت بايتۇرسىن ۇلىمەن بىرگە قىزمەتتەس بولعان العاشقى قازاق جۋرناليستەرىنىڭ ءبىرى. تاريحشى يساتاي كەنجاليەۆتىڭ دەرەگىنشە, احمەت مامەتوۆ ءبىر قاتار ماقالا, 15 شاقتى كىتاپ جازعان. كەيىن حالىق جاۋى دەگەن ايىپ تاعىلىپ, ءىز-ءتۇسسىز كەتكەن. سوعىسقا قاتىسقان سارباز بولسا, اۋلەتىندە سوتتالعان ادامداردى كەشىرەدى دەگەن ءسوز تاراعان ەدى سول كەزدە. سونى جادىنا تۇتىپ, مانشۇك ءوز ەركىمەن مايدانعا سۇرانادى. «بريگادامىزداعى قازاقتار الدىڭعى ەكى ۇرىستاعىداي كوپ ەمەس. تاعدىرىم قىل ۇستىندە, امان قالامىن دەپ ايتۋ قيىن. اپكەتاي, سىزگە اقتارىلىپ ايتىپ وتىرمىن, تەك مۇڭايماڭىز, ەشتەڭە ويلاماڭىز. ولاي-بۇلاي كۇن بولسا تەك وتان ءۇشىن, ءسىز ءۇشىن جانە اكەم ءۇشىن وپات بولامىن» دەلىنگەن مايداننان جولدانعان حاتىندا. وسىلايشا قىزعالداق تاعدىردىڭ جان-كۇلتەسى ءۇزىلىپ اپپاق الەمگە جونەي بەردى.
