اباي • 02 تامىز, 2025

اباي تويى باستالدى

370 رەت
كورسەتىلدى
7 مين
وقۋ ءۇشىن

تۇنىپ تۇرعان تاريحى, شالقىپ جاتقان شەجىرەسى بار ادامزات­تىڭ ارداقتى پەر­زەنتى, اقىل-ويدىڭ كومبەسى, قازاق حالقىنىڭ كەمەڭ­گەر تۇلعاسى اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ دۇنيە ەسىگىن اشقانى دا توي بولۋعا ءتيىس. وعان ارنالعان ءار ونجىلدىقتاعى ءدۇبىرلى توي كورگەننىڭ كوڭىلىندە, كورمەگەننىڭ ارمانىندا. بۇل توي – ەلدى بىرلىككە باستاعان بەرەكە, رۋحانيات مەرەكەسى.

اباي تويى باستالدى

حاكىمگە ارنالعان تسيفرلىق جوبا

حاكىم ابايدىڭ 180 جىلدىق مەرەي­تويى­نا ارنالعان ونكۇندىك سەمەي قالاسىنداعى مۇحتار اۋەزوۆ اتىنداعى پەداگوگيكالىق كوللەدجدىڭ «ەس-ايماق» رۋحاني ورتالىعىندا «Abai akademiasy» اتتى ەنتسيكلوپەديالىق پورتالدىڭ تۇساۋكەسەرىنەن باستالدى. اقىن شىعارماشىلىعىنا ارنالعان تۇڭعىش ەنتسيكلوپەديالىق پورتالدىڭ تانىستىرىلىمىنا وبلىس اكىمى بەرىك ءۋالي, زيالى قاۋىم وكىلدەرى, ابايتانۋشى عالىمدار قاتىستى.

ەنتسيكلوپەديالىق پورتال­دىڭ تۇساۋكەسەرىندە ءسوز سويلەگەن ءوڭىر باسشىسى اباي تويى بيىل تۇڭعىش رەت 10 كۇندىك رەتىندە اتاپ وتىلەتىنىن ايتىپ, 1-10 تامىز ارالىعىندا سەمەي قالاسى مەن اباي اۋدانىندا, وبلىستىڭ وزگە دە وڭىرلەرىندە ءتۇرلى مادەني-رۋحاني, تانىمدىق, ينتەللەكتۋالدىق ءىس-شارا­لاردىڭ جوسپارلانىپ وتىر­عانىنا توقتالدى.

اتالعان ون­كۇن­دىكتىڭ وتۋىنە قارجىنى تۇگەل­دەي جاناشىر دەمەۋشىلەر كوتەرىپ وتىر. اباي تويىنىڭ وڭىرىمىز­گە ەڭ باس­تى سىيلىعى – مەملەكەت باس­شى­سى­نىڭ قولداۋىمەن باس­تالعان «ابايعا قۇرمەت» اكتسياسى. حاكىم­نىڭ تويىندا ەلىمىزدىڭ ءار ءوڭىرى جاڭادان قۇرىلعان وبلى­سى­مىز­عا ءبىر نىساننان سالىپ بەرە­تىن­ بولدى. ماڭعىستاۋ «دوستىق ءۇيىن», شىمكەنت شىعارماشى­لىق ورتالىق, تۇركىستان كورمە ورتا­لى­عىن, استانا جايلى مەكتەپ, اقتوبە جەكپە-جەك ورتالىعىن, پاۆ­لودار وبلىسى ۇستەل تەننيسى ورتا­­­لىعىن سالۋعا, شىعىس قازاق­ستان­ ەرتىس جاعالاۋىن جاساندى­­رىپ بەرە­مىز دەپ وتىر. وزگە وڭىر­لەر دە حابار­لاسىپ, ىقىلاس-نيەتتە­رىن ءبىل­دىرىپ جاتىر», دەدى وبلىس اكىمى.

اباي

سونىمەن قاتار ەنتسيكلوپە­ديالىق پورتال اباي مۇراسىن زاماناۋي فورماتتا جەتكىزۋ تۇر­عىسىندا ماڭىزدى ەكەنىن جەتكىزدى.

«مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ «اباي جانە ءححى عاسىرداعى قازاقستان» اتتى ماقالاسىندا «ابايدىڭ شى­عارمالارىنا زەر سالساق, ونىڭ ۇنەمى ەلدىڭ العا جىلجۋىنا, ءوسىپ-وركەندەۋىنە شىن نيەتىمەن تىلەۋلەس بولعانىن, وسى يدەيانى بارىنشا دارىپتەگەنىن بايقايمىز. ال ىلگەرىلەۋدىڭ نەگىزى ءبىلىم مەن عىلىمدا ەكەنىن انىق بىلەمىز. اباي قازاقتىڭ دامىل­سىز وقىپ-ۇيرەنگەنىن بار جان-تانى­مەن قالادى. «عىلىم تاپپاي ماق­تان­با» دەپ, ءبىلىمدى يگەرمەيىنشە, بيىكتەردىڭ باعىنا قويمايتىنىن ايتتى» دەپ ابايدىڭ مۇراتىن, ماقساتى مەن ارمانىن جىلىك­تەپ ايتىپ, بۇگىنگى قازاق بالاسىنا وي سالدى. دەمەك بۇگىن كوپكە جول تارتاتىن ابايعا ارنالعان ەنتسيكلوپەديالىق پورتال, حاكىم مۇرالارىن وسكەلەڭ ۇرپاققا ناسيحاتتاۋ جولىندا نەگىزگى باعدار­شام بولماق. سونداي-اق اباي تۋرالى اقپارات ىزدەگەن ادام «Abai akademiyasy» پورتالى ارقىلى تولىققاندى قول جەتكىزە الادى. ەڭ باستىسى, بۇل پورتال ابايدىڭ 180 جىلدىق مەرەيتويىنان كەيىن دە جۇمىسىن جالعاستىرا بەرەدى»,  دەدى ءوڭىر باسشىسى.

«Abai akademiasy» جوباسىنىڭ جەتەكشىسى ايجان تاباراكقىزى جينالعاندارعا پورتالدى تانىس­تىردى. ونىڭ ايتۋىنشا, «Abai akademiyasy» پورتالى – اباي مۇرا­سىن وسكەلەڭ ۇرپاققا ناسيحاتتايتىن, اقىن تۋرالى تولىق مالى­مەت ۇسىناتىن عىلىمي-تانىمدىق دەرەككوز. پلاتفورمادا اقىننىڭ ادەبي, عىلىمي, پۋبليتسيستيكالىق جانە ەپيستوليارلىق ەڭبەكتەرى تەكستولوگيالىق ساراپتامامەن, ءتۇرلى فورماتتا جيناقتالعان. ماتەريالدار اباي ينستيتۋتتارى, عىلىمي ورتالىقتار, ارحيۆتەر مەن مۇراجايلاردان الىنىپ, تسيفر­لى تۇردە ەنگىزىلگەن. سونداي-اق تەلە-راديو حابارلار مەن دەرەكتى فيلم­دەر دە قامتىلعان.

ايتۋلى ءىس-شارادا ابايتانۋشى اراپ ەسپەنبەتوۆ, «جيدەباي-ءبورىلى» مۋزەي-قورىعىنىڭ ديرەكتورى ۇلان ساعاديەۆ, ادەبيەتتانۋشى-عالىم, PhD قارلىعاش اۋباكىر ەنتسيكلوپەديالىق پورتال تۋرالى پىكىرلەرىن ايتتى.

«بۇگىن اشىلىپ وتىرعان «Abai akademiasy» ەنتسيكلوپەديالىق پورتالى – ەلىمىزدىڭ عىلىمي, مادەني, اقپارات ايدىنىنداعى ەلەۋلى جاڭالىق. پورتال جاس عا­لىمعا دا, ىزدەنۋشىگە دە, ستۋدەنت­كە دە, وقۋشىعا دا, قاراپايىم جۇ­مىسشىعا دا ورتاق. ءوزىنىڭ دوسى سياقتى اڭگىمەلەسىپ, قاجەتتى دەرەك­تەرىن قابىلداپ, ءارى قاراي ۇلى اقىن تۋرالى ويلارى مەن تانىمىن دامىتاتىنى ءسوز­سىز. ابايدى بىلەمىن, تانيمىن, ۇعا­مىن, تۇسىنەمىن دەيتىن جاننىڭ بارلىعىنا كومەك بەرەتىن ەڭ ۇلكەن باستى قۇرال, ەنتسيكلو­پەديا», دەدى اراپ ەسپەنبەتوۆ.

ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ەنتسيكلو­پەديالىق پورتال حالىقتىڭ اباي مۇراسىن تانۋىنا كومەگىن تيگىزە بەرمەك. كەلەشەكتە تسيفرلىق جوبانىڭ مۇمكىندىكتەرى جەتىلە تۇسەدى, جاساندى ينتەللەكت­ىگە نەگىزدەلگەن ۆيرتۋالدى كومەك­شى – اباي چات-بوتى دا قولدانۋ­شى­لاردىڭ يگىلىگىنە جۇمىس ىستەمەك. ول ءاربىر سۇراققا اباي جاۋاپ قاتقانداي اسەر بەرەتىن بولادى.

 

ۇلتتىق اۋىل ەسىگىن ايقارا اشتى

سەمەيدەگى تۇيەمويناق ارالىندا اباي تويىنىڭ ءمانى مەن سانىنە اينالعان ەتنواۋىل­­دىڭ كەلۋشىلەرگە رەسمي تۇردە ەسىگى اشىلدى. حالىقتىڭ ۇلتتىق مۇرا­سى مەن باي مادەنيەتىن ناسيحاتتايتىن اۋىل الداعى ون كۇن بويى تويشى قاۋىم مەن تۋريس­تەرگە قىزمەت كورسەتەدى.  ءبىر ايتارلىعى, ءدۇبىرلى توي بارىسىندا ءىس-شارا­نىڭ دەنى وسى ارالىقتا وتەدى. ەتنواۋىل اۋماعىندا وننان اسا كيىز ءۇي تىگىلگەن, جاستار­دىڭ كوڭىل كوتەرۋىنە ءۇش التىباقان ورنا­تىلعان. قالا جۇرتى مەن قوناق­تارى اۋىلعا ءتۇسىپ, ۇلتتىق تاعامداردان ءدام تاتىپ, ءتۇرلى كور­­مەگە كوزايىم بولىپ, كونتسەرتتىك كەش­تەردى تاماشالاي الادى.

ا

كەشە وندا «اسىل مۇرا» قول­ونەر شەبەرلەرىنىڭ وبلىستىق فەستيۆالى باستالدى. فەستيۆالدا ءوڭىردىڭ ۇزدىك شەبەرلەرى بۇيىم­دارىن كوپتىڭ نازارىنا ۇسىندى. ۇلتتىق مۇرانى ناسي­حاتتاۋعا, شىعارماشىلىق باستاما­لار­­­دى قولداۋعا باعىتتالعان ءىس-شارا بيىل ءۇشىنشى مارتە ءوتىپ وتىر. فەستيۆال قورى­تىن­­دىسىن­دا «الا­مان قۇ­راق-2025» بايقاۋى­­نىڭ جەڭىم­­پاز­­دارى ماراپاتتا­لا­دى.

ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ ايتۋىنشا, ەتنواۋىل اۋماعىن­دا 1-10 تامىزدا قازاق كۇرەسى, تاەك­ۆون­دو, ساداق اتۋ, قول كۇرەسى, دوي­بى, توعىزقۇمالاق, تۋرنيككە ­تار­تىلۋ, گىر تاسىن كوتە­رۋ, اسىق اتۋ سىندى ۇلتتىق جانە زا­ما­­ناۋي سپورت تۇر­لەرىنەن قالا­­لىق اشىق چەمپيو­ناتتار وتەدى.

 

ارباتتاعى كورمە

سەمەيدىڭ اربات الاڭىندا دا مەرەكەلىك ءىس-شارالار باستالدى. سونىڭ ءبىرى – تانىمال يلليۋستراتور, سۋرەتشى اڭساعان مۇستافانىڭ «كوڭىلگە ءتۇرلى وي سالار» كورمەسى.  ۇلى اقىننىڭ مەرەيتويىنا وراي ۇيىم­داستىرىلعان كورمەدە ءومىر, رۋحا­نيات, ىشكى الەم, قوعام تۋرالى ونەر تۋىندىلارى فيلوسوفيالىق تول­­­عانىس پەن زاماناۋي وبرازدار ارقى­لى جۇرت نازارىنا ۇسى­نىل­عان. ەكس­­پوزيتسيا قالا تۇر­عىن­­دارى مەن قو­ناق­­تارىنا ەستە­تي­كالىق اسەر سىي­لاپ, توي كوركىنە كورىك قوستى.

اڭساعان مۇستافا – ايەل قۇقى­عى, رۋحاني قۇندىلىق, وتبا­سىلىق قارىم-قاتىناس جانە ىشكى الەم تاقىرىبىن قوز­عاي­تىن تۋىندىلارىمەن تانىمال. سۋرەتشىنىڭ جۇمىستارى بىر­نەشە حالىقارالىق كورمەگە قاتى­سىپ, وتاندىق باق-تا كەڭىنەن تالقىلانىپ كەلەدى.

بۇدان سوڭ «اسپان سينەما» جو­باسى اياسىندا اباي تۋرالى فيلم­­­دەردىڭ كورسەتىلىمى ءوتىپ, كەش «ارەنا» مادەني-سپورت كەشەنىندە «ادام­­­زاتتىڭ الىبى – حاكىم اباي» اتتى مەرەيتويلىق گالا-كونتسەرتكە ۇلاستى.

اباي تويىنىڭ العاشقى كۇنى وسىلاي باستالدى. بۇل توي جاي عانا توي ەمەس, رۋحاني جاڭارۋعا جول سىلتەيتىن ۇستىنعا اينالارىنا سەنەمىز. 

 

اباي وبلىسى 

سوڭعى جاڭالىقتار