فوتو: اشىق دەرەككوز
كوميتەتتىڭ مالىمەتىنشە, راديوجيىلىكتى ەلەكتروماگنيتتىك ورىستەر – قورشاعان ورتاعا اسەر ەتەتىن نەگىزگى فاكتورلاردىڭ ءبىرى. بۇگىندە ۇيالى بايلانىس پەن ەلەكتروندىق قۇرىلعىلاردىڭ كەڭ قولدانىلۋى ناتيجەسىندە ادامداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ورتاسى وسى ورىستەرمەن تولىعىپ جاتىر. قاراپايىم تىلمەن ايتساق, ءبىز كۇن سايىن ءتۇرلى دەڭگەيدە ەلەكتروماگنيتتىك ساۋلەگە ۇشىرايمىز.
عالىمدار مۇنداي ساۋلەلەردىڭ ارتۋى اعزاعا ءارتۇرلى جولمەن ىقپال ەتۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتادى. ماسەلەن, ۇزاق ۋاقىت اسەر ەتكەن جاعدايدا يممۋندىق جۇيە السىرەپ, ەندوكريندىك جۇيەنىڭ جۇمىسى بۇزىلادى. سونداي-اق ادامدا شارشاعىشتىق, ۇيقىسىزدىق, اشۋشاڭدىق سياقتى پسيحوەموتسيونالدى ماسەلەلەر پايدا بولۋى ىقتيمال. اسىرەسە, ساۋلە دەڭگەيى قالىپتى نورمادان اسىپ كەتكەن كەزدە ءتۇرلى اۋرۋلاردىڭ تۋىنداۋ قاۋپى جوعارىلايدى.
«مىسالى, قازىر قازاقستانداعى ەلدى مەكەندەردىڭ 90%-دان استامى بايلانىس وپەراتورلارىنىڭ سىمسىز جەلىسىمەن قامتىلعان. ءار وتباسىندا كەم دەگەندە ءبىر سمارتفون بار, ياعني ءبىز تاۋلىك بويى تولقىنداردىڭ ورتاسىندا ءجۇرمىز. بۇل – زامان تالابى. بىراق ۇيالى بايلانىس پەن ينتەرنەتكە سۇرانىس ارتقان سايىن, جاڭا بازالىق ستانتسيالار كوبەيىپ جاتىر. ال بۇل – ساۋلەلەنۋ كوزدەرىنىڭ دە ارتۋى دەگەن ءسوز», دەيدى سانيتاريالىق-ەپيدەميولوگيالىق باقىلاۋ كوميتەتى.
ماسەلەنىڭ كۇردەلىلىگى سوندا, ۇيالى تەلەفون مەن باسقا دا قۇرىلعىلاردىڭ ادامعا اسەرى ءالى تولىق زەرتتەلىپ بىتپەگەن. دەگەنمەن عالىمدار ەلەكتروماگنيتتىك ءورىس ۇزاق ۋاقىت بويى اسەر ەتسە, يممۋنيتەت السىرەپ, جۇيكە جۇيەسىنە سالماق ءتۇسىپ, ۇيقى مەن كوڭىل-كۇيگە دە اسەر ەتۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتادى. سوندىقتان مەملەكەت بۇل باعىتتى قاتاڭ باقىلاۋدا ۇستاپ وتىر. دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى ارنايى گيگيەنالىق نورماتيۆتەر بەكىتكەن. وندا ادام ءۇشىن زيانسىز دەڭگەيلەر بەلگىلەنگەن, ال وپەراتورلار سول نورمادان اسىپ كەتپەۋى ءتيىس. ياعني, ءبىزدى قورعايتىن زاڭ دا, تالاپ تا بار.
وسىعان بايلانىستى كوميتەت حالىققا بىرنەشە قاراپايىم كەڭەس تە بەرەدى:
«ەلەكتروماگنيتتىك ساۋلەدەن مۇلدە قاشىپ قۇتىلا المايمىز. بىراق زيانىن ازايتۋعا بولادى. مىسالى, تەلەفوندى قۇلاققا جابىستىرىپ ۇزاق سويلەسپەي, قۇلاققاپ قولدانعان ءجون. كومپيۋتەر مەن نوۋتبۋك الدىندا كوپ وتىرا بەرمەي, اراسىندا ءۇزىلىس جاساۋ كەرەك. سونداي-اق انتەنناسى بار قۇرىلعىلاردىڭ قاسىندا ۇزاق تۇرماعان ابزال. قاراپايىم تىلمەن ايتقاندا, ءورىستىڭ بار ەكەنىن جوققا شىعارا المايمىز. بىراق ول ءبىزدى شارشاتىپ, السىرەتپەۋى ءۇشىن دۇرىس پايدالانۋدى ۇيرەنگەنىمىز ءجون».
ايتا كەتۋ كەرەك, ەلەكتروماگنيتتىك ساۋلەدەن قاتتى قورقاتىن ادامداردى «راديوفوبتار» دەپ اتايدى. قازاقستاندا مۇنداي جاعداي ءجيى تالقىلانىپ ءجۇر. ماسەلەن, بۇرىنعى تسيفرلىق دامۋ ءمينيسترى باعدات مۋسين ەلورداداعى ينتەرنەتتىڭ السىزدىگىنە تۇرعىنداردىڭ راديوفوبياسى سەبەپ بولىپ وتىرعانىن ايتقان ەدى. ونىڭ ءسوزىن ۆيتسە-مينيستر اسقار جانباكين دە راستاعان بولاتىن. سەبەبى كەي تۇرعىندار ساۋلە دەنساۋلىققا زيان تيگىزەدى دەپ, ۇيلەرىنە بايلانىس ستانسالارىن ورناتۋعا قارسى شىعادى.
