سۋرەتتى تۇسىرگەن – ەرلان ومار, «ەQ»
شىن مانىندە پرەزيدەنت ق.توقاەۆتىڭ بارلىق جەتى جولداۋىنىڭ سوڭعى ۇشەۋىندە كوتەرىلگەن ماسەلەلەر 2019 جىلعى 19 ماۋسىمداعى مەملەكەت باسشىسىنىڭ جارلىعىمەن بەكىتىلگەن ءىس-شارالار جوسپارى مەن «ادىلەتتى قازاقستان: ءبارىمىز جانە ارقايسىمىز ءۇشىن. قازىر جانە ءاردايىم» اتتى سايلاۋالدى باعدارلاماسىنان باستاۋ الادى. اتالعان سايلاۋالدى باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋ جونىندەگى پرەزيدەنتتىڭ جارلىعىمەن بەكىتىلگەن ءىس-شارالار جوسپارىندا ادىلەتتى مەملەكەت, ادىلەتتى ەكونوميكا, ادىلەتتى قوعام سياقتى باعىتتار قاراستىرىلعان. ولاي بولسا, مەملەكەت باسشىسى الدىنا قويعان وسى ماقساتتارىن ىسكە اسىرىپ, ناقتى ناتيجەگە قول جەتكىزۋ ءۇشىن حالىقپەن كەڭەسىپ الۋدى ءجون ساناپ, قوعامدىق ديالوگكە ءۇمىت ارتتى.
وكىنىشكە قاراي, بۇل ۇدەرىس العاشقى قادامدارىنان-اق كوپتەگەن تەكتونيكالىق جانە قوعامدىق-ساياسي كەدەرگىلەرگە تاپ بولدى. 2019 جىلعى 9 ماۋسىمدا كەزەكتەن تىس وتكەن پرەزيدەنت سايلاۋىندا قاسىم-جومارت توقاەۆ مەملەكەت باسشىسى بولىپ سايلانعانىنا ەكى اپتا بولماي جاتىپ, ارىس قالاسىنداعى اسكەري وق-ءدارى ارسەنالى قويمالارىندا جارىلىس بولدى. الاپات اپاتتىڭ اۋقىمى توتەنشە جاعداي جاريالاۋعا ءماجبۇر ەتتى.
ال 2020 جىلدىڭ اقپان ايىنداعى قورداي وقيعاسى ەلىمىزدەگى ەتنوستىق ماسەلەلەردى, دەموگرافيا مەن كوشى-قوندى, دياسپورالاردىڭ قونىستانۋىن, ەتنوستىق قىلمىستىڭ جاي-كۇيىن, ءبىلىم بەرۋ مەن تاربيەنى, اقپاراتتىق ساياساتتى قايتا فورماتتاۋدى تالاپ ەتتى.
كوروناۆيرۋس ەكونوميكامەن قاتار بايقالىپ قالعان دەنساۋلىق ساقتاۋ, ءبىلىم بەرۋ جانە تسيفرلىق دامۋ سالالارىنداعى دا ولقىلىقتاردى اشىپ بەردى. كارانتين مەن داعدارىس جۇمىسسىزدىقتى, ينفلياتسيانى جانە بولاشاققا دەگەن جالپى بەلگىسىزدىكتى تۋدىردى.
سوندىقتان قاسىم-جومارت توقاەۆ 2020 جانە 2021 جىلدارداعى حالىققا ارناعان جولداۋلارىندا قالىپتاسقان جاڭا جاعدايدى ءىس-قيمىلعا كىرىسەتىن كەزەڭ رەتىندە باعالاپ, سوعان سايكەس مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ جاڭا ۇلگىسىن جاساۋعا جانە ادىلەتتى مەملەكەت قۇرۋ ارقىلى ازاماتتاردىڭ مۇددەسىن قورعاۋ ماسەلەسىنە باسىمدىق بەرە باستادى.
2021 جىلعى جولداۋ دا كورونوۆيرۋس جاعدايىندا ەل وركەندەۋىنىڭ بەرىك نەگىزىن ىزدەۋگە, حالىقتى وسى ناۋبەتتەن امان الىپ قالۋعا ارنالدى. ول ءۇشىن حالىق بىرلىگىنە دەگەن جاڭا كوزقاراس كەرەك بولدى. ويتكەنى ەلدىڭ ودان ءارى دامۋى ۇلتتىڭ ۇيىسۋىندا ەكەنىن ءتۇسىنۋدىڭ ماڭىزى ارتتى. وسىلايشا, ساياسي رەفورمالار جالعاسىن تاۋىپ, سايكەسىنشە, قوعامدىق ءومىردىڭ بارلىق سالاسىندا تۇبەگەيلى وزگەرىس ورىن الا باستادى. بۇل وبەكتيۆتى تۇردە مەملەكەتتىڭ مۇلدە جاڭا داۋىرگە قادام باسقاندىعىن كورسەتتى.
ەندەشە, پرەزيدەنت 2022 جىلعى ناۋرىز ايىنداعى جولداۋىندا ساياسي جاڭعىرۋ بولماسا, ەلىمىزدى ورنىقتى دامىتىپ, اۋقىمدى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق وزگەرىس جاساۋدىڭ مۇمكىن ەمەستىگىن جاقسى تۇسىنەتىنىن تاعى كورسەتتى. ءسويتىپ, پرەزيدەنت ق.توقاەۆ قوعامنىڭ قاجەتتىلىگىنە جانە سۇرانىسىنا نەگىزدەلگەن ساياسي جۇيەنى كەشەندى جاڭعىرتۋ باعدارلاماسىن ۇسىندى.
جالپى, 2022 جىلعى مەملەكەتتىلىگىمىزگە تونگەن اسا قاۋىپتى سىن-قاتەر كەزىندە پرەزيدەنت ق.توقاەۆقا ءبىر جىلدىڭ ىشىندە حالىق الدىنا ەكى بىردەي جولداۋىمەن شىعۋعا تۋرا كەلدى. ول ونداعان جىل بويىنا قوردالانىپ قالعان ماسەلەلەردى اشىق ايتىپ, ونى شەشۋدىڭ وڭتايلى جولدارىن بىرگە ىزدەۋگە شاقىرىپ, باتىل قادامدار جاسالعان جىل ەدى. ءدال وسى كەزەڭدە قاعاز بەتىندە عانا جۇزەگە اسىرىلعان, بىراق شىندىققا ەش جاناسپايتىن جالعان تابىستارعا ماساتتانىپ وتىراتىن زاماننىڭ كەلمەسكە كەتكەنى جانە حالىققا كوپىرمە ءسوز, بوس ۋادە ەمەس, كوزبەن كورىپ, قولمەن ۇستاۋعا بولاتىن وڭ وزگەرىستەردىڭ كەرەكتىگىنە ەرەكشە ءمان بەرىلە باستادى.
وسى 2022 جىلداعى جولداۋىنىڭ بىرىنشىسىندە ەكونوميكاداعى, ساياساتتاعى جاساندى مونوپوليالاردى تۇبىرىمەن جويىپ, ونىڭ ورنىنا اشىق ءارى ءادىل باسەكە ورناتۋعا باعىت الىندى. وسىدان كەيىن باسقارۋدىڭ سۋپەرپرەزيدەنتتىك ۇلگىسىنەن مىقتى پارلامەنتى بار پرەزيدەنتتىك رەسپۋبليكاعا ءبىرجولا كوشۋگە باتىل قادامدار جاسالدى دا, جاڭا قازاقستاندى ازاماتتىق قوعامى قالىپتاسقان ءتيىمدى مەملەكەتكە اينالدىرۋ ماسەلەسى باسىمدىققا يە بولدى.
مەملەكەت باسشىسى 2022 جىلعى قىركۇيەكتەگى جولداۋىن «ادىلەتتى مەملەكەت. ءبىرتۇتاس ۇلت. بەرەكەلى قوعام» دەپ اتاپ, ءۇش بىردەي ىرگەلى ماسەلەنى كوتەردى. 2020 جىلى كوتەرگەن «ادىلەتتى مەملەكەت» تاقىرىبى مۇندا ءبىرىنشى ورىنعا شىعارىلعان جانە ادىلەتتى مەملەكەت قۇرۋ ارقىلى عانا ءبىرتۇتاس ۇلت بولامىز جانە بەرەكەلى قوعام ورناتامىز دەگەندى مەڭزەيدى. اتالعان جولداۋدىڭ ەرەكشەلىگى پرەزيدەنتتىڭ ەلىمىزدەگى ساياسي جاڭعىرۋ ەندى ەكونوميكالىق وزگەرىسكە ۇلاسۋعا ءتيىس دەگەنىندە جاتسا كەرەك.
ادىلەتتى قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق باعدارى 2023 جىلعى جولداۋدا ارنايى قارالدى. وندا ەكونوميكانىڭ قۇرىلىمىنا قاتىستى رەفورمانىڭ نەگىزگى تۇستارى انىقتالدى. وڭىرلەردىڭ دامۋى ماسەلەلەرىنە كوپ كوڭىل ءبولىندى. اسىرەسە اتقارۋشى بيلىكتىڭ مىندەتى مەن جاۋاپكەرشىلىگىنە, اۋەلى ونىڭ ءوزىن وزگەرتۋ قاجەتتىلىگى تۋراسىندا اشىق اڭگىمە بولدى.
رەفورمانىڭ باستى ماقساتىن مەملەكەت باسشىسى زاڭدى ساقتاۋ, قوعامدىق ءتارتىپتى قامتاماسىز ەتۋ دەپ انىقتادى. سىرتتان كومەك كۇتپەي, ءوز كۇشىمىزگە سەنىپ, مادەنيەتتى, ءبىلىمى مەن عىلىمى دامىعان ەلگە اينالۋعا ۇمتىلۋ كەرەكتىگىنە ەرەكشە كوڭىل ءبولدى. ول ءۇشىن ەگىز قۇندىلىقتاي بولعان «ادىلەتتى قازاقستان» مەن «ادال ازامات» دەگەن ۇعىمداردى بويعا تەرەڭ ءسىڭىرىپ, سونى ەلىمىزدىڭ ءار ازاماتى ومىرلىك ۇستانىمىنا اينالدىرسا, ادىلەتتى قازاقستاندى قۇرۋدا تابىسقا جەتىپ, تاۋەلسىزدىگىمىز ماڭگىلىك بولماق.
بىلتىرعى جولداۋ ادىلەتتى قازاقستاننىڭ ءمانى مەن ماقساتىنا ارنالدى. ول – زاڭ مەن ءتارتىپ, ەكونوميكالىق ءوسىم جانە قوعامدىق وپتيميزم. زاڭ مەن ءتارتىپ ماسەلەسىن پرەزيدەنت 2022 جىلى كوتەرسە, ەكونوميكا ماسەلەلەرى 2019 جىلدان بەرى كۇن تارتىبىنەن تۇسكەن ەمەس. ال جولداۋ اتاۋىنداعى ونىڭ ءۇشىنشى قۇرامداس بولىگى – «قوعامدىق وپتيميزمگە» كەلسەك, وندا بۇل ۇعىم العاش رەت جولداۋدىڭ تاقىرىبىنان ورىن الىپ, ونىڭ ارقاۋىنا اينالىپ وتىر. مۇنى ەلدىڭ جانە ونىڭ العا قارقىندى قادام جاساۋى مەن ونىڭ دامۋىنىڭ ساپالىق دەڭگەيىنە قويىلىپ وتىرعان جاڭا تالاپ, قوعامنىڭ ازاماتتىق الەۋەتىن كوتەرۋدەگى ناقتى مەجە دەپ تۇسىنەر ەدىك.
ادىلەتتى قازاقستان مەن ادال ادام قۇندىلىقتارىنىڭ قوعام مۇشەلەرىنىڭ ساناسىن بيلەگەن كەزدە عانا قوعامدىق وپتيميزم پايدا بولماق. كەرىسىنشە, تۇبىندە قوعامدىق ءوپتيميزمسىز ادىلەتتى قازاقستاننىڭ ورنىعىپ, ادال ازاماتتىڭ قالىپتاسىپ, ءومىر ءسۇرۋى قيىنعا سوعارى انىق.
كورىپ وتىرعانىمىزداي, جوعارىداعى جۇمىستىڭ بارلىعى تۇپتەپ كەلگەندە ادىلەتتى قوعام قۇرۋ, ازاماتتار مەن قوعام قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتىپ, ەلىمىزدى قاۋىپسىز, جايلى ەلگە اينالدىرىپ, زاڭ مەن ءتارتىپ, ءبىلىم مەن پاراسات ۇستەمدىك ەتەتىن تۇراقتى قوعام قۇرۋعا باعىتتالىپ وتىر.
الەۋمەتتىك ساياسات ءتيىمسىز بولسا, حالىقتىڭ بەلگىلى ءبىر توپتارىنىڭ الەۋمەتتىك كوڭىل كۇيى ءتۇسىپ, ولار ەموتسيونالدىق جايلىلىق ايماعىنان شىعىپ, بۇلاردىڭ باقىتتىلىعىنىڭ دەڭگەيى تومەندەيدى. ماسەلەن, 2020 جىلعى پاندەميادان باستاپ وتباسىنىڭ ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىن باعالاۋدا وزگەرىستەر بايقالعان ەكەن. كارانتيندىك شارالار قولدانىلعاننان باستاپ ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىنە قاناعاتتانباعاندار ۇلەسىنىڭ ارتۋىنا بايلانىستى قاناعاتتانۋ دەڭگەيى تومەندەي باستادى. ال 2022 جىلى پاندەمياعا دەيىنگى جاعدايدىڭ قالپىنا كەلۋ ءۇردىسى كورىنىس تاپتى.
ەلىمىزدە حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋ باعىتىندا بارلىق جاعداي جاسالىپ جاتىر. الەۋمەتتىك-پسيحولوگيالىق سالادا دا ءبىرشاما قولايلى جاعدايدىڭ قالىپتاسا باستاعانى اڭعارىلادى. وسىلايشا, وتانداستارىمىزدىڭ اراسىندا بولاشاققا دەگەن سەنىمدىلىك سەزىمى مەن جاعدايدىڭ جاقساراتىنىنا ءۇمىت ارتاتىنداردىڭ قاتارى دا ءوسىپ كەلەدى.
ەندەشە, ەگەمەن ەلىمىزدىڭ قۇنارلى توپىراعىنا ەگىلگەن قوعامدىق وپتيميزم ونىڭ پروگرەسسيۆتى دامۋىنا قاجەتتى جاعداي تۋدىرىپ, الەۋمەتتىك مەملەكەتكە قاراي باتىل بەت الۋىمىز ەلدە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق, قوعامدىق-ساياسي تۇراقتىلىق پەن جايلىلىق سەزىمىن ورنىقتىرارى انىق. سوندا قوعامدىق نەمەسە الەۋمەتتىك وپتيميزم الەۋمەتتىك دامۋدىڭ قالىپتى قۇرىلىمى مەن قوعامدىق ومىردەگى بايلانىستاردى نىعايتىپ, حالىقتىڭ بىرلىگى ارتىپ, ول ءبىرتۇتاس ۇلتقا اينالىپ, ادىلەتتى جانە ءتيىمدى مەملەكەت قالىپتاسىپ, زاڭ مەن تارتىپكە نەگىزدەلگەن بەرەكەلى قوعامنىڭ ورنايتىنى ايقىن.
جاپسارباي قۋانىشەۆ,
قوعام قايراتكەرى
